Кіріспе

Камотес аралдары - Филиппиннің Камотес теңізіндегі аралдар тобы. Жалпы ауданы – . Аралдар тобы Себу аралының шығысында, Лейте аралының оңтүстік-батысында және Бохол аралының солтүстігінде орналасқан. Бұл Себу қаласынан және Себу облысының бір бөлігі. 2020 жылғы санақ бойынша оның тұрғындарының саны 109 278 адамды құрайды. 1990 жылдан бері халық саны %-ға өсті, бұл жылдық өсу деңгейіне тең. Понсон аралының солтүстік жағынан Оңтүстік Лейтеге дейінгі ең жақын құрлыққа дейінгі қашықтық шамамен – . Консуэло портынан Данаоға дейінгі тікелей қашықтық – . Пациджан аралының оңтүстігінен Бохолға дейінгі қашықтық шамамен – . Кейде "Оңтүстіктің жоғалған көкжиегі" деп аталатын Камотес аралдары соңғы жылдары туристер санының артуына және шетелден келгендер қауымдастығының өсуіне куә болып отыр. Құрлықтағы табиғи тартымдылықтардан басқа, аралдардың төңірегінде су астына сүңгуге арналған көптеген орындар бар.

География

Камотес аралдары үш ірі аралдан және төрт муниципалитетке бөлінген бір кіші аралдан тұрады. Поро аралында Поро және Тудела муниципалитеттері орналасқан. Пацижан аралының жалғыз муниципалитеті - Сан-Франциско. Понсон аралының жалғыз муниципалитеті - Пилар. Туланг аралы - Сан-Францисконың бір бөлігі және кіші арал. Пацижан мен Поро аралдары құрлық жолымен байланысқан. Понсон Пороның солтүстік-шығысында, Кавит бұғазы арқылы орналасқан. Туланг Пацижанның солтүстігінде, жақын жерде орналасқан. Камотес аралдары төменде жатыр және бірнеше төбелерге ие, олардың кейбіреулері телекоммуникациялық релелік станциялар ретінде пайдаланылады. Ең биік нүктесі - Алтависта, теңіз деңгейінен жоғары, Поро аралында орналасқан. Пацижанда үлкен Данао көлі бар, ол провинцияның ең үлкен тұщы сулы көлі болып табылады.

Тілдер

Негізгі тіл – себуано, одан кейін ағылшын және филиппин тілдері. Мектеп оқушылары барлық үш тілді оқытады. Пороханон немесе Камотес висаян тілі тек Поро қаласында ғана қолданылады және Висая аралдарындағы ең қауіпті тілдердің бірі болып саналады. Бұл тілді Филиппин тілі комиссиясы (Komisyon ng Wikang Filipino) себуанодан (бисайядан) ерекше деп санайды және Пороханон халқының мәдениеті мен өнері үшін өте маңызды. Бұл диалект Камотес аралдарының қалған бөлігінде, Себу провинциясында, Солтүстік Минданаода және Висаяның басқа аймақтарында қолданылатын тілге өте ұқсас. Пороханон тілі жергілікті тұрғындардың /y/ дыбысын /z/ дыбысына ауыстыруымен ерекшеленеді. Мысалы, себуано тіліндегі «maayong buntag» (қалың қажайсың) пороханон тілінде «maazong buntag» болып айтылады, ал себуано тіліндегі «na a diha» пороханон тілінде «ara dira» болады.

Көлік

Паромдар Аралдардың төңірегінде бірнеше порттар бар: Поро – басты порт, оған Себу қаласынан паром келеді. Консуэло – Данао және Лапу-Лапу қалаларына қатынайтын қызмет үшін. Пилар – Ормок және Лейтеге. Джагутапай – Пилар, Ормок және Лейтеге қызмет көрсету үшін. Сонымен қатар, Кавит сияқты басқа да жерлерде қайықтар жағажайға тартылады. Жарық станциялары Аралдардың төңірегінде үш жарық станциясы бар: LS Pilar, LS Poro, LS Tulang. Әуе көлігі – Сан-Францисконың солтүстік бөлігінде ұшу-қону жолағы бар. Пацижан аралында кішкентай, дөңгеленген топырақтан жасалған ұшу-қону жолағы бар. Оның ұзындығы шамамен, солтүстік-оңтүстік бағытында. Бұл ұшу-қону жолағы CAAP (Авиациялық азаматтық әуежайлар басқармасы) тарапынан жіктемелмеген, сондықтан әуежай коды жоқ. Алайда, 2014 жылдың ақпан айында президент Акино аймаққа сапар жасағаннан кейін, туризмді кеңейту үшін әуежайды дамыту бойынша зерттеулер жүргізілуде. 2015 жылдың ақпан айында Бантайан және Камотес аралдарында жаңа әуежайлар салу жобасының бастапқы жұмыстары жүргізіліп жатқаны хабарланды. Жобаның алғашқы кезеңі – жаңа әуежайға қолайлы орынды анықтау, яғни ол аралдардың басқа жерінде болуы мүмкін. Дегенмен, бұл аралдарда жолдар аз және нашар күйде; көлік құралдарының ішінде нашар (және қымбат) мотоциклдер, трициклдер және бірнеше жүк көліктері бар. Сондықтан, әуе байланысынан гөрі шешілуі керек маңызды мәселелер көп. 2017 жылдың қараша айының ортасынан бастап CAAP Бантайан әуеайлағының жұмысын тоқтатты, себебі әуежайдың жағдайы нашар болған. Камотес аралдарындағы жағдай одан да нашар болды – жабылды, тоқтатылған жоқ.

Климат

Тропикалық муссондық климат (Кеппен климаттық жіктелуінің "Am" санаты), жауын-шашын жыл бойы шамалы біркелкі таралады – Corona климаттық типі IV.

Биота

1981 жылғы 2152 Президент Жарлығымен Понсон, Поро және Пацихан аралдары мангр батпақ ормандарының қорықтары деп жарияланды. Камотес аралдарында сирек кездесетін, өте қауіпті жағдайдағы Себу корицасы (Cinnamomum cebuense) ағашының үлгілері табылды. Аралдарда пальма ағаштары басым өсімдік болып табылады. Банан, манго және ананас сияқты көптеген жергілікті жеміс түрлері де кездеседі.

Бастапқы тарихы

Аралдардың ертедегі тарихы туралы көп мәлімет жоқ. ХХ ғасырда бірнеше археологиялық зерттеулер жүргізілді, бірақ маңызды ештеңе табылмады. Алғашқы келушілердің бірі – Мичиган университетінің экспедициясын басқарған Карл Гуте болды. Ол 1923–1925 жылдары аралдарды аралап, көптеген нысандарды зерттеумен үш жыл өткізді. Гуте Туланг аралындағы үңгірде археологиялық қазба жүргізді. Аралдың оңтүстік-шығыс жағалауында орналасқан бұл үңгір шамамен… (өлшемі туралы мәлімет жоқ) және Гуте оның ішінде 60-қа жуық адамның сүйек қалдықтары мен тістерін тапқан. Үңгірдегі қабірлік заттардың ішінде қыш ыдыстар, қабықтан жасалған білезіктер, қола мен темір бұйымдар (темір жалпақ, қола кескіш, темір пышақ), шыны мен тас моншақтар, тас соққы және илемсау табылды. Сондай-ақ, тістері кесілген адамның қалдықтары да кездесті. Филиппиннің «Антропология әкесі» атанған Отли Бейер бұл аралдарға келген жоқ, бірақ ол Камотесті «қызықты археологиялық жағдайларға толы себет» деп сипаттаған екен. 1970 жылдардың басында жергілікті тұрғындар 16 ғасырға дейінгі әртүрлі артефакттарды тауып алды. Эсперанса, Поро ауданындағы Мактанг жеріндегі қазба жұмыстары барысында найза, пышақ, қылыш, крест, темір медальон және жебемен тесілген бас сүйек табылды. Бұл аудан, Мактанг шағылысының жағалауында орналасқан, қатты зардап шеккен және тоналған еді. 1990 жылдардың басында Дилиман университетінен Байлен мен Кабанилла осы жерді қазып зерттеді, ал 2001 жылы Берсалес пен ЮСК оны тағы да зерттеді. 13-14 ғасырлардағы жерлеу орны болған жердің бетіне фарфор мен қыш сынықтары шашырап жатыр. Бір барангиде Байлен мен Кабанилла ежелгі адамдар тұрған деп санайтын үңгірлер кешенін тапты. Кабанилла аудандық әкімшіліктен жоба мақұлданғанша, осы жерді сақтап тұруды сұрады. Олар үңгірлерді қазып, табылған артефакттарды сол жерде қалдыруды жоспарлаған. Яғни, бұл жерді студенттер мен археологтарды қызықтыратын мұражайға айналдыруды көздеген. Бірнеше айдан кейін Кабанилла Камотеске оралды, ол жобаға шетелдік мекемеден қаржыландыру алған еді. Бірақ, оның таңғалысы мен көңілі қаяулы болды, өйткені бұрынғы уәделерге қарамастан, үңгірлердің тастары қала әкімі тарапынан Лейтедегі синтез зауытына сатылған екен. Қалған жалғыз үңгір де бұзылып, Кабанилла үмітін жоғалтып, Манилаға қайтып оралды, жобасы сәтсіз аяқталды. Осы себепті, зерттеу барысында қазылған артефакттарды қою үшін қалалық мұражай құру жоспары да тоқтатылды.

Қазіргі заман

1942 жылы жапон әскерлері Камотес аралдарын басып алды. 1945 жылы жапон сарбаздары Пилар тұрғындарының көбін қырғынға ұшыратты, осы оқиға соғыстан кейін соғыс қылмыстары бойынша сот отырысына әкелді. Аралдардың азат етілуі қырғыннан кейін көп ұзамай болды, филиппин және американ сарбаздары жағаға қонды және Камотес аралдары шайқасында қалған жапон сарбаздарымен күресті.

Экономика

Камотес аралдарындағы басым салалар – егіншілік (жүгері, күріш, шошқа, тауық және мал өсіруді қоса алғанда), балық аулау және туризм. Шамамен 22 туристік курорт бар, олар көптеген мемлекеттік және жеке жағажайлармен бірге, отандық және шетелдік келушілерге қызмет көрсетеді. Сондай-ақ Камотес аралдарында Бухо Рок, Гринлейк паркі, Кальвари тауы (Калбарьо), Данао көлі және Пацижаннан (Сан-Франциско) Пороға дейінгі жол бойындағы кең мангр батпақтары сияқты туристік орындарды табуға болады. Бұқилат үңгірі, Тимубо үңгірі және тұщы сулы жер асты көлі бар Гуадалупе үңгірі сияқты көптеген үңгірлер бар. Сонымен қатар, Порода және Туделада бір-бірден екі сарқырама бар. Кейбір курорттарда суға шомылу және шнорхелингпен айналысу мүмкіндігі бар. Басты жұмыс берушілер – CELCO (Camotes Electric Cooperative), Camotes Hillside Academy және Kinoshita Pearl Farm. Кішкентай аурухана бар. Аралдағы алғашқы сауда орталығы – Fiesta Mall 2015 жылы ашылды. 2016 жылдың желтоқсан айында кондоминиумдары бар жаңа, біріктірілген казино курорты ашылуы жоспарланған. Туризм – аралдың болашағы үшін маңызды экономикалық даму факторы, ол ақ құмды жағажайларға, қауіпсіз және таза ортаға баса назар аударады. Аралда екі колледж бар: Себу технологиялық университеті (Камотес) және Маунт Мориа колледжі.