Кіріспе

Париждегі киноархив және көрсету алаңы, Франция

Француз кинотегі (фр. Cinémathèque française; French cinematheque) 1936 жылы құрылған, коммерциялық емес француз кино ұйымы. Ол әлемдегі кино құжаттары мен кино саласына қатысты заттардың ең ірі мұрағаттарының бірін қамтиды. Париждің 12-ші округінде орналасқан мұрағат әлемдік киноның күнделікті көрсетілімдерін ұсынады.

Тарих

Жинақ 1930-жылдардың ортасында Анри Ланглои мен Лотте Х. Эйснердің фильмдерді жинау және көрсетуге арналған күш-жігерінің нәтижесінде пайда болды. Ланглои екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін әлемдегі ең ірі жинақтардың біріне ие болды, бірақ Францияны оккупациялаған неміс билігі 1937 жылға дейін түсірілген барлық фильмдерді жоюға бұйрық бергендіктен, оған көп нұқсан келді. Ол және оның достары соғыс аяқталғанға дейін оларды сақтау үшін Францияның оккупацияланған аймағынан көптеген құжаттар мен фильмдерді жасырын түрде шығарды. Соғыстан кейін француз үкіметі жинаққа арналған шағын көрсету залын, қызметкерлерді және қаржылай көмек берді, ол Мессин даңғылына көшірілді. 1940-1950 жылдардағы Роберт Брессон, Рене Клемент, Анри Жорж Клузо және Жак Беккер сияқты көрнекті француз кинорежиссерлері Cinémathèque-дегі көрсетілімдерге жиі қатысты. «Жаңа толқын» (la Nouvelle Vague) мектебінің режиссерлері – Ален Ресне, Жак Ривет, Франсуа Трюффо, Жан-Люк Годар, Клод Шаброл, Роджер Вадим, Жак Дониол Валькроз және Пьер Каст – өздерінің кино білімін де көбінесе жинақтың көрсетілімдеріне қатысу арқылы алды. 1945 жылы Базельде Ланглои мен Фредди Буаше арасындағы кездесу, Лозаннаның алғашқы кино клубы арқылы 1950 жылы Швейцария кино архивінің құрылуына әкелді. 2003 жылы кино сыншысы Серж Тубиана сәуір айында Cinémathèque-тің бас директоры болды және 2015 жылдың желтоқсанына дейін осы лауазымды атқарды. 2003 жылдың қыркүйегінен 2007 жылдың маусымына дейін продюсер және режиссер Клод Берри Жан Шарль Таккелланың орнына Cinémathèque президенті болды. 2005 жылдың 28 ақпанында Пале де Шайо және Грандс бульварлары жабылды, ал 28 қыркүйекте 51 rue de Bercy мекенжайындағы француз кинематографиясының жаңа ғимараты көпшілікке ашылды. 2007 жылдың 1 қаңтарында Француз кинотеатры BiFi-мен бірікті. 2007 жылдың маусымынан бастап Клод Берри ауырғандықтан, төрағалыққа Коста Гаврас келді. 2016 жылдың қаңтарында сыншы Фредерик Бонно Серж Тубианадан кейін бас менеджер болып тағайындалды.

1968 жылғы мамыр оқиғалары

1963 жылғы маусымда Кинотека Андре Малро мәдениет министрінің қаражатымен Палас де Шайоға көшірілді және үкіметтік бақылауға алынды. 1968 жылдың ақпан айында Қаржы министрлігінің қысымымен Малро Кинотека басқаруында өзгерістер енгізуді талап етті және Анри Ланглойсты қызметтен босатып жіберді. Белгілі француз кинорежиссерлерін (Александр Аструк, Клод Берри, Роберт Брессон, Клод Шаброл, Жак Дониол Валькроз, Жан Эсташ, Жорж Франжу, Абель Ганс, Жан-Люк Годар, Жоррис Ивенс, Пьер Каст, Крис Маркер, Ален Ресне, Жак Ривет, Эрик Ромер, Жан Руш, Франсуа Трюффо) және көрнекті актерлерді (Жан Пьер Лео, Клод Жад, Жан Маре және Франсуаза Розе) біріктіретін қорғаныс комитеті құрылды. Шарль Чаплин мен Стэнли Кубрик сияқты шетелдік кинорежиссерлер де қолдау білдірді. Наразылық акциялары ұйымдастырылды. Негізінен студенттер болған жастар мен, олардың пікірінше, жас ұрпақтың мүддесін ескермейтін авторитарлық оңшыл үкімет арасында қақтығыстар орын алды. Бұл демонстрациялар 1968 жылдың наурыз айынан бастап өршіген, мамыр айында бүкіл елдегі тәртіпсіздікке ұласқан студенттік көтерілістің алғы күші болды. Осыған дейін үкімет Кинотека мәселесінде мойынсынып, 1968 жылдың сәуір айында Ланглойсты қайтадан бас директор қызметіне тағайындады.

Орналасқан жері

Көптеген оқиғалардан кейін, оның ішінде 1950 жылдары бірнеше рет кішкентай прожекциялық залдан кішкентай прожекциялық залға көшірілу және соңғы ғимаратындағы өрт болғаннан кейін, 2005 жылы Cinémathèque française Париждің 12-ші округіндегі 51 rue de Bercy мекенжайына көшіп келді. Бұл ғимаратты америкалық архитектор Фрэнк Гери жобалаған, ол постмодернизм стилінде салынған. 1992 жылы кино тарихын, оның өндірісін, әсерін және көркемдік құнын көрсету мақсатында құрылған Bibliothèque du film, Cinémathèque française-пен бірікті. Cinémathèque française жаңа ғимаратта Анри Ланглои кино музейі деп белгілі болған Musée de la cinémathèque музейін басқарады.

Құрметтеулер

Метрополитен өнер мұражайының 100 жылдығын тойлауға орай, Мұражай және Нью-Йорктегі Музыка және драма орталығы "Метрополитен мұражайындағы Синематека" атты шараны бірлесіп ұйымдастырды. Көрмеде 1970 жылдың 29 шілдесінен 3 қыркүйегіне дейін 35 кеш бойы кино өнерінің алғашқы 75 жылына жататын жетпіс фильм көрсетілді. Фильмдерді Анри Ланглой кино өнері тарихына олардың қосқан үлесі мен маңыздылығы үшін таңдады, олардың ішінде ресми киноиндустриясының, сондай-ақ заманауи және ерте авангард режиссерлерінің туындылары бар. Синематеканың жабылуы Франсуа Трюффоның 1968 жылғы "Ұрланған сүйістер" фильмінде көрсетілген. Синематека Пол Остердің 2002 жылғы "Иллюзиялар кітабы" романында және 1998 жылғы Харви Дэнджердің "Жеке тікұшақ" әнінде де кездеседі. Синематека және 1968 жылы Ланглой жұмыстан босатылуына байланысты оқиғалар Гилберт Адейрдің 1988 жылғы "The Holy Innocents" романында, сондай-ақ "The Dreamers" деген атпен белгілі, және 2003 жылы Бернардо Бертолуччинің осы роман бойынша түсірген фильмінде маңызды орын алады.