Кіріспе

Құлақ барабаншасында шағын тіліс жасау арқылы сұйықтықты ағызуға арналған хирургиялық процедура.

Миринготомия – құлақ барабаншасының (темпан жарғақшасының) артық сұйықтық жиналуынан туындаған қысымды жеңілдету немесе ортаңғы құлақтан іріңді ағызу үшін жасалатын хирургиялық процедура. Ортаңғы құлақты ұзақ уақыт бойы ауамен қамтамасыз ету және сұйықтықтың қайта жиналуын болдырмау үшін құлақ барабаншасына тырнақша тәрізді түтік (тимпаностомиялық түтік) енгізілуі мүмкін. Түтік енгізбеген жағдайда, тіліс әдетте екі-үш апта ішінде өздігінен жазылады. Түтіктің түріне байланысты, ол 6 айдан 12 айға дейін табиғи түрде шығып кетеді немесе шағын хирургиялық араласу арқылы алынып тасталады.

Номенклатура

Миринготомия, тимпанотомия, тимпаностомия және тимпаноцентез сөздері мағынасы жағынан шатыс келеді. Бірінші екеуі әрқашан бір-бірімен мағынасы бірдей, ал үшіншісі көбінесе синоним ретінде қолданылады. Олардың негізгі мақсаты – құлақ барабанына тесік жасап, сұйықтықтың одан өтуіне жағдай жасау. Кейде миринготомия/тимпанотомия мен тимпаностомия арасында айырмашылық жасалады, жалпы отoмия (кесу) мен остомия (кейбір тұрақтылық немесе жартылай тұрақтылықпен стома жасау) арасындағы айырмашылыққа ұқсас. Осы айырмашылық бойынша, тек тимпаностомияда тимпаностомия түтікшелері қолданылады және жартылай тұрақты стома құрылады. Бұл ерекшелік әрқашан сақталмайды. Тимпаноцентез сөзі сұйықтықты алу (центез) жасалып жатқанын нақтылайды. Этимологиялық тұрғыдан алғанда, миринготомия (миринго – латын тілінен "құлақ барабаны", + томия) және тимпанотомия (тимпано + томия) екеуі де "құлақ барабанын кесу" дегенді білдіреді, ал тимпаностомия (тимпано + стомия) "құлақ барабанына стома жасау" дегенді білдіреді.

Тарих

1649 жылы Жан Риолан кіші бір науқастың құлағын құлақ қасымен тазалап жатып, құлақ барабанын кездейсоқ тесіп алды. Таңқаларлығы, науқастың есту қабілеті жақсарды. 17-ші және 18-ші ғасырларда құлақ барабанының қызметін зерттеген жеке тәжірибелер туралы хабарлар да бар. Атап айтқанда, Томас Уиллистің жануарлар үстіндегі тәжірибелерін сэр Астли Купер кеңейтті, ол 1801 жылы Корольдік қоғамға мирингтомия естуді жақсарта алатыны туралы екі мақала ұсынды. Біріншіден, ол екі құлақ барабаны тесілген науқастың есту қабілетінің жақсы екенін көрсетті, бұл саңыраулыққа алып келеді деген жалпы қабылдауға қарамастан. Екіншіден, ол Еустахий түтігінің бітелуінен туындаған саңыраулықты мирингтомия арқылы емдеуге болатынын көрсетті, бұл құлақ барабанының екі жағындағы қысымды теңестіреді. Процедураның орынсыз кең қолданылуы оны қолданудан шығарып жіберді. Алайда, оны 19-шы ғасырда Герман Шварц қайта енгізді. Құлақ барабанының өздігінен және жылдам жазылуға бейімділігі анықталды, бұл перфорацияның пайдалы әсерін жояды. Бұған жол бермеу үшін, бастапқыда алтын фольгадан жасалған тимпаностомия түтігі, кесік арқылы орналастырылып, жабылуын болдырмады. 1819 жылы француз дәрігері Антуан Сайси (1756–1822) мирингтомияны ашық ұстауға катеттермен (Catgut) сәттіліксіз тырысты. Венада тәжірибе жасаған, Венгрияда туған отолог Áдам Политцер 1886 жылы резеңкемен тәжірибе жүргізді. Неміс отологы Рудольф Вольтолини (1819–1889) 1874 жылы алтыннан, кейін алюминийден жасалған громет ойлап тапты. Қазіргі кезде қолданылатын винил түтігін 1954 жылы Беверли Армстронг енгізді. Ең көп кездесетін жағдайлар – антибиотиктерге жауап бермейтін созылмалы ортаңғы құлақ қабынуы (СОҚҚ) және қайталанатын ортаңғы құлақ қабынуы. Ересектердегі көрсеткіштер сәл өзгеше және қайталанатын белгілер мен симптомдармен, соның ішінде есту қабілетінің ауыспалы түрде төмендеуі, бас айналуы, құлақтағы шу, құлақ барабанындағы терең қалта бар Евстахий түтігінің дисфункциясын қамтиды. Ұшу, суға батыру немесе гипербариялық камерамен емдеу кезінде баротрауманың қайталану эпизодтары да қарастырылуы мүмкін.

Процедура

Миринготомия көбінесе амбулаториялық процедура ретінде жасалады. Балаларға жалпы анестезия ұсынылады, ал ересектерге жергілікті анестезия жеткілікті. Құлақ жуылады және барабанқабықшасында кішкентай тілік жасалады. Кез келген сұйықтық бар болса, сору арқылы алынып тасталады, қажетті түтік енгізіліп, кез келген аз қан кетуді болдырмау үшін құлақ мақтамен толтырылады. Бұл дәстүрлі (немесе суық пышақпен жасалатын) миринготомия деп аталады және әдетте бір-екі күнде жазылады. Жаңа нұсқасы (тимпанолазеростомия немесе лазерлік тимпаностомия) CO2 лазерін пайдаланады, лазерлік тесіктің дәл орнын анықтау үшін компьютерлік лазер және бейнемонитор қолданылады. Лазер тесікті жасауға оннан бір секунд уақыт жұмсайды, бұл ортадағы теріге немесе басқа құрылымдарға зиян келтірмейді. Бұл тесік бірнеше апта бойы ашық қалады және түтік орнату қажеттілігінсіз ортаңғы құлақтың желдетуін қамтамасыз етеді. Лазерлік миринготомиялар суық пышақпен жасалған миринготомияларға қарағанда (лазерлік – екі-үш апта, ал түтіксіз суық пышақпен жасалған – екі-үш күн) сәл ұзаққа дейін ашық күйінде сақтайды, бірақ эффузияны басқаруда одан тиімдірек екені дәлелденбеді. Бір рандомизацияланған бақыланатын зерттеуде лазерлік миринготомияның қауіпсіз екені, бірақ созылмалы ОМЕ-ні емдеуде желдету түтігінен кем тиімді екені анықталды. Балаларда қайталама рет пайда болуы, балалардағы аллергияның күшті анамнезі, қалың шырышты эффузияның болуы және ересектерде тимпаностомия түтігін орнату тарихы лазерлік тимпаностомияның тиімсіз болуына ықпал етеді. Нақты дәлелдердің болмауына байланысты, құлақты қорғау құралдарын пайдалануға қарсы пікір қалыптасқан. Дегенмен, құлақ инфекциясын болдырмау үшін лас суда (көлдерде, өзендерде, мұхиттарда немесе хлорланбаған бассейндерде) жүзу кезінде вазелинмен жабылған мақта, құлақ тіббіндігі немесе құлаққа арналған пластилин сияқты қорғаныс құралдарын пайдалану ұсынылады. Хлорланған бассейндерде шомылу, шашыру немесе беткі суда жүзу кезінде құлақты қорғау ұсынылмайды.

Асқынулар

Құбырларды салу – ем емес. Егер ортаңғы құлақ ауруының сипаты ауыр немесе ұзаққа созылған болса, құбыр салу қажеттігі туындаса, баланың ортаңғы құлағындағы қабыну немесе сұйықтық жиналу эпизодтары жалғасуы мүмкін. Орналастырылғаннан кейінгі алғашқы екі аптада пациенттердің шамамен 15%-ында, ал орналастырылғаннан кейін үш айдан асса, 25%-ында құбыр арқылы ерте дренаж (құбырлық оторея) пайда болуы мүмкін, бірақ бұл көбінесе ұзақ мерзімді проблема тудырмайды. Оторея бактериялық колонизацияның салдары деп есептеледі. Ең көп кездесетін бактерия – Pseudomonas aeruginosa, ал ең қиын емделетіні – метициллинге төзімді Staphylococcus aureus (MRSA). Кейбір дәрігерлер операциядан кейін жергілікті антибиотиктерді қолданады, бірақ зерттеулер осы тәсіл бактериялық биоқабықшаны жоймайтынын көрсетіп тұр. Әзірге адамдар арасында зерттеулер жүргізілмеген. Фосфорилхолинмен қапталған флюоропластикалық тимпаностомия құбырларын қапталмаған флюоропластикалық тимпаностомия құбырларымен салыстырғанда операциядан кейінгі оторея, құбырдың бітелуі немесе сығылып шығуы жиілігінде статистикалық айырмашылықтар байқалған жоқ.

Тиімділік

Дәлелдерге сүйенсек, тимпаностомиялық түтіктер басқа да ауыр медициналық проблемалары жоқ, жай ғана OME (құлақ сұйықтығының жиналуы) бар балаларда ғана есту қабілетін қысқа мерзімге жақсартады. Сөйлеу және тіл дамуына әсері әлі дәлелденбеген. 96 ересек және 130 баланың ортаңғы құлақ қабынуымен (отит) емделгенін кері перспективалық зерттеуде CO2 лазерлік миринготомия қолданылды. Екі топта да алты айдан кейін шамамен 50% жазылған. Дегенмен, сілтеме жасалған зерттеулердегі пациенттердің саны өте аз – тиісінше 22 және 8, ал тимпанометриялық зерттеуде 18 адам ғана болды. Бұл жақсы бақыланған, ірі зерттеулердің қажеттігін көрсетеді.