Кіріспе

Жер қыртысының бір тектоникалық тақтада қалыптасып, екіншісіне біріктірілген бөлігі. Геологияда терране (/t//ə/'/r//eɪ//n//, /'/t//ɛr//eɪ//n/; толық атауы – тектоностратиграфиялық терране) – тектоникалық тақтада (немесе одан бөлініп шыққан) пайда болған және басқа тақтадағы қабыққа қосылған немесе "тігілген" жер қыртысының фрагменті. Бұл қабық блогы немесе фрагменті өзінің ерекше геологиялық тарихын сақтайды, ол қоршаған аймақтардан өзгеше, сондықтан "экзотикалық" терране деп аталады. Терране мен оған біріккен қабық арасындағы тігіс аймағы көбінесе жарық ретінде анықталады. Терране мен іргелес тау жыныстарының арасындағы жатысқан жерді жабатын шөгінділер қабаттары – жапсарлас құрылымдар деп аталады. Терране мен іргелес тау жыныстарының арасындағы жатысқан жерді бұзып, енген магмалық интрузия – тігіс плутоны деп аталады. Алдыңғы қолданыста терране байланысты тау жыныстарының тізбегі немесе белгілі бір тау жынысының немесе тау жыныстары тобының басымдылығын көрсететін аймақ ретінде сипатталған.

Шолу

Тектоностратиграфиялық терране міндетті түрде тәуелсіз микропластина болып табылмайды, өйткені ол литосфераның толық қалыңдығын қамтымауы мүмкін. Бұл қабыршақтың бір бөлігі, әдетте үлкен тақтаның бөлігі ретінде, көлденең тасымалданады және қалыңдығы немесе төмен тығыздығынан салыстырмалы түрде жүзуге қабілетті. Терране басқа тақтаның астына сіңген кезде, ол сіңбей, тасымалдағыш тақтадан бөлініп, үстіңгі тақтаға қосылады. Сондықтан терране бір тақтадан екіншісіне ауысады. Әдетте, аккрециялық террандар – бұл басқа континенттік массадан бөлініп, мұхит қабығымен қоршалған континенттік қабықтың бөліктері немесе олар кейбір алыс субдукциялық аймақтарда қалыптасқан ескі аралдық доғалар. Тектоностратиграфиялық терране – көршілес террандардан ерекшеленетін геологиялық тарихы бар, кем дегенде аймақтық көлемдегі, жарылымдармен шектелген тау жыныстарының жиынтығы. Осы террандардың ең маңызды ерекшелігі – қазіргі кеңістіктік орналасуы, болжамды геологиялық тарихтарымен сәйкес келмейді. Егер бір-біріне жақын орналасқан террандар бірдей жастағы қабаттарға ие болса, онда геологиялық эволюцияларының әртүрлі және үйлеспейтін екені дәлелденуі керек. Қабаттарды байланыстыратын аралық литофациялардың болмауы тиіс. Тектоностратиграфиялық террандар тұжырымдамасы 1970-ші жылдары Солтүстік Американың күрделі Тынық мұхиты Кордильерасының оргендік шегін зерттеу нәтижесінде пайда болды. Бұл күрделі және әртүрлі геологиялық жиынтықты түсіндіру қиын болды, себебі жаңа плиталар тектоникасы ғылымы қабық фрагменттерінің бастапқы орнынан мыңдаған шақырымға "қозғалып", экзотикалық жағалауға тірелу мүмкіндігін көрсетті. Геологтар мұндай террандарды «аккрециялық террандар» деп атады. Егер террандар қайталанатын аккрециялық процестерден тұрса, демек, олар ерекше тарихы мен құрылымы бар кіші бөліктерден құралған болса, оларды супертеррандар деп атауға болады.

Жалпы әдебиеттер

Макфи, Джон (1981). Бассейн және Жота. Нью-Йорк: "Фаррар, Штраус және Жиру". Макфи, Джон (1983). Күдікті жерлерде. Нью-Йорк: "Фаррар, Штраус және Жиру". Макфи, Джон (1993). Калифорнияны жинау. Нью-Йорк: "Фаррар, Штраус және Жиру".