Кіріспе

ДНҚ мутациясы организмнің фенотипіне көрінетін әсер етпейді.

Тыныш мутациялар – организмнің фенотипіне көрінетін әсері жоқ ДНҚ мутациялары. Олар бейтарап мутациялардың нақты бір түрі. "Тыныш мутация" термині көбінесе "синонимді мутация" терминімен алмастырылып қолданылады; алайда, синонимді мутациялар әрқашан тыныш бола бермейді, және керісінше де дұрыс емес. Синонимді мутациялар транскрипцияға, сплайсингке, мРНҚ тасымалына және трансляцияға әсер етуі мүмкін, олардың кез келгені фенотипті өзгертіп, синонимді мутацияны тыныш емес етеді.

Екіншілік құрылым

Бейсіз мутациялар мРНК-ның екіншілік құрылымын өзгертеді. Белоктардың екіншілік құрылымы R топтарын есептемегенде, полипептидтік тізбектің негізгі атомдары арасындағы өзара әрекеттесулерден тұрады. Екіншілік құрылымдардың кең таралған түрі – альфа-спираль, ол оң жақты спираль болып келеді және н-ші аминқышқылы мен n+4-ші аминқышқылы арасындағы сутекті байланыстардың нәтижесінде пайда болады. Тағы бір кең таралған екіншілік құрылым – бета-парақ, ол оң жақты бұрылысқа ие, байланысқан полипептидтердің бағытына қарай параллель немесе антипараллель болуы мүмкін, және екі полипептидтік тізбектің негізгі бөлігіндегі карбонилдік және амин тобы арасындағы сутекті байланыстардан тұрады. мРНК-ның екіншілік құрылымы ДНҚ-дағыдай міндетті түрде сызықтық болмайды, сондықтан құрылымдағы толықтырушы байланыстармен байланысты пішін маңызды әсер ете алады. Мысалы, егер мРНК молекуласы салыстырмалы түрде тұрақсыз болса, онда ол цитоплазмадағы ферменттермен жылдам ыдырайды. РНК молекуласы өте тұрақты болса және толықтырушы байланыстар берік болып, трансляцияға дейін ажырауға төзімді болса, онда геннің экспрессиясы төмендеуі мүмкін. Кодонды пайдалану мРНК тұрақтылығына әсер етеді. Егер рибосома РНК-дағы түйінге келіп тоқтаса, онда полипептидтің басқа аминқышқылы қосылғанша дұрыс емес құрылымға жиналуына жеткілікті уақыт болуы мүмкін. Бейсіз мутациялар сондай-ақ, сплайсингке немесе транскрипциялық бақылауға да әсер етуі мүмкін.

Үшінші деңгейлі құрылым

Тыныш мутациялар ақуыздың бүлінуіне және функциясына әсер етеді. Жақындағы зерттеулер тыныш мутациялардың ақуыздың келесі құрылымы мен активтілігіне әсер ететінін көрсетеді. Ақуыздың бүліну уақыты мен жылдамдығы өзгеруі мүмкін, бұл функционалдық кемшіліктерге алып келуі мүмкін.

Көп дәрілік препараттарға қарсы тұру генінің 1- түрі

Мутациядан өткен гендердің 99,8%-ы «үнсіз» деп саналады, себебі нуклеотидтік өзгеріс аударылып жатқан аминқышқылын өзгерте алмайды. «Үнсіз» мутациялар фенотиптік нәтижеге әсер етпейді деп есептелсе де, кейбір мутациялар, мысалы, Көп Дәріге Төзімділік Гені 1 (MDR1) керісінше дәлелдейді. MDR1 – организмдегі дәрі-дәрмектерді шығаруға көмектесетін P-гликопротеиннің кодын жазады. Ол ішек, бауыр, бүйрек және мида орналасқан. MDR1, CYP3A4 ферментімен бірге орналасқан, ол бауыр мен ішектерден уыттарды немесе дәрілерді шығаруға көмектесетін фермент. MDR1 сияқты «үнсіз» мутациялар фенотиптік жауаптың өзгеруін көрсетеді. Егешқұйрықтарда (тәжірибелік жануарлар) жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, егер оларда MDR1 гені жеткіліксіз болса, олардың денелері ивермектин немесе циклоспорин дәрілерін тани алмайды, нәтижесінде организмде уыттар пайда болады. Көп дәріге төзімділік гендерінің Экзон 26 C3435T, Экзон 21 G2677T/A және Экзон 12 C1236T локустарында бір уақытта SNP пайда болатыны анықталды, бұл фенотиптік «функцияның» өзгеруіне алып келеді. Бұл Экзон 26 мен полиморфизмдері бар басқа экзондар арасында гаплотиптік байланыс бар екенін көрсетеді. Мысалы, эфавиренц және нельфинавир – адам организміндегі ВИЧ инфекциясын азайтуға көмектесетін екі түрлі дәрі. Экзон 26-дағы SNP басқа SNP экзондарымен біріккенде, дәрілердің ВИЧ инфекциясын бақылау мүмкіндігі төмендейді. Алайда, Экзон 26-дағы TT нуклеотидтері экспрессияланғанда, пациентте вирус концентрациясы төмендейді, бірақ генотип CC немесе CT түріне ауысқанда, инфекция қалыпты түрде тарала береді, MDR1 генін дерлік қорғаусыз қалдырады. MDR1 үшін Экзон 26-дағы базалық өзгерістер, MDR1 генінің мутациялары мен антиретровирустық препараттардың ВИЧ инфекциясын басу қабілеті арасындағы байланысты көрсетеді. Верапамил және циклоспорин А – MDR1-дің кең таралған ингибиторлары. MDR1-дің «үнсіз» мутацияларының басқа себептері хабаршы РНК-да (mRNA) кездеседі. mRNA-да кодондар экзонды біріктіруді күшейтушілер ретінде де жұмыс істейді. Кодондар mRNA-дағы кодонды оқығанда интрондарды қай уақытта кесу керектігін анықтайды. Мутацияланған кодондар mRNA тізбегінен интрондарды кесу кезінде қателіктер жасау қаупін арттырады, бұл дұрыс емес экзондардың түзілуіне әкеледі. Осылайша, пісіп жетілген хабаршы РНК-ға өзгерістер енгізіледі. Көп дәріге төзімділік генінің 1-дегі мутациялар «үнсіз» мутациялардың фенотиптік нәтижеге қалай әсер ететінін көрсетеді.