Кіріспе

Филиппиннің Минданао аралы (/audio=En us Mindanao. ogg/, /m//ɪ//n//d//ə/'/n//aʊ/ MINdəNOW) – Филиппиннің Лусоннан кейінгі екінші үлкен аралы және әлемдегі халық саны бойынша жетінші арал. Архипелагтың оңтүстік аймағында орналасқан бұл арал, Сулу архипелагын қоса алғанда, сол аттас аралдар тобының бір бөлігі болып табылады. 2020 жылғы халық санауы бойынша Минданаода 26 252 442 адам тұрады, ал аралдар тобының 2021 жылғы санауы бойынша шамамен 27 021 036 адамды құрайды. Минданао алты әкімшілік аймаққа бөлінеді: Замбоанга түбегі, Солтүстік Минданао, Карага аймағы, Давао аймағы, Сокссарген және Бангсаморо автономиялық аймағы. 2020 жылғы халық санауы мәліметтері бойынша, Минданаодағы ең көп халқы бар қала – Давао қаласы, онда 1 776 949 адам тұрады, одан кейін Замбоанга қаласы (977 234 адам), Кагаян-де-Оро (728 402 адам), Генерал Сантос (697 315 адам), Бутуан (372 910 адам), Иліган (363 115 адам) және Котабато қаласы (325 079 адам) орналасқан. Тұрғындардың шамамен 70% христиан, ал 24% мұсылман дінін ұстанады.

Этимология

Минданао атауы – испан отаршылдық кезеңіндегі Минданаоның оңтүстік-батысындағы Магуинданао сұлтандығында үстемдік құрған Магуинданао халқының атын испандық түрлендірілген нұсқасы. Атаудың өзі "көл жағасындағы халық" дегенді білдіреді, бірақ қазіргі дереккөздерде көбінесе "тасқынды жазықтардың халқы" деп аударылады.

Тарихқа дейінгі дәуір

Аралдағы археологиялық жағдайлар шамамен он мың жыл бұрын адам қызметінің болғанын көрсетеді. Шамамен 1500 ж.б.д., австронезиялықтар Филиппин аймағында тарады. Субанон тайпасының неолит дәуірінде, шамамен б.з.д. 4500–2000 жылдар аралығында Замбоанга түбегіне қоныстанғаны саналады. Солтүстік Замбоангада табылған тас құралдар соңғы неолит кезеңінде адамдар болғанын көрсетеді. Үңгірлерде әртүрлі керамикалық жерлеу ыдыстары, жылтыратылмаған және жылтыратылған қытайлық әсемдіктер, алтын әшекейлер, моншақтар және білезіктер табылды. Көптеген керамикалық заттар Юань және Мин дәуірлеріне жатады. Осыдан Субанон мен қытайлықтар арасында ұзақ мерзімді сауда қарым-қатынасы болғаны көрінеді.

Раджанаттар мен индуизм-буддизм

Филиппин тарихының классикалық дәуірінде (900 жылдан бастап) Минданао халқы Индонезия мен Малайзиядан келген индуизм және буддалық әсерге және сенімдерге күшті ықпалға түсті. Явадан Кави және Байбайин сияқты үнділенген абугида жазулары, ал Сулавеси немесе Борнеодан жойылған аралық жазу түрлері енгізілді. Саронгтың (малонг немесе патадёнг деп аталады), пудунгтың, жібек пен батик, сондай-ақ икат тоқу және бояу әдістері таныстырылды. Осы кезеңнен табылған артефакттарға алтын кинара, кейбіреулер Тара деп санайтын алтын бейнесі және Ганеша медальоны кіреді. Бұл мәдени ерекшеліктер Минданаодан Висаялар мен Лузонға тарады, бірақ 16 ғасырда испандықтар келгеннен кейін жойылды немесе айтарлықтай өзгертілді. Индуизм-буддизмнің мәдени ықпалы жағалаудағы елді мекендерде орнықты және ішкі аймақтардағы тайпалардың ежелгі анимистік сенімдерімен және дәстүрлерімен бірікті. Қытай деректерінде 10 ғасырда алым төлейтін мемлекет ретінде айтылған Бутуан раджахнаты, Бутуан шығанағының солтүстік-шығыс жағалауында орналасқан. Санмалан раджахнаты да Замбоангада, Минданаода болды. Маранао халқының Даранген эпосы Рамаянаның ең толық жергілікті нұсқасы ретінде осы дәуірге сілтеме жасайды. Магуинданао халқы да осы уақытта күшті индуисттік сенімдерге ие болды, бұл туралы 17 ғасырдан бастап исламдыққа айналған, бірақ қазірге дейін сақталған Ладья Лавана (Раджа Равана) эпостық сагасы куәлік етеді.

Сұлтандықтар мен ислам

Филиппинде ислам дінінің таралуы 14 ғасырда, негізінен батыс Малай архипелагынан келген мұсылман саудагерлерінің ықпалы арқылы басталды. Филиппиндегі алғашқы мешіт 14 ғасырдың ортасында Тави-Тави облысының Симунул қаласында салынды. Содан кейін минданаолықтар Минданаодан Оңтүстік-Шығыс Азияға тарады. Тарихшы Уильям Генри Скотт португалдық «Summa Orientalis» қолжазбасына сілтеме жасай келіп, Бирмадағы (Мьянма) Моттама қаласында Минданаодан келген көптеген саудагерлер болғанын айтты.

Испан отарлауы мен христиандық

1521 жылы Антонио Пигафетта «Майнгданоға» жеткені туралы жазба жазды. Ол Магелланмен бірге әлемді айналып, Испания королінің атынан саяхат жасады. 1543 жылдың 2 ақпанында Руй Лопес де Виллалобос Минданаоға жеткен алғашқы испан болды. Ол аралды Киелі Рим империясының (және Испанияның) Карл V есімімен «Кесария Кароли» деп атады. Испания Себуды жаулап алғаннан кейін, солтүстік-шығыстағы Минданаодағы Карага аймағын жаулауға көшті және аралдағы маңызды мұсылман халқын анықтады. Уақыт өте келе Минданаодағы көптеген тайпалар католицизмге көшіп, жағалау аймақтарында елді мекендер мен бекіністер салды. Бұл елді мекендер көршілес мұсылман сұлтандықтарының шабуылдарына қарамастан сақталды. 1662 жылы Испания Қытай генералы Косинганың басып кіру қаупіне байланысты Манилаға қаладан әскер жібергеннен басқа, олардың ең мықты бекінісі Перу және Мексикадан келген әскерлермен қоныстанған Замбоанга қаласы болды. Осы кезеңде сұлтандықтар испан қысымына және оларды христиан дініне көндіру әрекеттеріне қарсы тұрды. Малуку аралдарының Тернат сұлтандығы Минданао сұлтандықтарымен, әсіресе Магуинданаомен тығыз одақ құрды. Тернат испандық Манилаға қарсы соғыста жергілікті сұлтандықтарға көмектесу үшін Минданаоға үздіксіз әскери күштер жіберіп отырды. 18 ғасырдың соңына қарай Испания аралда географиялық үстемдікке ие болды, Минданаоның көп бөлігінде, соның ішінде Замбоанга қаласы мен солтүстік-батыстағы Мисапис Окчидентал, Илигиан қаласы, Мисапис Ориентал, Букиднон және солтүстіктегі Камигуин аралы, шығыстағы Карага аймағындағы Суригао және Агусан, ал аралдың шығыс жағалауындағы Даваода елді мекендер мен бекіністер салды. Испания 19 ғасырдың соңына дейін мұсылман сұлтандықтарымен шайқастарды жалғастырды. Минданаодағы көптеген қалалар мен елді мекендер, әсіресе Давао қаласы, Замбоанга қаласы, Ланао, Кагаян-де-Оро, Илигиан қаласы және Бутуан толығымен өртенді. 1942 жылдың сәуір және мамыр айларында Уильям Ф. Шарп пен Гай Форт басқарған АҚШ әскерлерін жапондық әскерлер Малабангта (Гандамату Макадар, Ланао қаласына жақын) басталып, Ганассиге (Ланао қаласына жақын) дейін созылған шайқаста жеңді. Давао қаласы жапондықтар басып алған алғашқы қалалардың бірі болды. Олар бірден қаланы жапон қорғаныс жүйесінің бекінісі ретінде нығайтты. 1944 жылдың қазанында Лейтеге американдық азат ету күштерінің қонғанға дейін Давао қаласы генерал Дуглас Макартурдың қайтып келген күштерінің үздіксіз бомбалауына ұшырады. Филиппин әскерлері мен жергілікті партизандық күштер Минданао шайқасының аяқталуымен азат етуге дейін жапондық әскерлермен белсенді түрде күресті.

Соғыстан кейінгі кезең және Филиппиннің тәуелсіздігі

Минданао соғыстан кейінгі кезеңде, оның ішінде 1950-жылдары және 1960-жылдардың ортасында бейбіт және дами бастады. Этникалық қақтығыстар аз болды, ал Минданаода сепаратистік топтардың ізі де болған жоқ.

Маркос дәуірі (19651986)

Фердинанд Маркостың басқаруы кезінде Минданаоға христиандық топтар қоныстанды, осының салдарынан көптеген жергілікті тұрғындар ығыстырылды. Халықтың тез өсуі түпкілікті жер иелері өз ата-бабаларының жерлерін қайтаруға тырысқанда қақтығыстарға әкелді. Маркостың әкімшілігі Минданаоға көшіп келген жаңа қоныс аударушыларды милиция құруға ынталандырды, ол кейіннен Илага деп аталды. Көрсетілген деректерге сәйкес, Илага моро және лумад халықтарын нысанаға алып, жиі адам құқықтарын бұзып, қосымша аумақтарды басып алуға тырысты. Бұл моро және христиан қауымдастықтары арасында ұзаққа созылған антагонизмге әкелді. Илаганың құрылуы салдарынан күмән мен зорлық-зомбылықтың қайнаған кездері бүгінге дейін сезілуде. 1968 жылғы Джабида трагедиясы моро көтерілісіне бастау берген маңызды оқиға ретінде жиі айтылады, ал одан кейінгі этникалық шиеленістер Мұсылман тәуелсіздік қозғалысы және Бангсаморо азаттық ұйымы сияқты сепаратистік қозғалыстардың құрылуына әкелді. Бұл қозғалыстар көбінесе саяси сипатта болды, бірақ Маркостың 1972 жылы әскери жағдай режимін жариялауынан кейін саяси партияларға тыйым салу Моро Ұлттық Азаттық Майданы (MNLF) және Моро Ислам Азаттық Майданы (MILF) сияқты қарулы топтардың құрылуына және күшейіп дамуына себеп болды. Ал кейбіреулері Жаңа Халық Армиясына қосылып, осы армияның көтерілісін Минданаоға алғаш рет әкелді. Маркостың диктатурасының соңғы жылдары Минданаодан көптеген журналистердің қаза болуына әкелді, олардың ішінде «Минданао ағындары» мен «Mindaweek» газеттерінің тілшісі Алекс Оркулло және «Минданао бақылаушысы» газетінің тілшісі Жакобо Аматонг есімдері айрықша көзге түседі.

Бесінші республика (1986 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

1989 жылы Батыс Минданаодағы бірнеше провинциядан құралған Мұсылман Минданаосының Автономиялық Аймағы (ММАА) құрылды. 2000 жылдың наурыз айында президент Джозеф Эстрада, MILF үкіметтік ғимараттарға, азаматтарға және шетелдіктерге қатарынан шабуылдар жасағаннан кейін, оларға қарсы «Тотальді соғыс» жариялады. USAID және Төтенше жағдайға көмектесу бағдарламасы (ТЖКБ) сияқты ұйымдардың көмегімен аралдағы үздіксіз шайқастардан зардап шеккен аймақтарды қайта жаңғыртуға бағытталған бірнеше шаралар жүзеге асырылды. 2009 жылдың желтоқсанында президент Глория Макапагал Арройо Магуинданаодағы қырғыннан кейін Магуинданао облысын әскери жағдайға алды. 2013 жылдың 9 қыркүйегінде MNLF фракциясы Замбоанга қалалық әкімшілігінде «өздігінен жарияланған Бангсаморо Республикасының» туын көтеруге тырысып, қаланың бір бөлігіне қарулы шабуыл жасады. 2015 жылдың 25 қаңтарында Филиппин Ұлттық Полициясының (ФҰП) Арнайы әрекеттер тобы (ААТ) Магуинданао штатының Мамасапано ауданындағы Туканалипаода полиция операциясы кезінде атыс болды. «Оплан Экзодус» деп аталған операцияның мақсаты іздестіріліп жатқан малайзиялық террорист және бомба жасаушы Зулькифли Абдхирді, сондай-ақ басқа малайзиялық террористерді немесе Бангсаморо Ислам Азаттық Күрескерлерінің (БИАҚ) жоғары лауазымды өкілдерін ұстау немесе жою болды. 2017 жылдың мамыр айында президент Родриго Дутерте Мауте террористік тобының Маравиді қоршауына байланысты бүкіл Минданао аралдарында әскери жағдай жариялады. 180 мыңнан астам адам Марави қаласын эвакуациялауға мәжбүр болды. Шайқаста 165 қауіпсіздік күштерінің және 47 тұрғынның қаза болғаны расталды, бірақ Марави тұрғындары азаматтардың қаза тағдырларының саны одан да көп деп санайды. Бес айлық қақтығыстағы ресми қаза болғандардың саны 1109 адамды құрады, олардың көпшілігі радикалды ислами топтарынан келген жауынгерлерді біріктірген әскери одақтың мүшелері болды. 2019 жылы бұрынғы ММАА орнына Мұсылман Минданаосының Бангсаморо Автономиялық Аймағы құрылды. 2024 жылы бұрынғы президент Родриго Дутерте Минданаоның Филиппиннен бөлінуін қалайтынын мәлімдеді, бұл конгрессмен Панталеон Альварес бастаған қозғалысты қайта жандандырды.

Экономика

Минданао экономикасы елдің жалпы ішкі өнімінің 14% құрайды. 2016 жылы аймақтың өсімі 4,9% болды, бұл Лусонның 5,5% және Висаяның 9,1% өсімінен төмен. Ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы және балық аулау Минданао нарығының 40% астамын құрайды, аймақ ананас және банан сияқты маңызды дақылдардың ең ірі жеткізушісі болып табылады. Аралда бір анықталған өсу дәлізі бар, атап айтқанда Metro Davao. Басқа өсу орталықтары: Кагаян-де-Оро, Генерал-Сантос, Замбоанга қаласы, Котабато қаласы және Пагадиан қаласы. Аймақтың экономикасы көбінесе ауыл шаруашылығына негізделген, бірақ қазір ол агроөнеркәсіптік бизнес, сауда және туризм орталығына айналуда. Оның бәсекелестік артықшылығы агроөнеркәсіп саласында, өйткені папая, манго, банан, ананас, жаңа аспаржа, гүлдер және балық өнімдері сияқты өнімдері халықаралық деңгейде экспортталады. Аймақ Минданаоның басқа аймақтарына, Бруней Даруссаламға және Малайзия мен Индонезияның кейбір бөліктеріне маңызды байланыс болуы мүмкін. Сонымен қатар, аймақта, әсіресе Давао қаласында дамып келе жатқан колл-орталықтар секторы бар.

Минданаодағы ең ірі қалалар мен муниципалитеттер

Халық саны бойынша Минданаодағы ең ірі қалалар мен муниципалитеттер тізімі төмендегі кестеде берілген.

География

Минданао – Филиппиннің екінші ірі аралы, шығысында Филиппин теңізі, оңтүстігінде Селебес теңізі және солтүстігінде Минданао теңізімен шектеседі. Аралдың өзі сол атпен аталатын аралдар тобының құрамына кіреді, оған Сулу архипелагы, сондай-ақ Камигуин, Динагат, Сиаргао және Самал сияқты алыс жатқан аралдар да кіреді.

Таулар

Минданао тауларын он жотаға бөлуге болады, олардың ішінде күрделі құрылымдық таулар мен жанартаулар бар. Аралдың шығыс және батыс бөліктеріндегі таулар мезозойлық тау жыныстарының кең аумағын көрсетеді, ал шығыс жағалауының көптеген жерлерінде жер бетінде ультрабазиялық тау жыныстары кездеседі. Аралдың қалған бөліктері негізінен кайнозой және квартерлік кезеңдерге жататын вулкандық немесе шөгінді тау жыныстарынан тұрады. Аралдың шығыс бөлігінде, Суригао-дель-Нортедегі Билас нүктесінен Давао-Ориенталдағы Сан-Агустин мысына дейін, солтүстік бөлігінде Дивата таулары деп аталатын күрделі таулар тізбегі орналасқан. Бұл жота төмен және орталық бөлігінде дөңгелектеу келеді. Бислиг пен Агусан өзенін байланыстыратын жобаланған жол таулар арқылы кең еңіспен өтеді, ең жоғары нүктесі кем ; ал Бислигтен солтүстікке қарай Лиангадан өтетін қазіргі қолданыстағы шығыс-батыс жолының ең жоғары нүктесі тек . Дивата таулары, осы төмен нүктелердің солтүстігінде, Хилонг Хилонг тауындағы биіктікке жетеді, ол Кабадбаранның шығыс бөлігінен 27 шақырым қашықтықта орналасқан. Бұл жотаның оңтүстік бөлігі солтүстік бөлігінен кеңірек және тіпті қиыршық. Давао-Ориенталда бірнеше шыңдарден биікке көтеріледі, ал бір тауға дейін жетеді. Давао мен Суригао-дель-Сурдың шығысқа қараған жағалау аймақтары су жиегіне дейін созылатын, бір-бірінен қиыршық жерлермен бөлінген шағын жағалаулық жазықтармен сипатталады. Жағалауда көптеген коралл рифтері мен кішкентай аралдар бар. Бұл шалғай және қауіпті жағалау қазаннан наурызға дейінгі айларда Солтүстік-шығыс желдерімен келген күшті толқындардан екі есе қиынға айналады. Жағалаудан бірнеше шақырым жерде Филиппин тереңдігі орналасқан. Бұл мұхит ойысы, 10575 метрге дейін жететін тереңдігімен, жер бетіндегі үшінші ең терең ойыс болып табылады (Мариана ойысы мен Тонга ойысынан кейін). Екінші солтүстік-оңтүстік тау тізбегі Талисаяннан солтүстікте басталып, Минданаоның ең оңтүстік нүктесіндегі Тинака нүктесіне дейін созылады. Бұл тау тізбегі Агусан-дель-Норте, Агусан-дель-Сур және Давао провинцияларының батыс шекарасымен өтеді. Бұл жота негізінен құрылымдық, бірақ онда кем дегенде үш белсенді жанартау шыңы бар. Бұл жотаның орталық және солтүстік бөліктерінде бірнеше шыңдар орналасқан, ал мұнда таулардың ені шамамен 48 шақырымды құрайды. Давао қаласының батысында екі инертті жанартау орналасқан: Таломо тауы және Апо тауы. Апо тауы Филиппиннің ең биік нүктесі болып табылады. Апо тауының оңтүстігіндегі орталық тау белдеуі солтүстік бөлігіне қарағанда төмендеу, шыңдары тек . Батыс Минданаода күрделі құрылымдық таулар тізбегі ұзын, қол сияқты Замбоанга түбегін құрайды. Бұл таулардың биіктігі басқа құрылымдық белдеулерге қарағанда төмен, тек . Замбоанга тауларында болашақта ауыл шаруашылығын дамытуға мүмкіндік беретін шағын тауаралық ойпаздар бар. Бұл жотаның солтүстік-шығыс шетінде қазірде өшкен жанартау Малинданг тауының екі шыңы орналасқан, ол Озамиз қаласынан биікке көтеріледі. Дапия тауы Замбоанга түбегіндегі ең биік тау, оның биіктігі Баторампон нүктесінің биіктігіне жетеді, ол Замбоанга қаласының шекарасында орналасқан. Ланао көлінің маңында орналасқан жанартау таулар тізбегі Ланао-дель-Сур, Котабато және Букидон провинциялары арқылы кең доғаны құрайды. Бұл аймақтағы жиырмадан астам шыңның кем дегенде алтауы белсенді, ал бірнешеуі жартылай оқшауланған. Төрт кратерлік көлдері бар Бутиг шыңдарын Котабатодан оңай көруге болады. Белсенді жанартау конусы Раганг тауы ең оқшауланған, ал ең биік нүкте Китанглад тауында орналасқан. Оңтүстік Котабатода тағы бір жанартау таулар тізбегі бар, бұл жолы жағалауға параллель. Бұл таулардың ең үлкен ені солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай 177 шақырымды құрайды, ал ені 48 шақырымды шамамен жетеді. Мұндағы танымал таулардың бірі Паркер тауы, оның диаметрі 1,5 шақырымды құрайтын, кратерлік көлі шыңының астында орналасқан. Матутум тауы қорғалатын аймақ болып табылады және Оңтүстік Котабато провинциясының маңызды ландшафтының бірі саналады.

Алаңдықтар

Минданаоның тағы бір маңызды физиографиялық аймағы – Букиднон және Ланао-дель-Сур провинцияларындағы жоғарғы жазықтар тізбегі. Бұл жазықтар кең аумақты алып, аймақтағы бірнеше жанартауларды жартылай қоршап тұрады. Жазықтар базальттық лава ағындарынан және олардың арасындағы вулкандық күл мен туфтан құралған. Шеттерінде терең шатқалдар бар, ал кейбір жерлерде сарқырамалар тар жағажай жазығына құлайды. Бұл сарқырамалар гидроэлектр энергиясын дамытуға зор мүмкіндіктер береді. Расында, Мария Кристина сарқырамасындағы бір нысан ірі өндірушіге айналған. Орташа биіктігі теңіз деңгейінен 700 метр болатын бұл төбелі жазықтар, көбінесе ыстық жағажай аймақтарынан құтылуға мүмкіндік береді.

Көлдер мен шарлауықтар

Ланао көлі Ланао-дель-Сурдағы осындай таулы үстірттің үлкен бөлігін алып жатыр. Бұл көл Минданаодағы ең үлкен көл және елдегі екінші ірі көл. Ол шамамен үшбұрышты пішінде, 18 миль (29 км) негізі бар, теңіз деңгейінен 780 метр биіктікте орналасқан және шығыс, оңтүстік және батыс жағынан 2300 метрге дейін жететін таулармен қоршалған. Көлдің солтүстік ұшындағы Марави қаласын Агус өзені екіге бөліп, Мария Кристина сарқырамасына құяды. Минданаодағы тағы бір сарқырама орны Ланао көлінен оңтүстікке қарай 15 миль (24 км) жердегі Малабангта орналасқан. Мұнда Хосе Абад Сантос сарқырамасы 200 гектарлық ұлттық парктің кіреберісінде елдің табиғи кереметтерінің бірін ұсынады. Лимунсудан сарқырамасының биіктігі шамамен 800 фут (244 м) және ол Филиппиндегі ең биік сарқырама болып табылады, ол Илигиан қаласында орналасқан.

Өзендер мен жазықтар

Минданаода Агусан өзенінің аңғарларындағы екі үлкен жазық жер және Котабато қаласындағы Рио-Гранде-де-Минданао орналасқан. Агусан алқабы орталық таулар мен шығыс жағалау тауларының арасында кең синклиналды алып жатқанына кейбір дәлелдер бар. Бұл аңғар оңтүстіктен солтүстікке қарай 177 шақырымға созылады және ені әртүрлі. Давао шығанағының басына қарай 56 шақырым солтүстікке қарай Агусан мен Либуганон өзенінің салалары арасындағы суайырық орналасқан. Бұл суайырықтың биіктігі , солтүстіктегі Минданао теңізінен Давао шығанағына дейінгі төмендіктің үздіксіз сипатын көрсетеді. Рио-Гранде-де-Минданао және оның негізгі салалары – Катисан және Пуланги – ең көп ұзындығы 193 шақырым (120 миль) және ені өзен сағасында 19 шақырым (12 миль) болса, орталық Котабатода шамамен 97 шақырымға (60 миль) дейін өзгереді. Котабато аңғарының оңтүстік бөлігі солтүстік-батыстағы Ильяна шығанағынан оңтүстік-шығыстағы Сарангани шығанағына дейін суайырық арқылы үзіліссіз созылып жатыр. Минданаоның әртүрлі бөліктерінде жағалауға жақын басқа да жазық жерлер бар. Олардың көбі Замбоанганың солтүстік-батыс жағалауында орналасқан шағын, оқшауланған бөліктер. Давао жазығы сияқты басқа аймақтарда жағалаудағы төмендіктер кең және ұзындығы бірнеше есеге жетеді. Дипологтан шығысқа қарай Минданаоның солтүстік жағалауында Бутуанға жақындап, әртүрлі ені бар құламалы жағалау жазығы созылады. Мисамис-Окзидентальда қазір ұйықтап жатқан Малинданг тауы орташа ені бар жазық жерді құрды. Жайық Пангуил шығанағы бұл провинцияны Ланао-дель-Нортеден бөліп, төменгі, нашар суландырылатын жазық жерлер мен кең мангроустармен шектеледі. Мисамис-Ориенталдың жазығы тар, кей жерлерінде теңізге дейін жететін қиыршықты жерлер бар. Кагаян-де-Ороның шығысында Минданао теңізіне қарай созылған жартасты жарым арал орналасқан.

Климаттың өзгеруі

Климаттың өзгеруі Минданао халқына, қоршаған ортаға және ауыл шаруашылығына зиянды әсер етеді деп күтілуде. Минданао қазірдің өзінде Жердің температурасының өзгеруіне байланысты ауыр климаттық құбылыстарды басынан өткеруде. Бұл климаттық құбылыстарға 2021 жылдың желтоқсанына дейін болған "Ваши", "Бофа" және "Рай" тайфундары жатады. Бұл дауылдар Минданао аралына ауыр соққы берді.

Демография

2017 жылы Минданао аймағында 25 миллионнан астам адам тұрды. Бұл елдің барлық халқының 22,1 пайызын құрайды.

Тілдер

Минданаода ондаған тілде сөйленеді; олардың ішінде Себуано, Хилигайнон, Магуинданаон, Маранао, Суригаонон, Таусуг және Чавакано тілдері ең көп тараған. Жоғарыда аталған жеті өңірлік тілдің ішінде Себуано (көбінесе Бисая деп аталады) ең көп сөйлейтін адамдарға ие, ол Солтүстік Минданаода (Ланао-дель-Нортедің оңтүстік бөліктерін қоспағанда), Давао аймағында, Карага аймағының батыс жартысында (сондай-ақ Бислиг қаласы мен оны қоршаған муниципалитеттер Суригао-дель-Сурда), Замбоанга түбегінде (Замбоанга қаласынан басқа) және оңтүстік Соксксаргенде қолданылады. Хилигайнон тілі – Соксксаргеннің негізгі тілі, онда тұрғындардың көпшілігі хилигайнон этносының өкілдері. Магуинданаон, Манобо, Тболи және Блаан – Соксксаргенде сөйлейтін жергілікті тілдер. Илокано, Лусон этносының сол аттас ана тілі, Соксксаргеннің кейбір аймақтарында қолданылады, онда олар Хилигайнондармен бірге тұрады. Суригаонон тілі Карага аймағының шығыс жартысында, негізінен суригаонон халқымен сөйлеседі. Таусуг тілі Базилан, Сулу және Тави-Тави провинцияларын қамтитын Сулу архипелагында кеңінен таралған, сонымен қатар Замбоанга қаласында көптеген сөйлейтін адамдар бар. Маранао және Магуинданаон – Бангсамороның шығыс аумақтарының басым тілдері, біріншісі Ланао-дель-Сурда, сондай-ақ Ланао-дель-Нортедің оңтүстік аймақтарында, ал екіншісі Магуинданао-дель-Норте және Магуинданао-дель-Сур провинцияларында, сондай-ақ Соксксаргеннің бір бөлігін құрайтын көршілес аймақтарда қолданылады. Чавакано – Замбоанга қаласының ана тілі және Базиланның лингва франкасы; сонымен қатар Замбоанга Сибугайдың оңтүстік шетінде де сөйленеді. Бұл тіл Котабато және Давао қалаларында азшылық тілі ретінде де қолданылады, онда оның Котабатено және Кастеллано Абакай сияқты диалектілері бар, екеуі де Замбоанга қаласында сөйленетін тілдің түрінен пайда болған. Ағылшын және филиппин тілдері де кеңінен түсініледі және қолданылады, ал біріншісі бизнес және академиялық салаларда жиі қолданылады, ал екіншісі Лусон мен Висаяның басқа аймақтарынан келген қонақтармен байланыс үшін пайдаланылады. Филиппин тілі сонымен қатар Котабато қаласының және жалпы БАРММ-ның негізгі лингва франкасы болып табылады.

Дін

Христиан діні Минданаодағы басым діни ағым болып табылады, оның ішінде үй шаруалықтарының халқының 65,9% -ы, олардың көпшілігі католик дінін ұстанады; Ислам діні 23,39% құрайды, ал қалғандары Пятидесятниктер (5,34%), Аглипаяндар (2,16%) және Iglesia ni Cristo (5,2%) болып бөлінеді. Бутуанда археологиялық орындар, тарихи қираған ғимараттар мен мұражайлар бар. Камигуиндегі танымал туристік орын – Ақ арал. Мисамис Ориенталдағы Дука шығанағы мен Матангале су спорты курорттары шыны түбі бар қайықпен саяхаттау және суға түсу сабақтарын ұсынады. Кагаян-де-Орода жағажай курорттары, Мапава табиғи паркі, ақ су рафтингі және каяк, мұражайлар мен тарихи ескерткіштер бар. Дахилаян саяхат паркінде зиплайн, ал Букиднондағы Киоконгта тауға шаруашылықтың басты көрікті жері. Илиган қаласында Мария Кристина және Тинаго сарқырамалары, табиғи парктер, жағажайлар және тарихи ескерткіштер орналасқан. Замбоанга қаласында саябақтар, тарихи ғимараттар, Пасео-дель-Мардағы Винта аттракционы, қайық ауылдары, 11 арал (көбінесе Онче аралдары деп аталады), 17 ғасырлық Форт-Пилар ғибадатханасы мен мұражайы және әлемге әйгілі Розовый Песчаный пляж (Розовый Песчаный пляж) бар. Такуронг қаласында фестивальдер, оттықтар және Берас құс қорығын тамашалауға болады. Даваода Апо тауы, саябақтар, мұражайлар, жағажайлар, тарихи ескерткіштер және суға секіру курорттары бар.

Энергия

Минданаоның көптеген аймақтары аралдағы электр қуатының өте жеткіліксіздігіне байланысты 12 сағаттық айналмалы ток үзілісінен зардап шегуде. Арал 2015 жылға дейін 200 мегаватт электр тапшылығын бастан кешіруі күтілуде, одан кейін жеке сектор жаңа қуатты пайдалануға кіріседі. Aboitiz Equity Ventures акционерлік қоғамы Davao City және Davao del Sur шекарасында салынып жатқан көмірмен жұмыс істейтін электр станциясы арқылы 1200 мегаватт электр қуатын беруге міндеттенді, оның 2018 жылы іске қосылуы жоспарлануда. Минданаоның электр қуатының жартысынан астамын қамтамасыз ететін Агус Пулангуи су электр стансасы қазіргі уақытта стансаны қуатпен қамтамасыз ететін өзендердің көп мөлшерде лайлануына байланысты 982 мегаватт қуатының тек 635 мегаваттын ғана өндіруде. Оңтүстік-батыстағы урбанизацияланған орталық – Замбоанга қаласында National Power Corporation компаниясының қаладағы электр қуатын 10 мегаваттқа төмендету шешіміне байланысты күн сайын үш сағаттық электр қуатының тоқтауы күтілуде.