Кіріспе
Югославияның жердегі шабуыл / барлау ұшағы {Infobox aircraft type }} Тип = Шабуыл ұшағы Барлау ұшағы. Өндіруші = SOKO. Дизайнер = VTI Югославия INCAS Румыния. Бірінші ұшу = 1974 жылдың 31 қазаны. 1971 жылдың 20 мамырында Румыния және Югославия үкіметтері екі ел арасындағы бірлескен зерттеу және даму кәсіпорны – ЮРом құру туралы келісімге қол қойды. Авиация авторы Джон К. Фредриксеннің айтуынша, бұл хабарлама саяси саясаттың логикалық жалғасы болды, себебі екі елдің мемлекет басшылары, Югославияның Жосип Броз Тито және Николае Чаушеску, тарихи тұрғыдан Кеңес Одағына тым тәуелділіктен аулақ болуға тырысты, оның орнына басқа достық немесе бейтарап елдермен байланыстар мен ынтымақтастық жобаларын құруды жөн көрді.
{|Infobox aircraft type
| type = Attack aircraftReconnaissance aircraft
| manufacturer = SOKO
| designer = VTI Yugoslavia INCAS Romania
| first flight = 31 October 1974 On 20 May 1971, the Romanian and Yugoslavian governments signed an agreement for the formation of YuRom, a joint research and development venture between the two nations. According to aviation author John C. Fredriksen, the announcement was a logical extension of political policy, as the two nations' heads of state, Josip Broz Tito of Yugoslavia and Nicolae Ceaușescu, had both historically sought to avoid overreliance upon the Soviet Union, preferring to build ties and cooperative projects with other friendly or neutral nations.
Ұшуға
1974 жылдың 31 қазанында Югославияның 25002 прототипі Белград маңындағы Батажница әуе базасынан алғашқы ұшуын жасады, оны майор Владислав Славуевич басқарды. Саяси себептермен бұл ұшу IAR 93 Vultur прототипінің алғашқы ұшуымен сәйкес келу үшін жоспарланды. Югославияда да, оның құрылтай мемлекеттерінде де өндіріс қайта басталған жоқ. 1984 жылдың 22 қарашасында Orao No 25101 ұшағы Батажница әуежайының үстінде сынақ ұшқышы Марян Йелен басқаруымен 25 градус бұрышпен сүңгіп түсіп, дыбыс жылдамдығын (Мах 1) бұзды. Бұл оқиға J22-ні Югославияда жасалған алғашқы дыбыс жылдамдығынан асып түсетін ұшақ етті. Ұшақ көлденең ұшу кезінде дыбыс кедергісін бұза алмайды, сондықтан ол дыбыс астындағы ұшақ ретінде жіктеледі.
Дизайн
J 22 Orao – жақын әуе қолдауы (CAS), жерге шабуыл және тактикалық барлау миссияларын орындауға арналған екі қозғалтқышты соғыс ұшағы. Екі орындық NJ 22 нұсқасы негізінен түрлі оқу мақсаттары үшін, соның ішінде кеңейтілген ұшу және қару-жарақ оқу бағдарламалары үшін тағайындалған, бірақ оны соғыс миссияларында да пайдалануға болады. Orao стандартты байланыс және навигациялық жабдықтармен жабдықталған, соңғысы Honeywell компаниясы жасаған SGP500 екі гироскопты навигациялық жүйесін қамтиды. Ол Thomson CSF компаниясы жасаған VE 120T бас-көрсеткіш дисплейін (HUD) (алғашқы Ferranti ISIS D 282 гироскопты көздеу құралын алмастырған) пайдаланатын отты ашуды басқару және қару-жарақ басқару жүйесін қамтиды. Қорғаныс сенсорлары және жүйелері тұрғысынан, ол Iskra SO 1 радарлық ескерту қабылдағышымен (RWR) және үш дипль/шамдар таратқышына арналған мүмкіндіктермен, сондай-ақ P10 65 13 пассивті кедергі жасау модулімен жабдықталған. Қосымша модульдерді де орнатуға болады, оның ішінде оптикалық/инфрақызыл барлау модулі немесе оптикалық барлау/кедергі жасау модулі. 2010 жылдардың соңында Сербия J 22 және NJ 22 парктерін жаңғыртуға бағытталған ірі бағдарламаны іске қосты.
Пайдалану тарихы
J-22 ұшағын алғаш рет Югославия әуе күштерінің 82-ші авиациялық бригадасының 351-ші барлау авиациялық эскадрильясы алды. 1991 жылғы соғысқа дейін J-22 ұшақтарымен жартылай жабдықталған үш эскадрилья болды. Югославия соғыстарының басында Словенияда J-22 ұшақтары күш көрсету үшін ұшып келді, бірақ ешқандай бомба тастамады. 1991 жылы J-22 ұшақтарының алғашқы шабуылдық әрекеті болды, ол кезде Югослав халық армиясы (JNA) оларды Хорватиядағы нысаналарға шабуыл жасау үшін пайдаланды. 1990-жылдардағы қақтығыстардың нәтижесінде бұрынғы Югославия әуе күштерінің көп бөлігі Сербия мен Черногория одағына көшірілді, ал қалғандары Югославияның ыдырауынан пайда болған жаңа мемлекеттердің бақылауына өтті. Ұшақтардың ұшуға жарамдылығы қаржыландырудың шектеулі болуы мен халықаралық эмбарголардың салдарынан тез төмендеді. 2003 жылдың маусымына қарай Серб Республикасының әуе күштерінде жеті J-22 Orao болды. Бұл ұшақтар біріккен Босния әуе күштеріне мұрагерлікке өтті. 2008 жылы Боснияның барлық J-22 ұшақтары сақтауға қойылды, ал ел көрші Сербиямен оларды сатып алу мүмкіндігін келісіп бақты; Сербия осы типтің жалғыз мүмкін клиенті деп есептелді. 1999 жылы Югославияның J-22 ұшақтары Косово Азаттық Армиясына (KLA) қарсы шектеулі шайқасқа қатысып, 36 жауынгерлік миссияны орындады. Сонымен қатар, 11 ұшақ жерде жойылды, олардың көпшілігі Поникве әуе базасында, НАТО әуе шабуылынан зардап шекті, онда 6 J-22 және екі Микоян Гуревич МиГ-21 ұшағы бар ангарға тиді. 2019 жылға қарай Сербия әуе күштерінде он J-22 және NJ-22 Orao ұшағы бар екені хабарланды; осы ұшуға жарамды үлгілерден басқа, қызметте IJ және INJ барлау түрлері де сақталды. Аэроғарыш журналы Flight International мәліметінше, Orao ұшағының қызмет мерзімі бастапқыда шамамен 24 жыл деп есептелген; конструкциялық тексерулерге сүйенсек, кейбір ұшақтар өте жақсы жағдайда, сондықтан бұл болжамды екі есеге арттыруға болады; күрделі жөндеуден кейін жеке J-22 ұшақтары тағы 1000 сағат ұшуға рұқсат алуы мүмкін. Орао – шыны кабинасы, сенсорлары және сыртқы камералары бар жаңартылған J-22 ұшағы.
Modernized J 22 with glass cockpit, sensors, and external cameras.
Операторлар
Сербияның Әуе күштері мен Әуе қорғанысы – 17 қолданыста, оның 4-і модернизацияланған (J 22 M1A нұсқасы).
Бұрынғы операторлар
Босния және Герцеговинаның Әуе күштері мен әуе шабуылына қарсы қорғанысы Серб Республикасының Әуе күштерінен 7 ұшақ мұра еткен. 2019 жылға қарай ешқайсысы қолданыста емес. Югославияның Әуе күштерінің ұшақтары Югославияның тарауынан кейін құрамына кірген мемлекеттерге өткен.