Кіріспе

Римдегі классикалық мүсін – Маркус Аврелийдің ат үстіндегі мүсіні (; Equus Marci Aurelii) – Италияның Рим қаласындағы Капитолий төбесіндегі ежелгі римдік ат үстіндегі мүсін. Ол қоладан жасалған және 4,24 метр биіктікте. Императордың атында отырғанына қарамастан, бұл мүсін Августтың тұрған мүсіндерімен көптеген ортақ белгілерге ие. Түпнұсқа Капитолий мұражайында сақталады, ал қазір Пиацца дель Кампидолио алаңында ашық ауада тұрған мүсін 1981 жылы түпнұсқа қалпына келтіру үшін алынған кезде жасалған көшірме.

Сипаттама

Бұл мүсін күш пен құдайға тән ұлылық әсерін қалдырады: император тірі адамнан ірілеу келіп, императорлар әскерге сөйлеген кезде қолданатын сөз сөйлеу қимылымен (adlocutio) қол созады. Кейбір тарихшылар жеңілген дұшпанның бастапқыда мүсіннің бір бөлігі болғанын мәлімдейді (орта ғасырлық деректерге сүйене отырып, соның ішінде "Мирабилия Урбис Ромае" еңбегінде, бұл жылқының алдыңғы оң аяғының астында шанау қалған кішкентай байланған варвар басшысы туралы айтылады).

Тарих

Асыл мүсін 175 жылы шамамен тұрғызылған. Оның бастапқы орналасқан жері күмәнді: Рим форумы мен Пиацца Колонна (Марк Аврелий бағанасы тұрған жерде) ұсынылған. Дегенмен, мүсін тұрған жердің ерте орта ғасырларда жүзімдікке айналдырылғаны белгілі болды. Көптеген атты императорлық мүсіндер болғанымен, олардың көпшілігі сақталмады, себебі кейінгі империя кезеңінде қоладан жасалған мүсіндерді монеталар жасауға немесе жаңа мүсіндер құюға материал ретінде пайдалану кең таралған. Расында, Марк Аврелийдің мүсіні – христиандыққа дейінгі Рим императорының сақталған екі қола мүсінінің бірі; Регизоль, Француз революциясынан кейін жойылған, екіншісі болуы мүмкін. Римдегі Марк Аврелийдің атты мүсіні Кампидолиода сақталуының себебі, философ-император Марк Аврелийді христиан император Константин Ұлымен жаңылыстыру болды; шындығында, Рим империясы құлағаннан бері әртүрлі императорлар мен генералдардың 20-дан астам қола атты мүсіні балқытылған. Бұл жаңылыстың себебі Константиннің Септимий Север аркасының жанында тұрған атты мүсінінің бұрыннан бар болғандығы болуы мүмкін, ол 663 жылы Римге келген император Констанс II-нің бұйрығымен алынып тасталған. Мүсін алынып тасталғаннан кейін, халық Марк Аврелийдің мүсінін Константиннікі деп жаңылысқан. Орта ғасырларда бұл мүсін Римдегі азаматтарға көрінетін сирек ескерткіштердің бірі болды. VIII ғасырда ол Римдегі Латеран сарайының шығысында, Латеран алаңында тұрды, кейіннен Папа Сикст IV орнатқан пьедесталға қойылды. Оның Латеран сарайының жанында орналасуы, осы жерде Марк Аврелийдің әкесі Марк Анний Верустың үйі болғандығымен байланысты, император осы жерде дүниеге келген және білім алған. Папа Павел III-нің бұйрығымен, 1538 жылы Микеланджело төбені қайта жоспарлағанда мүсін Piazza del Campidoglio (Капитолий төбесі) алаңына көшірілді, алаңның қозғалысынан алысқа жылжытылды. 1979 жылы жақын орналасқан Палаццо Сенаториода болған жарылыс мүсіннің мәрмәр негізін зақымдады.

Мәдени маңызы

Мүсін 174 жылы соғылған Маркус Аврелийдің aureus монетасының сыртқы жағында бейнеленген. Ол қазіргі итальяндық 0,50 евро монетасының артқы жағында да көрсетілген, бұл суретті Роберто Маури салған. Бұрын мүсін алтынмен жабылған. Ескі халық аңызы бойынша, ол Қиямет күні қайтадан алтынға айналады.

Көшірмелері

1981 жылы мүсіннің сыртта көрсетуге арналған көшірмесін жасау жұмыстары басталды. Дәл өлшемдерді қамтамасыз ету үшін лазерлік сәуле пайдаланылды және анықтама ретінде цифрлық кескіндер қолданылды. Сақтаушылар осы көшірмені пайдаланып, қазір Кампидолиода орналасқан мүсіннің қоладан жасалған дәл көшірмесін құйды.