Кіріспе

Видеотекст / телетекст қызметі

Telidon (грек тіліндегі τῆλε, "қашықтықтан" және ἰδών, "көріп" деген сөздерден) – 1970 жылдардың соңында Канаданың Коммуникациялық зерттеу орталығы (CRC) әзірлеген және 1980 жылдардың басында Infomart басқарымындағы коммерциялық кәсіпорындар қолдаған видеотекст / телетекст қызметі. Жүйе бойынша жұмыстардың көп бөлігі 1985 жылдан кейін тоқтатылды, себебі қажетті деңгейге жетпеді. CRC Telidon-ды "екінші буын" видеотекстік жүйе деп атады, ол өнімділігін арттырып, 2D түсті графиканы, көп тілді қолдауды және түрлі аппараттық құралдарда қолдау көрсетілетін әртүрлі өзара әрекеттесу опцияларын ұсынды. AT&T Corporation және Солтүстік Америкадағы тағы 16 үлескердің қосымша мүмкіндіктерімен, сондай-ақ Федералдық үкіметтің қолдауымен Telidon протокол ретінде қайта анықталды және NAPLPS стандарты болды. Бірқатар Telidon жүйелері іске қосылды, оның ішінде Манитоба провинциясы үшін GRASSROOTS, Венесуэла үшін SOI, Калифорниядағы Compuserve, LA Times, General Motors үшін EPIC, Teleglobe Canada үшін NOVATEX және швейцариялық PTT-нің жалпыұлттық қолданбасы. Бұл жүйелер өте тиімді болған жоқ, ал қосымша жабдықтардың құны жоғары болды. Соңында, 1985 жылдың 31 наурызында Канада үкіметі жобаға қолдау көрсетуді тоқтатты, ал оған негізделген коммерциялық қызметтер көп ұзамай жабылды. Кейіннен Telidon әуежайлардағы және осы сияқты орталардағы ақпараттық дисплейлер сияқты тар салаларда шектеулі қолданыс тапты. NAPLPS бірнеше басқа өнімдерде де пайда болды, атап айтқанда Prodigy онлайн қызметінде және кейбір хабарландыру тақталарында. Telidon аппараттық жағынан елеулі із қалдырды; оның NABTS байланыс жүйесі бірнеше жылдан кейін Windows үшін WebTV-де қайта қолданылды.

Жаратылыс

Герб Боунды Telidon-ның "әкесі" деп есептейді. Боун 1960 жылдардың соңынан бастап компьютерлік графика саласында жұмыс істеді, бастапқыда ол графикалық сызғыштарды қолданды, бірақ кейін бейне жүйелеріне көшті. 1970 жылдан бастап Боун және CRC командасы векторлық графика ақпаратын кодтау үшін "Суретті сипаттау нұсқауы" (PDI) форматында жұмыс істеді. "Интерактивті графикалық бағдарламалау тілі" (IGPL) деп аталатын интерпретатор PDI кодтарын оқып, оларды көрсету үшін растрледі. Осы кезде команда Боун, Дуг О'Брайен, Билл Саучук, Дж.Р. Стори және Боб Уорбертоннан тұрды. Бұл тақырыптар сауда баспасөзінде жиі кездеседі. CRC байланыс департаменті (DoC) өздерінің федералды үкіметтегі жоғары лауазымды тұлғаларына жүйелерін видеотекстік қызметтің негізі ретінде дамытуға қаржы жұмсауға мүдделі болды. Еуропа мен Жапонияда дамытылып жатқан жүйелерден өзгеше, канадалық жүйе жоғары сапалы 2D графиканы, жоғары жылдамдықты ұсынатын және бір бағытты тұрақты немесе мәзірлік дисплейлер (телетекст), модемдерге негізделген екі бағытты жүйелер (видеотекст) үшін қолданылуы мүмкін, немесе екеуін біріктіруге болады, бұл ақпаратты клиентке бейнесигнал арқылы жіберуге және модем арқылы кері қайтаруға мүмкіндік береді. 1980 жылы радио хабарламасында DoC ғылыми зерттеулер жөніндегі министрдің орынбасары Д. Паркхилл қаржылық ақпараттан бастап театр билеттерін резервтеуге дейін, жүйеден билеттерді төлеу және басып алу мүмкіндігімен бірге, жүйенің әлеуетті қолданылуының бірнеше мысалдарын атап өтті.

Қоғамдық тестілеу

Norpac-тің Telidon терминалының шығарылуы сол жылдың соңында сынақ жүйелерін іске қосатынын мәлімдеген хабар таратушылар мен жаңалықтар агенттіктерінің хабарламаларына себеп болды. Дегенмен, түрлі кешігулер осы бағдарламалардың көпшілігін 1980 жылға ықпалдастырды. Алғашқы операциялық жүйенің іске қосылуында Винипегтің батысындағы Оңтүстік Хедингли қаласы жеңіске жетті, ол Манитоба телефон жүйесінің (MTS) – жергілікті кабель операторының эксперименталды жүйесінің бөлігі болды. 1880 жылдары Манитобаның алғашқы әйел телефон операторы Ида Кейтс есімімен аталған «Ида жобасы» 1978 жылдан бері МТС жоспарлап келген, жаңа кабель жүйелерінің өткізу қабілетін пайдалану жолдарын зерттеуге бағытталған, қарыштағы кабельдік технологияларды кеңейтудің бір бөлігі болды. Қызметтерге Telidon, кабельдік телефония, сыртқы түрлендіргіштерді (қораптардың орнына) пайдаланатын ақылы теледидар қызметі, сондай-ақ газ және электр энергиясын есептеу және дабыл қызметтері үшін төмен өткізу қабілеті бар кері арна дерек қызметтері кірді. «Ида жобасы» құрамына кіретін Telidon қызметтерін Telidon контентін ұсыну үшін құрылған Торонтодағы Infomart компаниясы жасады. Ол Виннипегте орналасқан және MTS басқаратын екі компьютерде орналастырылды, үй терминалдарына 4800 бодтық арнаны ұсынды. «Ида» 1981 жылға дейін жұмыс істеді, содан кейін көптеген қызметтер тоқтатылды және кабельдер қалыпты аналогтық сигналдарға қайтарылды, бірақ Элиде оптикалық кабельді пайдалана отырып, терминалдар аймақтағы көптеген үйлерге таратылды. «Идадан» кейін бірнеше канадалық компаниялар ұқсас жобаларды бастады. 1980 жылдың басында Онтарио үкіметі басқаратын білім беру телеарнасы TVOntario Торонто аймағында 45 терминал орнатты. 1981 жылдың сәуірінде Нью-Брансуик Телефон «Ида» жобасына ұқсас, 20-дан 100 терминалға дейін қызметтерді қамтитын жүйені құрды. Сол айда Альберта мемлекеттік телефондары Калгари аймағында шағын модемге негізделген сынақ – «VIDON» жобасын бастады. Бір айдан кейін Bell Canada Торонто мен Монреальда Toronto Star және Southam Press компанияларымен серіктестікте «Vista» жобасын жариялады, олар контентпен қамтамасыз етуге міндеттенді. Бұл сынақ ақырында 500-1000 терминалға дейін кеңейтілді. Telidon Канададан тыс жерлерде де қызығушылық тудырды. 1980 жылдың шілдесінде Венесуэла үкіметіне ірі шетелдік сату жасалды, ол ауылдық аймақтардан Каракасқа көшіп келген адамдарға денсаулық сақтау, әлеуметтік және экономикалық көмек бағдарламалары туралы ақпарат беру үшін сынақ жүйесін құрды. General Motors компаниясының EPIC жобасы Flint, Michigan қаласындағы дерек орталығынан келетін Teldion деректерімен біріктірілген бейне дискіге негізделген қозғалыс бейнесі мен дыбысы бар арнайы пайдаланушыларға арналған кіру стендтерін пайдаланды. Стендтер жүздеген сауда орталықтарына және түрлі штаттардағы Buick дилерлеріне таратылды. Пайдаланушылар болашақта байланыс үшін мекенжайларын қалдыра алатын, автомобиль брошюраларын сұрай алатын немесе қозғалыс пен дыбыспен барлық техникалық және визуалды деректерді зерттей алатын. Бұл жоба Солтүстік Америкадағы Telidon компаниясының ең ірі сатылымы болды және пайдаланушыларға автомобиль сатушысымен сөйлеспей-ақ автомобиль үлгілерін қарауға мүмкіндік берді.

Telidon NAPLPS болып табылады

AT&T Bell және DoC-мен стандарттау жұмыстарын бастады. Осы кезде Telidon-ның техникалық дамуы толыққанды аяқталды, ал Канада үкіметінің осы бағыттағы қатысуы 1983 жылдың жазында аяқталды. Келесі күш-жігерлер Telidon жүйелері мен контенті үшін коммерциялық нарықты дамытуға көмектесуге бағытталды, бұл жұмыс тағы бір жылға созылды.

Коммерциялық әрекеттер

Telidon-ның ең ұзақ өмір сүрген жүзеге асырылымдарының бірі – «Project Grassroots» болды, ол бұрынғы «Project Ida» аясында әзірленген қызметтердің жалғасы және Виннипегтегі машиналарын пайдаланып жұмыс істеді. «Ida»-дан айырмашылығы, «Grassroots» кабельдік байланыс емес, географиялық тұрғыдан тараған модемдерде жұмыс істеді және әсіресе фермерлерге бағытталған, ауа райы туралы хабарламалар, агрохимиялық хабарламалар және басқа да ақпараттар, сондай-ақ әртүрлі биржалардағы тауар бағаларына қосымша сілтемелер ұсынды. Бағалар жоғары болды: терминалды сатып алудан өзге, қосымша бір реттік 100 долларлық орнату төлемі, жылдық төлем 150 доллар, ал қызметке қосылу үшін сағатына 19,00 доллар, ал «коммуникация» үшін тағы 6,00 доллар төленді. Дегенмен, «Grassroots» Infomart жасаған 20 000 беттік ақпаратты фермерлерге тарататын жүйеге айналды. Виннипегте орналасқан «Grassroots» Альберта, Саскачеван, Онтарионың солтүстігі және 1985 жылы АҚШ-тың солтүстігіне қызмет көрсетті. Телидон жүйесінің маңызды демонстрациясы 1983 жылдың шілдесінде Баффин аралындағы Фробишер шығанағында өткен Инуиттік циркумполярлық кеңестің үшінші жалпы жиналысында ұйымдастырылды. Конференция және оның қызметтері туралы ақпараттың дерекқоры Телеглоб Канада компаниясының Торонтодағы Novatex жүйесінде орналастырылды, ақпарат ағылшын, француз, дат, инуктитут, гренланд, лабрадор, инупиаг, юпик және Батыс Арктика тілдеріне аударылды. Микротелмен жабдықталған 16 Телидон терминалы Фробишер шығанағындағы әртүрлі орындарда орналастырылды, Ванкувер, Вашингтон, Копенгаген, Анкоридж, Бетел, Уткиагвик, Нук және басқа да солтүстік аймақтарда қосымша терминалдар болды. Байланысты Bell Canada, Teleglobe, Greenland Telecommunications және Danish Post and Telegraph компаниялары қамтамасыз етті. Statistics Canada Telidon-ды өздерінің CANSIM жүйесіндегі графиктер мен басқа да ақпаратты тарату үшін, дерек кестелерін NAPLPS командаларына түрлендіретін TELICHART бағдарламалық жасақтамасын пайдалану арқылы да қолданды. Environment Canada Telidon терминалдарын жергілікті кабельдік желілерде көрсетілетін бейнелерді жасау үшін пайдаланды. Торонто аймағында «Teleguide» терминалдары ірі сауда орталықтарында, мемлекеттік ғимараттарда (мысалы, Скарборо қалалық орталығы) және әсіресе Торонто Итон орталығында кең таралған. Лондон, Онтариодағы Cableshare компаниясы басқаратын жүйе 8085 негізіндегі микрокомпьютерге негізделген, ол сенсорлық экрандармен жабдықталған бірнеше NAPLPS терминалдарын басқарды, барлығы Datapac арқылы артқы деректер базасына байланысты. Жүйе жаңалықтар, ауа райы және спорт туралы ақпаратпен қатар сауда орталықтарының нұсқаулықтары мен купондарын ұсынды. Тағы бірнеше қалаларда да осы бағдарламаны іске қосу туралы хабарланды. Ең көп күш-жігер АҚШ-та жұмсалды. 1982/3 жылғы Venture One эксперименттерінен кейін AT&T өзінің бейнетекстік қызметін дамытудан бас тарды, бірақ оның орнына басқа компанияларға қызмет көрсету және қолдау көрсетуді шешті. CBS ExtraVision қызметін дамытуға көп капитал салды, ол дәстүрлі Telidon ақпаратымен қатар жабық субтитрлер мен арна туралы ақпаратты да қамтыды. Партнерлік станциялар өздерінің контентін ағынға енгізе алады, бірақ мұны істеуге қажетті жүйелердің жоғары құны оны салыстырмалы түрде сирек етті. AT&T сондай-ақ Knight Ridder Newspapers компаниясымен «Viewtron» қызметін басқарған Viewdata компаниясын құру үшін серіктестік құрды. 1980 жылы Флоридада сынақтан өткізілген қызмет 1983 жылға қарай бүкіл Оңтүстік Флорида аймағына дейін кеңейтілді, содан кейін шығыс жағалауының көп бөлігіне тарады. Viewdata бастапқыда жаңалықтар қызметі ретінде басталды, бірақ уақыт өте келе көбірек мүмкіндіктер қосылды. Модемдер арқылы таза бейнетекст форматында жұмыс істегендіктен, ол электрондық пошта және хабарландыру тақталары сияқты әртүрлі екі жақты қызметтерді ұсына алды. Жаңалықтар беттері Флорида штатының Орландо қаласында Atex редакциялық жүйесінде жұмыс істейтін TMS қызметкерлері жасады және редакциялады, содан кейін жерсеріктік байланыс арқылы жергілікті кабельді теледидар компанияларында орналасқан NAPLPS декодер құрылғыларына жіберілді. Кескіндер жергілікті жерде көрсетілді, содан кейін тұтынушыларға қалыпты теледидар сигналдары ретінде жіберілді. Бұл серіктес станцияларға спутник арқылы толық бейне арналарын жіберу қажеттілігін болдырмады, оның орнына аз көлемдегі деректер жіберілді және бейнені қайта жасауға мүмкіндік берді, бұл әлдеқайда арзан болды.

Қиындықтар

Сынақ енгізулер көптеген басқа телетекст жүйелері де тапқан мәселелерді көрсетті: мазмұнның мол көлемі болмаса, көрермендердің қызығушылығын ұстап тұру қиын. Ірі Telidon жүйелері ондаған мың беттерді сақтаса да, пайдаланушылар өздерінің қызығушылықтарына қатысты мазмұнды тез бітіріп тастады, бұл жүйелер ұзақ уақыт бойы қызықты болу үшін жүздеген мың беттерді қамтуы керектігін көрсетеді. Көптеген телетекст жүйелері, Telidon сияқты, контентті ірі жеткізушілер ұсынатын және содан кейін теледидар немесе газеттер сияқты бір бағытта пайдаланушыға жіберетін хабар тарату моделінде құрылған. Интерактивтілік көбінесе мәзірлерді таңдаумен немесе формалардағы ақпаратты (мысалы, онлайн-банкинг) берумен шектелді. Бұл контентті жасаудың барлық жауапкершілігін қызмет провайдерлері мен олардың серіктестеріне жүктеді, бұл қымбат және уақытты көп алатын процесс еді. Көптеген контенттердің бір компаниялар басқаратын басқа медиада қолжетімді болғандықтан, телетекст қызметтері арзан және жақсы дамыған бәсекелес медиалармен де күресу мәселесіне тап болды. Telidon да қымбат болды. Ол енгізілген кезде DoC 1982 жылға қарай терминалдардың 200-300 долларға қолжетімді болады деп күткен, бірақ бұл орындалмады. Терминалдардың ірі жеткізушілері Electrohome, Norpak және Microtel болды, олардың терминалдары 1800 доллардан 2500 долларға дейін бағаланды. Даму кезеңінде аппараттық өндірушілер сұраныс бағаны 600 доллардан төмендетеді деп ойлады, бірақ сынақтардың нәтижелері тіпті бұл бағаның да көпшілік нарық үшін тым қымбат боларына нұсқады. Macintosh, Amiga және Atari ST сияқты жаңа буын машиналары Telidon жүйелерімен теңесе алмайтын мүмкіндіктермен нарыққа енді. Сонымен қатар, CompuServe және The Source сияқты ақпараттық қызметтер Telidon ұсына алмаған пайдалы онлайн тәжірибе ұсынды. Осы себептердің салдарынан Telidon және жалпы Videotex-ке деген қызығушылық тез жоғалды. Бір себебі – үкімет The Globe and Mail немесе The Toronto Star сияқты жеке баспа компанияларынан күткен қаржыландыру мәселесі болды. 1983 жылдың соңы мен 1984 жылдың басында Informart бас директоры Дейв Карлайлдың қызмет ету кезеңінде жеке баспа корпорациялары қолайлы тәсіл таба алмады, бұл Д. Карлайлдың отставкаға кетуіне және Телидонның флагманы – Инфомарттың қиын жағдайға түсуіне әкелді. Telidon жобаларын мемлекеттік қаржыландыру 1985 жылдың 31 наурызында, ал ExtraVision, Viewtron және Gateway 1986 жылдың наурызында ресми түрде тоқтатылды. Бірақ Telidon жүйелері біраз уақыт бойы бір бағыттық медиа ретінде қолданыла берді. Көбінесе Telidon терминалдары арқылы видео жасалып, содан кейін оны жабық телеарналар арқылы дәстүрлі теледидарларға тарату үшін пайдаланылатын, цифрлық ақпаратты теледидарларға қосылған терминалдарға жібермейтін. Мұндай жүйелер әуежайлар және басқа да қоғамдық орындардағы ақпараттық дисплейлерде, сондай-ақ кабельдік теледидар станцияларындағы ақпараттық дисплейлерде кеңінен қолданылды.

Мұра

Telidon технологиясының сәттілікке жетпеуі немесе жасалған күш-жігерінің нәтижесіз болуы емес, Telidon-ның халықаралық деңгейде қабылдануының баяулығы және Солтүстік Американың оны жоғары функционалдық деңгейге көтерудегі жайпақ болуы Канадада кеңінен талқыланды және көңіл көшірді. Бұл 1980-жылдардың соңы мен 1990-жылдардың басындағы бейнемәтін тұжырымдамасы бойынша өткен ұқсас және кең ауқымды әңгімелердің бір бөлігі болды. Телидонға қатысты көптеген сын-есімдер жүйелерді дамытудағы үкіметтің рөліне, ешкімге қажет емес технологияны ілгерілетуге бағытталды. Көптеген коммерциялық әрекеттер аяқталғаннан кейін, NAPLPS Prodigy онлайн-сервісінің негізі ретінде қайта жанданды. Viewtron сияқты әрекеттер мен 1988 жылы Prodigy іске қосылған аралықта NAPLPS графикасын оңай көрсете алатын жеке компьютерлер кеңінен таралды, ал модемдердің жылдамдығы деректерді оңай өңдеуге жететін деңгейге жетті. Жақсы бастама бергенімен, Prodigy басшылығы клиенттерді ренжіткен бірқатар қателіктер жасады, ал 1990-жылдардың ортасында Дүниежүзілік Тордың пайда болуы оны толығымен жойды. NABTS, телесигналға деректерді енгізуге арналған байланыс протоколы, Телидон жобасы аяқталғаннан кейін де қолданыла берді. Бұл жүйе жалғыз қолданылатын жүйе болмаса да, субтитрлерді қолдау үшін кеңінен пайдаланылды. Ол сондай-ақ Microsoft-тың Windows үшін WebTV және Intel-дің Intercast жүйелерінде де қолданылды. Екеуі де арнайы тюнерлерді, компьютерлерге қосылатын карталар түрінде пайдаланды, олар VBI немесе тіпті толық телеарнаға енгізілген ақпаратты қабылдады. Телидон бойынша жасаған жұмысы үшін Герб Боун Канада орденімен және Онтарио кәсіби инженерлер қауымдастығының инженерлік шеберлік алтын медалімен марапатталды. "Touche Ross New Perspectives" сыйлығы Герб Боун мен Дуг О'Брайенге табысталды. Боун кейіннен интерактивті оқу материалдарын әзірлеу үшін IDON Corp құрды.