Альфонс Амаду Аллей: Бенин армия офицері және саяхатшысы
Alphonse Alley
Альфонс Амаду Аллей (1930-1987) – Бенин армия офицері, саясаткер. Дахомедегі әскери қызметі, төңкеріс, Christophe Soglo бас штабының бастығы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бениндегі әскери офицер және саясаткер (1930–1987)
Beninese army officer and politician (1930–1987)
Альфонс Амаду Алли (9 сәуір 1930 – 28 наурыз 1987) – Бениндегі әскери офицер және саяси қайраткер. Ол өзінің елі Дагомея деп аталған кезде ең белсенді болды. Ол Дагомеяның орталық бөлігіндегі Басила қаласында дүниеге келді және 1950 жылы француз армиясына қабылдануға дейін Того, Кот-д'Ивуар және Сенегалдағы мектептерде оқыды. 1950 жылдан 1953 жылға дейін Индокитайда, 1955 жылдан 1956 жылға дейін Мароккода, ал 1959 жылдан 1961 жылға дейін Алжирде соғысқа қатысты. 1965 жылғы төңкерістен кейін президент Кристоф Согло Аллиді Армия Бас штабының бастығы етіп тағайындады. 1967 жылы жас әскери офицер Морис Куандете Аллидің кабинетінің басшысы болып тағайындалды. Куандете 17 желтоқсанда Соглоға қарсы тағы бір төңкеріс жасады, бірақ ол екі күннен кейін билікті Аллиге беруге мәжбүр болды. Оның басшылығымен жаңа конституция жасалды және президент сайлауы өтті, бұл Дагомея үшін 1964 жылдан бергі алғашқы сайлау болды. Дауыс беруге елдің үштен екі бөлігі қатыса алмағандықтан сайлау нәтижелері жойылды. Әскерилер казармаға қайту керек деген ұсыныс Аллидің беделін түсірді, ол ақырында Куандетенің аузы болды. 1968 жылдың 17 шілдесінде Алли билікті тәжірибелі саясаткер Эмиль Зинсуға беруге мәжбүр болды. Аллидің зейнетке шығуы әскери қызметтен босату, сот процестері және түрме жазаларымен белгіленді. Бір сот процесінде Зинсудың әрекеттері Куандетенің басшылығымен тағы бір төңкеріске әкеп соқты. 1972 жылдың 26 қазанында Матье Кереку төңкеріс жасап билікті басып алды. Ол Аллинің және басқа барлық жоғары шенді офицерлердің әскери мансабын аяқтады және Аллиді Ұлттық Мұнай Кеніштерінің (SNADAH) комиссары етіп тағайындады, бұл лауазымда жауапкершілік өте аз болды. Кереку 1973 жылдың 28 ақпанында Аллиді өзіне қарсы қастандық жасауға тырысқан деп айыптап, оны 20 жылға бас бостандығынан айырды. Ол 1987 жылдың 28 наурызында қайтыс болды.
Alphonse Amadou Alley (April 9, 1930 – March 28, 1987) was a Beninese army officer and political figure. He was most active when his country was known as Dahomey. He was born in Bassila, central Dahomey, and enrolled in schools in Togo, Cote d'Ivoire, and Senegal before enlisting in the French army in 1950. He saw combat in Indochina from 1950 to 1953, in Morocco from 1955 to 1956, and in Algeria from 1959 to 1961. After the coup in 1965, President Christophe Soglo promoted Alley Chief of Staff of the Army. Young army officer Maurice Kouandété was appointed Alley's chef de cabinet in 1967. Kouandété launched another coup against Soglo on December 17, but he was forced to hand power to Alley two days later. His administration oversaw the creation of a new constitution and a presidential election, Dahomey's first since 1964. The results were annulled because of a boycott that prevented almost three quarters of the country from voting. Alley lost popularity with the suggestion that the military should retreat back to the barracks, and was eventually reduced to a mouthpiece for Kouandété. On July 17, 1968, Alley was forced to hand power to Emile Zinsou, a veteran politician. Alley's retirement was marked by a series of discharges from the military, trials, and prison sentences. At one trial, Zinsou's conduct sparked another coup led by Kouandété. On October 26, 1972, Mathieu Kérékou seized power in a coup. He ended Alley's military career, as well as that of every other senior officer, and named Alley commissioner of the National Oil Wells (SNADAH), a role with very little responsibility. Kérékou accused Alley of plotting against him on February 28, 1973, and sentenced the latter to 20 years in prison. He died on March 28, 1987.
Әскери қызмет
Алли 1930 жылғы 9 сәуірде Дагомеяның орталық бөлігіндегі Басила қаласында дүниеге келген. Ол солтүстікте орналасқан Виджи этносының мүшесі еді. Оның әкесі де әскери командир болған, ол 1942 жылы Сирияда француздарға қызмет етіп, Тогодағы полицияны оқытуға көмектесті. 1950 жылы француз әскеріне шақырылғанға дейін Альфонс Того, Кот-д'Ивуар және Сенегал мектептерінде оқыды. Сол жылы оның алғашқы жауынгерлік операциясы Бірінші Индокитай соғысында Индокитай түбегінде болды. Алли 1953 жылдың соңында, Диен-Бьен-Фуде «Кастор» операциясы басталғанға дейін, кері шегінді. Соғыс уақытындағы тәжірибеден кейін ол Францияда Сент-Максиенттің әскери шенділер мектебінде оқыды (қазіргі Ұлттық белсенді әскери шенділер мектебі (Франция) немесе École Nationale des Sous Officiers d’Actives (ENSOA)). 1955-1956 жылдары Мароккода, ал 1959-1961 жылдары Алжирда жауынгерлік қызмет атқарды, онда ол парашютист болды. 1963 және 1965 жылдардағы Дагомея төңкерістерінде Алли генерал Кристоф Соглоны билікті басып алуға шақырды. 1965 жылғы төңкерістен кейін Согло Аллейді армия штабының бастығы етіп тағайындады. Алли Согломен бірнеше рет келіспеушіліктерін білдірді, бірақ ол адал болды. Штабтық отырыстарда Аллиге жиі қарсылығы Дагомея армиясында фракциялардың құрылуына әкелді.
Alley was born on April 9, 1930, in Bassila, central Dahomey. He was a member of the small Widji ethnic group, based in the north. His father was also a military commander, who served the French in Syria during 1942 and helped train police in Togo. Alphonse enrolled in schools in Togo, Cote d'Ivoire, and Senegal until he enlisted in the French army in 1950. His first combat operation later that year was at the Indochinese Peninsula for the First Indochina War. Alley withdrew in late 1953, shortly before Operation Castor was launched at Dien Bien Phu. After this wartime experience, he went the Saint Maxient Non Commissioned Officer School in France (now the National Active Non Commissioned Officers School (France) or École Nationale des Sous Officiers d’Actives (ENSOA)). He saw combat in Morocco from 1955 to 1956 and in Algeria from 1959 to 1961, where he became a paratrooper. In Dahomeyan coups in 1963 and 1965, Alley urged General Christophe Soglo to seize power. After the 1965 coup, Soglo promoted Alley Chief of Staff of the Army. Alley made known his disagreements with Soglo on several occasions, though he remained loyal nonetheless. and his frequent opposition to Alley during staff meetings helped to create factions in the Dahomeyan Army.
1967 жылғы төңкеріс
Куандеттедің өз мұраттары болды. 1967 жылдың 17 желтоқсанында ол 60 әскермен бірге әскери төңкеріс жасап, Соглоны құлатты. Куандете президенттік лауазымды иеленді, бірақ онымен не істеу керектігін білмейді. Оның жақтастары жаңа президенттің лауазымында қалуын қалады, бірақ халықтың көп бөлігі оған қарсы болды. Сонымен қатар Франция Дагомеяға көмек көрсетуден бас тартып, Куандетені мойындамады. Ол екі күннен кейін Аллейді уақытша президенттік лауазымға тағайындауға мәжбүр болды, бірақ Куандете Аллейді үй қамауына алып, оны "міндеттерін орындамаумен" айыптап, "бейтараптық саясатын" ұстанды. Бұл құжат Аллейге кең ауқымды өкілеттіктер берді және наурыз айының басында Революциялық әскери комитет, Аллейдің әскери шенеуніктерден ғана құралған уақытша үкіметі, оны қабылдады. 31 наурызда конституция бойынша жалпыхалықтық референдум өтті, ол дауыс берушілердің 92 пайызының қолдауымен қабылданды. Бұрынғы президенттер Хуберт Мага мен Суру Миган Апити сайлауға қатысуға жарамсыз деп танылғандарына наразылық білдірді, ал тағы бір бұрынғы президент Джастин Ахомадефе Тометин Базиль Аджу Мумуни деген белгісіз кандидатты қолдады. Сайлау 15 мамырда өтті және Дагомеде 1964 жылдан бері өткізілген алғашқы сайлау болды. Мумуни сайлауда дауыс берушілердің 80 пайызының қолдауымен жеңіске жетті, бірақ Аллей наразылық салдарынан сайлаушылардың үштен екі бөлігі дауыс беруге келмегендіктен, сайлау нәтижесін жарамсыз деп жариялады. Бұл нәтиже тағы да наразылық акцияларына әкеп соқты, соның салдарынан Мага, Апити, Ахомадефе Тометин және бұрынғы президент Кристоф Согло елге кіруге тыйым салынды. Аллей Мага, Апити және Ахомадефе Тометинге тыйым салғанына өкінді, өйткені олар ғана Дагомеядағы бірлікті қамтамасыз ете алады деп сенді. Аллей қыркүйек айында қарулы күштерден толық босатылды, ал оның орнына Куандете Бас штаб бастығы болып тағайындалды. Өлім жазасынан қорқатын Аллей 4 қазанда өткен ашық сотта он жылға қатаң еңбекке кесілді. Соттан кейін Аллей түрмеден босатылып, әскерге қайта қабылданды. 1971 жылы Аллей Тоголық босқын Ноэ Кутуклюиге Дагомеяда қорғаныс беруге рұқсат берді, бұл ресми үкімет саясатына қайшы болды. 1972 жылдың 26 қазанында Матье Кереку төңкеріс жасап, билікті басып алды. Ол Аллейдің және басқа да жоғары лауазымды шенеуніктердің әскери мансабын аяқтады және оны Ұлттық мұнай ұңғымалары (SNADAH) комиссары етіп тағайындады, бұл лауазымда жауапкершілік өте аз болды. Кереку 1973 жылдың 28 ақпанында Аллейді өзіне қарсы қастандық жасауға тырысқан деп айыптап, 20 жылға бас бостандығынан айырды. Аллей 1987 жылдың 28 наурызында қайтыс болды. Оның артында ұлы Захари қалды. Оның қайтысынан кейін ондаған жылдар өткен соң, кесене салу жоспарлары жасалып жатыр.
Kouandété had aspirations of his own. On December 17, 1967, he and 60 other soldiers led a military coup and toppled Soglo. Kouandété seized the presidency, though he was unsure what to do with it. Members of his faction urged the new president to remain at his post, though the general public's opinion was against him. Meanwhile, France refused to aid Dahomey and would not recognise Kouandété. He was forced to appointed Alley provisional president two days later, although Kouandété had placed Alley under house arrest and accused him of "shirking [his] duties" and maintained a "policy of appeasement." The document granted Alley strong executive power, and was adopted by the Comite Militaire Revolutionaire, Alley's interim government comprisising only military officers, in early March. A national referendum on the constitution was held on March 31, which passed with 92 percent in favor. In response to their disqualification, former presidents Hubert Maga and Sourou Migan Apithy staged protests while Justin Ahomadégbé Tomêtin, another ex president, supported an obscure candidate named Basile Adjou Moumouni. The election was held on May 15, and was Dahomey's first since 1964. Moumouni won the election with 80 percent of the vote, but Alley declared the result void because the protest prevented nearly three quarters of the electorate from voting. This result sparked further demonstrations, and Maga, Apithy, Ahomadégbé Tomêtin, and former president Christophe Soglo were forbidden to enter the country, in an attempt to crack down on dissent. Alley felt he had made a mistake in disqualifying Maga, Apithy, and Ahomadégbé Tomêtin, as he believed that only they could bring unity to Dahomey. Alley was discharged from the armed forces altogether in September, with Kouandété taking his place as Chief of Staff. Facing the death penalty, Alley was sentenced to ten years of hard labor at an open trial held on October 4. In the aftermath, Alley was released from incarceration and reinstated in the army. In 1971, Alley allowed Togolese refugee Noe Kutuklui protection in Dahomey, despite official government policy to the contrary. On October 26, 1972, Mathieu Kérékou seized power in a coup. He ended Alley's military career, as well as that of every other senior officer, and named him commissioner of the National Oil Wells (SNADAH), a role with very little responsibility. Kérékou accused Alley of plotting against him on February 28, 1973, and sentenced him to 20 years in prison. Alley died on March 28, 1987. He was survived by his son, Zacharie. Plans for a mausoleum are in the works, decades after his death.