Япон саяхаткері және «Ниссан» конгломератының негізін қалаушысы

Кіріспе

Жапон саясаткері

Йосисуке Айкава (немесе Гисуке Аюкава) (鮎川義介) – жапон кәсіпкері, бизнесмен және саясаткер, екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жапонияның ең ірі және күшті бизнес конгломераттарының бірі болған "Nissan zaibatsu" (1931–1945) компаниясының негізін қалаушы және тұңғыш президенті.

Өмірбаян

Айкава қазіргі Ямагучи қаласының, Ямагучи префектурасының бір бөлігінде дүниеге келген. Оның анасы Мейдзи дәуіріндегі Иноуэ Каорудың немересі болды. 1903 жылы Токио императорлық университетінің инженерлік факультетін бітіріп, Тошибаның алдағы ірі компаниясы болған Шибаура Сейсакушо компаниясында жұмыс істеді. Айкаваның жалақысы өте төмен болғанымен, ол АҚШ-қа сапар шегу үшін жеткілікті ақша жинады, онда иілгіш құйма темір технологиясын зерттеді. Жапонияға оралғаннан кейін Иноуэ Каору және басқа да бұрынғы Чошу саясаткерлерінің қолдауымен 1909 жылы Китакюшуда Тобата қорыту зауытын құрды. Компания қазір Hitachi Kinzoku (Hitachi Metals Company Ltd) деп аталады. 1928 жылы Айкава Кухара тау-кен компаниясының (қазіргі Nippon Mining & Metals Company) президенті болды, күйеуінің інісі Фусаносуке Кухарадан қызметті қабылдады және Nihon Sangyo, немесе қысқаша Nissan деп аталатын холдингтік компанияны құрды. Кухара саясатқа қадам басып, болашақ премьер-министр Гиичи Танака және басқа да саяси және әскери лидерлермен байланыс орнатты, оны кейінірек Айкава өз мүддесі үшін пайдаланды. 1931 жылғы Маньчжурия инцидентінен кейін қор нарығындағы өрлеу кезеңінде Айкава Nissan-ның 132 еншілес компаниясының басым үлесін сатып алып, жаңа заибацу – Nissan Group (日産コンツェルン) құрды. Компаниялардың ішінде Nissan Motors, Isuzu, NEC Corporation, Nippon Mining Holdings Company, Nissan Chemicals, Hitachi, Nichiyu Corporation, Nichirei Corporation, Nissan Marine Insurance, Nissan Mutual Life Insurance және тағы да басқалары бар. Топ сол кездегі Жапонияның ең технологиялық түрде дамыған компанияларын қамтыды. Айкава сонымен қатар американдық болат өнеркәсібінен Маньчжуко экономикасын қолдау үшін банк несиелерін алды, бұл АҚШ-та танымау саясатымен байланысты маңызды дау тудырды. Дегенмен, оның экономикалық көзқарастары Жапон императорлық армиясының саясатына сәйкес болса, саяси көзқарастары одан өзгеше болды. Айкава Үшжақты келісімге қарсы болды және егер жалпы соғыс басталса, Ұлыбритания мен Франция күштері нацистік Германиядан басым түсетінін болжады. Ол Маньчжукодағы еврей босқындарын орналастыру жобасы – Фугу жоспарын қолдады. 1942 жылы Квантун армиясының ықпалымен Айкава Маньчжурия индустриалдық даму компаниясының төрағасы лауазымынан кетіп, Жапонияға оралды. Жапонияның капитуляциясынан кейін Айкава американдық оккупациялық билік тарапынан ұсталды және 20 ай бойын Сугамо түрмесінде А класы соғыс қылмысына күдікті ретінде қамауда болды. Сотқа дейін босатылды, бірақ осы уақытта "Ниссан заибацу" таратылды. Бостандыққа шыққаннан кейін Айкава соғыстан кейінгі Жапонияның экономикалық қайта құруында маңызды рөл атқарды және шағын компанияларға несие беруді ұйымдастыру үшін коммерциялық банк сатып алды. Ол Тейкоку мұнай компаниясының және Жапония мұнай барлау компаниясының президенті болды, ал 1953 жылы Жапония Diet кеңесшілер палатасына сайланды. Ол кездегі премьер-министр Нобусуке Кишидің көмегімен 1960 жылдары шағын және орта бизнестің негізгі федерациясына айналған Чюсейреннің басшысы ретінде экономикалық бақылау туралы заң мен саясатты жүзеге асырудағы мақсатына жетті. Айкава 1967 жылы өт қабығының қабынуынан қайтыс болды. Оның қабірі Токиодан тыс Тама зиратында орналасқан.

Aikawa was born in what is now part of Yamaguchi city, Yamaguchi prefecture. His mother was the niece of Meiji period genrō Inoue Kaoru. He graduated from the engineering department of Tokyo Imperial University in 1903 and went to work for Shibaura Seisakusho, the forerunner of Toshiba. Although his pay was very low, Aikawa managed to save enough to make a trip to the United States, where he studied malleable cast iron technology. After his return to Japan, with the backing of Inoue Kaoru and other ex Chōshū politicians in the Diet of Japan, he established the Tobata Foundry in Kitakyūshū in 1909. The company is now known as Hitachi Kinzoku (Hitachi Metals Company Ltd). In 1928, Aikawa became president of the Kuhara Mining Company (present day Nippon Mining & Metals Company) taking over from his brother in law Fusanosuke Kuhara and created a holding company called Nihon Sangyo, or Nissan for short. Kuhara went on to a career in politics, forging ties with future Prime Minister Giichi Tanaka and other political and military leaders, which Aikawa would later use to his advantage. In the stock market boom following the 1931 Manchurian Incident, Aikawa used the opportunity to buy majority shareholdings in 132 subsidiary companies of Nissan to create a new zaibatsu, the Nissan Group (日産コンツェルン). The companies included Nissan Motors, Isuzu, NEC Corporation, Nippon Mining Holdings Company, Nissan Chemicals, Hitachi, Nichiyu Corporation, Nichirei Corporation, Nissan Marine Insurance, Nissan Mutual Life Insurance and others. The group included some of the most technologically advanced companies in Japan at the time. Aikawa also received bank loans from American steel industrialists to support the Manchukuo economy, which created considerable controversy in the United States with its policy of Non recognition. However, while his economic views were in line with Imperial Japanese Army policy, his political views were not. Aikawa was a strong opponent of the Tripartite Pact, and predicted that the forces of the United Kingdom and France would eventually prevail over Nazi Germany should a general war break out. He supported the Fugu Plan, a project to settle Jewish refugees in Manchukuo. In 1942, at the instigation of the Kwantung Army, Aikawa resigned as chairman of the Manchurian Industrial Development Company and moved back to Japan. After the surrender of Japan, Aikawa was arrested by the American occupation authorities and incarcerated in Sugamo Prison for 20 months as a Class A war crimes suspect. He was freed before his case came to trial, however, during this time, the Nissan zaibatsu was dissolved. After his release, Aikawa played a key role in post war economic reconstruction of Japan, and purchased a commercial bank to organize loans to small companies. He served as president of Teikoku Oil Company and of the Japan Petroleum Exploration Company, and in 1953, was elected to a seat in the House of Councilors of the Diet of Japan. With the help of Nobusuke Kishi, then prime minister, he achieved his goal in implementing economic control law and policies as leader of the Chuseiren, a pressure group that became the main federation of small and medium sized companies in the 1960s. Aikawa died of acute gall bladder inflammation in 1967. His grave is at the Tama Cemetery outside Tokyo.