Кіріспе

Балық түрлері

Шығыс Сібір көкжөтел (Thymallus pallasii) – лососьтәрізділер (Salmonidae) тұқымдасына жататын көкжөтелдің бір түрі. Еркектерінің дене ұзындығы .

Сипаттама

Тималлдарды олардың сопақ, көбінесе цилиндрлі денесі, едәуір үлкейген арқа қанаты, кішкентай аузы және ерекше арқалық түсімен ажыратуға болады. Ересектердің арқасының түсі қою қызғылттан көк/қараға дейін өзгереді, ал кейде қарын қанаттарының үстінде және құйрық сабағында қызыл дақтар кездеседі. Ересектерде қара дақтар болуы мүмкін, ал төменгі құйрық бөлігі көбінесе жоғарғы бөлігінен ұзын болады. Шығыс Сібір сұрбағы алғаш рет Валенсиенн (1828) сипаттаған, олардың кеуде қанаттары бұрыштау емес, қақпақтың үстінде сәулелі жолақтар, арқа қанаттарының сәулелері ұзын және басқа Thymallus түрлерімен салыстырғанда жоғарғы жақ сүйегі тар болып сипатталған. Сонымен қатар, Thymallus түрлерін жоғарғы жақ сүйегінің көздің алдыңғы бөлігінен әрі созылуымен, бірақ көздің ортасына жетпейтінімен ажыратуға болады. Thymallus түрлері, соның ішінде T. pallasii, салыстырмалы ұзындығы, арқа қанаттарындағы дақтардың қатары және құйрық сабағының түсі бойынша ерекшеленетін өзгергіш фенотиптерге ие.

Көбею және даму

Тималлдар көктемде өзендер мен көлдерде полигамды шаруалық жасайды, еркектер жеке аумақтарын қорғайды. Жұмыртқалары тасты немесе құмды түбі бар, мөлдір, тез ағысы бар өзендердің шалшық суларына салынады және шайқалу кезеңі 13-18 күнге созылады. Ересектер ата-аналық күтімге қатыспайды. Жастар шамамен 2-6 жасқа келгенде жыныстық жағынан жетіледі, ал ең ірі өлшемдері әйелдер үшін 515 мм, ал еркектер үшін 488 мм құрайды. Грейлингтер 22 жылға дейін өмір сүреді және маусымдарға байланысты күрделі жергілікті көші-қондар жасайтыны белгілі.

Әдеп-тәрбие, тамақтану және жыртқыш

Ересектер көзбен іздейтін жыртқыштар және 110 – 152 см тереңдікте тіршілік етеді. Грейлингтер негізінен су және құрлықтағы жәндіктермен, су жәндіктерінің дернәсілдерімен, балықтармен, ұсақ сүтқоректілермен және қабықтылы зоопланктонмен қоректенеді, ал тамақтану үшін көбінесе таза ағыстар қажет болады. Шығыс Сібір грейлингтерінің жаратылыстағы жауы – адамдар, сондай-ақ сазан (Esox sp.).

Экономикалық маңызы және сақталу жағдайы

Тималлдың коммерциялық экономикалық маңызы жоқ болса да, олар мәдени тұрғыдан маңызды және балықшылар тарапынан кеңінен ауланады. Сонымен қатар, сұр балықтар тасты немесе құмды түбі бар, жақсы оттегіленген су ағыстарында тіршілік етеді, бұл оларды индикатор түрлері ретінде пайдалануға маңызды мүмкіндік береді. Thymallus pallasii түрi ең аз қызығушылық тудыратын түрлерге жатқызылады, ал жақында жүргізілген генетикалық зерттеулер T. pallasii түрi үлкен топтың – T. arcticus sl. құрамына кіруі мүмкін екенін көрсетіп отыр, бұл топқа T. mertensii, pallasii және signifer түрлері кіреді.