Кіріспе

Шотланд ұлтшыл саясаткер және зиялы Стивен Максвелл (11 қазан 1942 – 24 сәуір 2012) – шотланд ұлтшыл саясаткер және зиялы, сондай-ақ 1980-ші жылдардан бастап Шотландияның қоғамдық ұйымдарының жетекші өкілі болды.

Ерте өмір

1942 жылы Эдинбургте шотландтық дәрігерлер отбасында дүниеге келген ол Англияның Йоркшир аймағында өсті. Оның әкесі Джон Екінші дүниежүзілік соғысынан Үндістаннан оралғаннан кейін Йоркширде хирург қызметіне орналасты. Максвелл Йоркширдегі Поклингтон мектебінде білім алды, ал 17 жасында Кембридждегі Сент-Джон колледжінде моральдық ғылымдарды оқуға стипендия жеңіп алды. Кембриджді бітіргеннен кейін ол Лондон экономика мектебінде халықаралық қатынастар бойынша магистрлік дәреже алу үшін оқыды, ал бұрын журналистика саласына өтуге тырысып, сәтсіз болды. Магистрлікті аяқтағаннан кейін (оған үздік диплом берілді) ол ЛСЕ-де ядролық қарудың тиімсіздігі туралы докторлық диссертациясымен екі жыл жұмыс істеді.

Өмір

1960 жылдардың соңында ол Англиядағы академиялық ортаны тастап, Шотландияға оралды, онда Эдинбург университетіндегі жұмысын Шотландия Ұлттық партиясы (SNP) үшін науқан жүргізумен үйлестірді. 1973 жылы 31 жасында ол SNP баспасөз қызметінің жетекшісі болып тағайындалды. Оның досы, ирланд туған Эдинбург тарихшысы Оуэн Дадли Эдвардс, оның баспасөз брифингтерін ерекше еске алады: "Журналистер оның партиядағы осы немесе сол мәселеге қарсылықтарының ешқандай мәні жоқ екенін, ал көтерілуге тиіс сұрақ мүлдем басқаша екенін естіп таң қалды". 1970 жылдары Максвелл SNP-ның өнеркәсіптік және қорғаныс саясатын қалыптастыруда маңызды рөл атқарды және партиядағы ең радикалды және сөзді тұлғалардың бірі ретінде танылды. 1979 жылы ол Шотландияның тәуелсіздігі жөніндегі референдумда "Иә" дауысын жинау үшін SNP науқанын басқарды. Науқан сәтсіз аяқталып, SNP үшін құлдырау кезеңі басталды. 1979 жылы Максвелл Марго Макдональд, Оуэн Дадли Эдвардс және бірқатар жас ұлтшыл белсенділермен (соның ішінде Алекс Салмонд және Кенни МакАскилл) бірге SNP ішіндегі солшыл фракция – 79-шы топты құрды. Максвелл 1979 жылғы Шотландия Ұлттық партиясының басшылығына сайлауда топтың үміткері болды, бірақ айқын екінші орынды иеленді. 1981 жылы Максвелл "Солшыл ұлтшылдықтың қажеттілігі" атты памфлет жазып, жариялады, ол 79-шы топтың басты ұстанымы болды. Сол жылы 79-шы топ партия басшылығы тарапынан, ирланд республикашылдығымен байланысы бар деген айыптама бойынша партиядан шығарылды. 1980 жылдары Максвелл "The Bulletin of Scottish Politics", "Cencrastus" және "Radical Scotland" сияқты мерзімді басылымдарға көп жазды. Журналистикаға қайта оралуға екінші рет тырысқаннан кейін ол Шотландияның ерікті ұйымдар кеңесіне (SCVO) қатысты. Ол SCVO-да 2009 жылы директордың орынбасары лауазымынан зейнеткерлікке шыққанға дейін жұмыс істеді. 2010 жылдан 2012 жылдың сәуір айында қайтыс болғанға дейін ол Шотландияның қалалық жаңғыру форумын басқарды және "Тәуелсіздік үшін аргументтер: дәлелдер, тәуекелдер және қиын мәселелер" атты кітап жазды. Кітап Шотландияның тәуелсіздігіне қатысты алты жағдайды қарастырады: демократиялық, экономикалық, әлеуметтік, халықаралық, мәдени және экологиялық. Кітап 2012 жылдың қыркүйек айында жарық көрді. Максвеллдің қазасы туралы естігеннен кейін Шотландияның бірінші министрі және SNP басшысы Алекс Салмонд: "Стивеннің ұзақ мансабында ол Шотландиядағы ұлттық қозғалысқа зор үлес қосты және қазіргі SNP-ның қалыптасуында маңызды рөл атқарды. Бірақ Стивеннің жоғалуы саясаттан тысқары да сезіледі. Шотландияның ерікті ұйымдар кеңесінде 25 жылдан астам жұмыс істеген Стивен Шотландияның үшінші секторын жақтады, оған 1980 жылдардың қиын кезеңдерінде көмектесті және тәуелсіздіктен кейінгі Шотландиядағы маңызды күшке айналдырды. Ең бастысы, мен Стивеннің барлық адамдарға деген сыпайылығын, ерекше зиялылығын және оның өмір бойы басқаларға қызмет етуін есімде сақтаймын" деді.

Өлім

Ол 2012 жылғы 24 сәуірде 69 жасында дүниеден озды. Оны жұбайы Салли, балалары Люк, Кэти және Джейми, сондай-ақ інісі Питер еске алады.

Пікірлер

Карти, Тони (1982), «Шотландия және көпұлтты компаниялар» кітабына шолу, Херн, Шила Г. (ред.), Cencrastus № 10, 1982 жылғы күз, 44-бет.