Жоғарғы Луара департаменті (Франция)

Кіріспе

Францияның Овернь-Рон-Альп аймағындағы департамент

Жоғарғы Луара (ot lwaʁ; немесе Naut Leir; ағылш. Upper Loire) – Францияның оңтүстік-орталық бөлігіндегі Овернь-Рон-Альп аймағындағы теңізге шығу жолы жоқ департамент. Лоара өзенінің атымен аталған, оны Лоара, Ардеш, Лозер, Кантал және Пю-де-Дом департаменттерімен шектеседі. 2019 жылы халық саны 227 570 адамды құрады; оның тұрғындары француз тілінде Альтилижериен (ағылш. Altiligerians) деп аталады. Префектурасы Ле-Пю-ан-Велай қаласында орналасқан департамент, Лоараның жоғарғы ағысын және Луара аңғары мен Орталық массивтегі айналасындағы тауларды қамтиды. Бұл 1790 жылы Франция революциясы кезінде құрылған Францияның алғашқы 83 департаментінің бірі. Департаменттің бір бөлігі Ливрадуа-Форез аймақтық табиғи паркіне кіреді.

Тарих

Бұл аймақтың алғашқы белгілі тұрғындары аңшы-жинаушылар болған, ал кейін оны үңгірлерде немесе қарапайым лашықтарда тұратын мал өсірушілер мекендеген. Кейін бұл жерді Веллави тайпасы деп аталатын галлдық тайпа басып алды, ал Юлий Цезардың Галл соғыстары кезінде бұл аймақ Галлия Нарбоненсисінің шекарасында жатқан. Бұл аймақ б.з.д. 121 жылы Рим провинциясына айналды, бастапқыда Gallia Transalpina (Transalpine Gaul) деген атпен. Бұл атау оны Альпі тауларының Римге жақын жағындағы Цизальпин Галлиясынан ажыратты. Б.з.д. 40 жылы, Екінші Триумвират кезінде, Лепидке Нарбона Галлиясының (Испания мен Африкамен бірге) жауапкершілігі берілді, ал Марк Антонийге Галлияның қалған бөлігі берілді. Рим империясының соңғы жылдарында бұл аймақ варварлардың шабуылына ұшырады, ал Галлия Нарбоненсисі және оның төңірегіндегі аймақтар 462 және 477 жылдар аралығында Визигот патшалығына қосылып, Римнің саяси үстемдігін тоқтатты. Готика билігіне өткеннен кейін, вестготтардың иеліктері Септимания деп белгілі болды. Визиготтардың королі Аларик I 507 жылы Воуилле шайқасында қаза тапты, бұл шайқаста Клодвиг I жеңіске жетті және Велай франктердің билігіне көшті. 511 жылы Клодвиг қайтыс болғаннан кейін оның патшалығы төрт ұлының арасында бөлінді, ал Велай сол кездегі Франция патшалығының бөлігі болған Аустразия патшалығының құрамына кірді. Бұл бөлімшелер оның ең ұзақ өмір сүрген ұлы Хлотар I басшылығымен біріктірілді, бірақ ол қайтыс болғаннан кейін оның төрт ұлының арасында қайта бөлінді. Ол 613 жылы франк халқының жалғыз билеушісі болған Хлотар II кезінде қайта біріктірілді. Шамамен 928 жылы бұл аймақ Тулуза графының феодалына айналды, ал кейіннен Пуатье графының бақылауына өтті. 1137 жылы Элеонора Аквитания герцогтігін мұраға алды, ал Нормандия герцогы Генрихке үйленуі, кейін Англияның Генрих II болды, Ауверньді Англия билігіне көшірді. Он үшінші ғасырдың соңында бұл аймақ Овернь дофинаты деп аталды. Овернь-Луар департаменті 1790 жылдың 4 наурызында Француз революциясы кезінде Ұлттық құрылтайдың бұйрығымен құрылған 83 бастапқы департаменттің бірі. Жаңа департаменттер біркелкі басқарылып, шамамен бірдей көлемде және халық санында болуы керек еді. Овернь-Луар бұрынғы Аувернь, Лангедок және Лион провинцияларының бөліктерінен құрылды. Департаменттің үштен екі бөлігі, Ле-Пюи-ан-Велайға ортасталған, бұрынғы Лангедок провинциясының бөлігі болған және Велай деп белгілі. Тулузадан географиялық қашықтығы осы аймаққа үлкен тәуелсіздікпен өмір сүруге мүмкіндік берді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде француз партизандары одақтастардың көмегімен провинцияны немістерден азат етуге қол жеткізді. 1944 жылдың тамыз айының ортасында, Нормандияға шабуылдан бес апта өткен соң, Ле-Пюи-ан-Велай қоршауға алынды. Жолдар, теміржол және телефон желілері бұзылды. 18 тамызда немістер елу жүк көлігімен қашуға тырысты. Бес жүз адам тұтқынға алынып, шамамен 150-і ірі шабуылда қаза тапты. Қала келесі күні түсті. Жақын маңдағы Луарадағы Эстиварельс 22 тамызда құлдырады. Париж 24 тамызда конвенциялық күштермен басып алынды.

The first known inhabitants of this region were hunter gatherers and it was later occupied by pastoralists, shepherds living in caves or simple huts. It later came under the control of a Gaulish tribe called Vellavi and at the time of Julius Caesar's Gallic Wars, this area lay on the border of Gallia Narbonensis. The area became a Roman province in 121 BC, originally under the name Gallia Transalpina (Transalpine Gaul). The name distinguished it from Cisalpine Gaul on the near side of the Alps to Rome. In 40 BC, during the Second Triumvirate, Lepidus was given responsibility for Narbonese Gaul (along with Hispania and Africa), while Mark Antony was given the balance of Gaul. The area was ravaged by barbarian invasions in the last years of the Roman Empire, and Galla Narbonensis and surrounding areas were incorporated into the Visigothic Kingdom between 462 and 477 AD, permanently ending the political control of Rome. After the Gothic takeover, the Visigothic dominions were generally known as Septimania. The king of the Visigoths, Alaric I was killed at the Battle of Vouillé in 507, a battle won by Clovis I and Velay came under Frankish rule. On Clovis' death in 511, his kingdom was divided among his four sons, and Velay was included in the part of the king of Austrasia, then part of the French kingdom. These subdivisions were united under the auspices of his longest surviving son Chlothar I, only to be split again under his four sons at his death. It was reunited once more under Chlothar II who became the sole ruler of the Frankish people in 613. In about 928, the area became a fiefdom of the Count of Toulouse, and later came under the control of the Count of Poitiers. In 1137, Eleanor of Aquitaine succeeded to the Duchy of Aquitaine and her marriage to Henry, Duke of Normandy, who later became Henry II of England, brought Auvergne under English rule. By the end of the thirteenth century the area was known as the Dauphiné d’Auvergne. Haute Loire is one of the original 83 departments created during the French Revolution on 4 March 1790, by order of the National Constituent Assembly. The new departments were to be uniformly administered and approximately equal to one another in size and population. Haute Loire was formed from parts of the former provinces of Auvergne, Languedoc, and Lyonnais. Two thirds of the department, centred on Le Puy en Velay, used to be part of the former province of Languedoc and is known as Velay. The geographical distance from Toulouse had allowed this region to enjoy a great deal of autonomy. During the Second World War, French partisans aided by Allied supply drops and leaders were able to liberate the province from Germans. By mid August 1944 five weeks after the invasion at Normandy, Le Puy en Velay was besieged. Roads, railroad and telephone lines were cut. On 18 August, the Germans attempted to escape in a fifty truck convoy. Five hundred were captured, and about 150 killed in a massive ambush. The town fell the next day. Estivareilles in nearby Loire fell on 22 August. Paris was captured by conventional forces on 24 August.

География

Жоғарғы Луара – Францияның оңтүстік-орталық бөлігінде орналасқан департамент, және ол Овернь-Рона-Альп аймағының құрамына кіреді. Департаменттің астанасы және ең ірі қаласы – Ле-Пю-ан-Велай. Жоғарғы Луараның солтүстігінде Пю-де-Дом және Луара департаменттері, шығысында Ардеш, оңтүстігінде Лозер және батысында Кантал департаменттері жатыр. Луара өзені департаменттің оңтүстік бөлігінен басталып, солтүстікке қарай ағып, кең жазықтықты құрайды. Осы жазықтықтың екі жағында Орталық Франция тауларының сілемдері орналасқан. Департаменттің солтүстік бөлігі Ливрадуа-Форе аймақтық табиғи паркінің құрамына кіреді, ол дәстүрлі шаруашылықпен айналысатын егістік жерлер мен орманды алқаптарды қорғауға арналған, жалпы ауданы ... құрайды. Департаменттің аумағымен солтүстіктен оңтүстікке қарай төрт тау жотасы өтеді: О Верхний Виваре және оның жалғасы – Бутьер жотасы, Мейгаль массиві, Велай таулары және Маржерид таулары. Департаменттің ең биік нүктесі – Мон-Мезен (1753 м), ал орташа биіктігі 719 м. Аумағының үштен екі бөлігі 800 метрден жоғары, ал ең төменгі нүктесі 393 метрді құрайды.

Тарихи тұрғыдан Велай аймағы Виваре аймағымен байланысты, қазір ол Ардеш департаментінің бөлігі. Екі аймақ та Дофиннің оңтүстігінде қолданылатын диалектіге ұқсас, бұл екі аймақ арасындағы сауда байланыстарының нәтижесі болуы мүмкін.

Туризм

Департамент тартымды ландшафттарға ие және туристердің арасында кеңінен танымал.