Кіріспе

Иан Флемингтің кітабы "Алмас контрабандистері" – Иан Флемингтің құжаттамалық еңбегі, ол алғаш рет 1957 жылы Ұлыбританияда, ал 1958 жылы АҚШ-та жарық көрді. Кітап Флемингтің Халықаралық алмаз қауіпсіздігі ұйымының (IDSO) мүшесі Джон Коллардпен екі апталық сұхбаттарының негізінде жазылған. Бұл ұйымға алмаз компаниясы De Beers үшін жұмыс істеген, бұрынғы MI5 басшысы сэр Перси Силлитое жетекшілік еткен. Силлито IDSO-ны Африкадан алмастарды контрабандамен күресу үшін құрды, онда жыл сайын Оңтүстік Африкадан ғана 10 миллион фунт стерлингке бағалы тастар контрабандалық жолмен шығарылатын болған. Кітап Флемингтің 1957 жылы "The Sunday Times" газетіне жазған мақалаларын толықтырады. Флеминг көбінесе өзінің супер-шпион кейіпкері Джеймс Бонд туралы кітаптар сериясының авторы ретінде танымал болды; "Алмас контрабандистері" – ол жазған құжаттамалық еңбектердің бірі. Кітап көбінесе жақсы қабылданып, бірақ кейбір сыншылар оқиғалардың жаңа емес екенін айтқан.

Қысқаша мазмұны

"Алмас контрабандистері" – Иэн Флемингтің Халықаралық алмас қауіпсіздігі ұйымының (IDSO) мүшесі Джон Коллардпен кездесуінің баяны. Кітап Флемингтің екі адамның танысуына дейінгі оқиғасын баяндайды, осы баяндама Флеминг пен Коллардтың арасындағы сұхбатпен алмастырылады, ал Коллард "Джон Блайз" деген атпен таныстырылады. Коллард МИ5-тің бұрынғы басшысы сэр Перси Силлитоудың шақыруымен IDSO-ға қалай қабылданып алынғанын айтады. Кітап 1954 жылдың соңынан бастап, ұйымның жұмысы 1957 жылдың сәуірінде аяқталғанға дейін IDSO-ның қызметін қарастырады. Коллард IDSO ұйымының De Beers компаниясының төрағасы сэр Филипп Оппенгеймердің ұсынысымен құрылғанын түсіндірді. Интерполдың баяндамасына сәйкес, Оңтүстік Африкадан жыл сайын 10 миллион фунт стерлингке бағалы алмастар, сондай-ақ Сьерра-Леоне, Португалиялық Батыс Африка, Алтын жағалау және Танганьикадан қосымша сомалар контрабанда арқылы шығарылып отырған. IDSO-ның қызметінің тарихын берумен қатар, Коллард өзі мен ұйым қараған алмаз контрабандасының бірнеше айқын мысалдарын келтіреді.

Өмірбаян

Флеминг 1954 жылы "Санди таймс" газетінде Сьерра-Леонедегі алмаз өнеркәсібі туралы мақала оқығаннан кейін алмаз контрабандасына қызығушылық танытты. Филип Браунригг, Етоннан ескі досы және De Beers компаниясының жоғары лауазымды қызметкері, Флемингке Лондондық алмаз клубына барып, алмаздардың сұрыпталып, жылтыратылуын көруге мүмкіндік жасады. 1955 жылы Браунригг Флемингті бұрынғы MI5 басшысы, сэр Перси Силлитоемен таныстырды, ол De Beers үшін жұмыс істеп, Халықаралық алмаз қауіпсіздігі ұйымы арқылы заңсыз алмаз саудасын тергеп жатқан еді. Флеминг Силлитоемен кездесіп, көптеген зерттеу материалдарын өзінің "Бриллианттар мәңгілік" романы үшін негіз ретінде пайдаланды. Флеминг осы тақырыпқа деген қызығушылығын сақтап, Силлито "Санди таймс" газетінің редакторы Денис Гамильтонға Халықаралық алмаз қауіпсіздігі ұйымы туралы мақала жазуды ұсынғанда, Гамильтон осы мақаланы Флемингке ұсынды. Силлито сондай-ақ өзінің орынбасары, зейнеткер MI5 офицері Джон Коллардты Флемингпен сұхбат жүргізу үшін байланыс ретінде ұсынды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Коллард MI11 құрамында "Оверлорд" операциясын жоспарлауға көмектесті және соғыс аяқталғаннан кейін Силлитоудың басшылығымен MI5-ке қосылды. MI5-те қызмет еткен кезінде ол атомдық тыңшы Клаус Фуксті ұстау және соттауда маңызды рөл атқарды, бұл жұмыс 1957 жылғы 20 қазанда аяқталды.

Шығару және қабылдау

Алмаз контрабандистері 1957 жылдың қараша айында Ұлыбританияда «Джонатан Кейп» баспасынан 160 беттік кітап ретінде жарық көрді және құны 12 шиллинг 6 пенс болды. АҚШ-та бұл кітап 1958 жылдың 13 мамырында «Макмиллан» баспасынан шықты және бағасы 3,50 долларға тең болды.

Пікірлер

Кітап көбінесе жағымды пікірлер алды. Майкл Кремптон The Sunday Times газетінде жазған мақаласында оны "керемет және қызықты оқиға" деп атады және Флеминг "шындыққа ұқсайтын, сонымен бірге кез келген көркем әдебиеттен де қызықты" кітап жазғанын айтты, бұл "өте қызықты оқуға" мүмкіндік береді. Самсон кітапта "жақсы тыңшылық оқиғалары бар екенін" атап өтті. Кингсли Амис сонымен қатар сюжет кеңесшісі ретінде шақырылды; 20 желтоқсан 1965 жылы автор Тео Ричмондқа жазған хатында Амис Уиллоуби үшін жоспар жасауда "қиындыққа тап болғанын" жазды. "Ипкресс файлы" сценарийінің авторларының бірі В. Х. "Билл" Канавай да сценарий жөнінде жұмыс істеу үшін шақырылды. Бір кезде режиссер Джон Бурман да жобаға қатысты. 1966 жылдың басында Anglo Amalgamated Film Distributors және Anglo Embassy Productions компанияларының қызығушылығы болғанына қарамастан, жоба сол жылдың соңында тоқтатылды.