Кіріспе
Классикалық мүсіннің түрі. А herma (ἑρμῆς, көпше түрі ἑρμαῖ hermai), ағылшын тілінде herm деп аталады, – бас және, мүмкін, торсысы жазық, әдетте төртбұрышты төменгі бөлігінің үстінде орналасқан мүсін. Бұл бөлігінде еркек жыныс мүшелері де тиісті биіктікте бейнеленуі мүмкін. Гермалар Гермес басы ең көп кездесетін болғандықтан немесе грек сөзі ἕρματα (érma, яғни тас блоктары) есімдік байланысынан аталған. Бұл сөз бастапқыда Гермеске еш қатысы болмаған. Бұл форма ежелгі Грецияда пайда болды, кейін римдіктер (mercuriae деп аталды) қабылдады және Ренессанс дәуірінде терминдік фигуралар мен атланттар түрінде қайта жаңғырды.
A herma (ἑρμῆς, pl. ἑρμαῖ hermai), commonly herm in English, is a sculpture with a head and perhaps a torso above a plain, usually squared lower section, on which male genitals may also be carved at the appropriate height. Hermae were so called either because the head of Hermes was most common or from their etymological connection with the Greek word ἕρματα (érma, meaning blocks of stone), which originally had no reference to Hermes at all. The form originated in ancient Greece, and was adopted by the Romans (called mercuriae), and revived at the Renaissance in the form of term figures and atlantes.
Шығу тегі
Ежелгі гректердің құдайларына тас үйіндісі немесе пішінсіз тас немесе ағаш бағана түрінде табынылған. Грекияның көптеген жерлерінде жол бойында, әсіресе жол тоғысқан жерлерде және жер шекараларында тас үйінділері кездесетін. Мұндай тас үйінділеріне, әсіресе жол тоғысқан жерлерде, көрсетілетін діни құрметтің бір белгісі – әрбір жолаушының үйіндіге тас лақтыруы немесе оған май жағуы еді. Кейіннен бағанаға бас және фаллос қосылды, ол төртбұрышты болды (төрт саны Гермес құдайына қасиетті саналды).
Қолданылуы
Ежелгі Грецияда мүсіндер зиянды немесе зұлымдықтан сақтау үшін жасалған деп есептелді, олардың апотропалық функциясы болды және олар кесіп өткен жерлерде, елдердің шекараларында және шекараларда қорғаныс ретінде, ғибадатханалардың алдында, қабірлердің жанында, үйлердің сыртында, гимназияларда, паластраларда, кітапханаларда, портиктерде және қоғамдық орындарда, көшелердің бұрыштарында, жолдарда жол көрсеткіштер ретінде орналастырылды, оларға арақашықтықтар жазылған. Гермес саудагерлер мен саяхатшылардың қорғаушысы болғанға дейін құнарлылық, сәттілік, жолдар және шекаралармен байланысты фалликалық құдай болған. Оның аты, мүмкін, "herma" сөзінен шыққан, ол тас, терракота немесе қоладан жасалған шаршы немесе тіктөртбұрышты бағананы білдіреді; мүсіннің үстінде әдетте сақалы бар Гермес басы болды, ал негізінде ер адамның жыныс мүшелері бейнеленген. Бірақ мүсіннің үстіндегі бастар Гермесқа ғана шектелмеді, басқа құдайлар мен батырлардың, тіпті белгілі адамдардың да мүсіндері жиі кездесетін. Осылайша, күрделі құрылымдар пайда болды: оларды зәйтүн майымен сүртіп немесе майлап, гүл шоқтарымен немесе ленталармен безендіретін. Бұл сенім әлі де сақталып келеді, мысалы, Флоренциядағы Порчеллино қола шошқасы (және оған ұқсас әлемдегі көптеген басқалары), оның мұрны сәттілік немесе құнарлылық үшін үнемі қол тигізілгеннен жылтырап тұрады. Рим және Ренессанс нұсқаларында ("термини" деп аталды) дене көбінесе белден жоғары бейнеленді. Бұл форма Сократ пен Платон сияқты жазушылардың портреттік бюстері үшін де қолданылды. Ренессанстан бастап анонимді әйел мүсіндері жиі қолданылды, ал гермдер көбінесе қабырғаларға әшекей ретінде орнатылды.
Алкивиадтың соты
415 ж.б.д. афиналық флот Сиракузаға жолға шығуға бір күн бұрын, Пелопоннес соғысының Сицилиялық экспедициясы аясында барлық афиналық гермалар зардап шекті. Көптеген адамдар сол кезде мұндай құдайға қарсы әрекет экспедицияның сәттілігіне қауіп келтіреді деп ойлады. Бұл ешқашан дәлелденбесе де, афиналықтар бұл Сиракузадан немесе Афинаның өзінен Спарта жақтастарының саботаж жасағандығы деп сенді; күдікпен қаралатын бірі – жазушы Ксенофонт еді. Алкивиадтың жаулары афиналықтардың ашуын одан әрі құдайға қарсылықты тергеу үшін сылтау ретінде пайдаланып, оны басқа да құдайға қарсы әрекеттер жасады деп айыптады, соның ішінде басқа қасиетті заттарды қирату және діни құпия ритуалдарын мазақтау. Ол айыптауларды жоққа шығарды және сотқа берілуге дайын екенін білдірді, бірақ афиналықтар экспедицияны одан әрі тоқтатқысы келмеді, ал оның қарсыластары оның қатысуынсыз халықты оған қарсы қойғысы келді, ол өзін қорғай алмайтын уақытта. Ол экспедицияға аттанғаннан кейін, саяси жаулары оны қатысқанда өлім жазасына кесті, гермаларды қирату және Элевсин құпияларын қорлағандығы үшін айыпталды.
Өнер және халықтық мәдениет
Платонның "Гиппарх" атты еңбегінде Сократ осы мүсіндердің болуын Гиппархқа байланыстырады. Олар Афинадан тыс жерлердегі халықты біліммен тәрбиелеу және Дельфидегі жазулардың даналығынан гөрі Гиппархтың даналығына құрмет көрсету үшін орнатылған. Сондықтан ол келесі екі жазуды қашап жасауды бұйырды: "Бұл Гиппархқа арналған ескерткіш: әділ ойлармен жүр" және "Бұл Гиппархқа арналған ескерткіш: досыңды адаспа" (229a–b). Сократ осы арқылы Гиппархты және оның әңгімелесін қысымға алады. Лос-Анджелестегі Дж. Пол Гетти мұражайының қорында римдік герма шекара белгілерінің көптеген тастары сақталған. Эзоптың мысалында Гермес мүсіні еске алынады. Иманды ит оған "майлауды" ұсынғанда, құдай өзіне сыйынған адамға мұның қажет емес екенін асығыс айтады. Хоуп Миррлиздің "Тұман ішіндегі Люд" атты фантастикалық романында басты кейіпкер "берм" және "герм" деп аталатын нәрсе астынан қазып, маңызды затты табады. Ол "ағаш, бірақ ағаш емес, адам, бірақ адам емес" деп сипатталады.