Кіріспе

Гвинеяның біріккен қарулы күштері 1969 жылдың ақпан айында Гвинея үкіметі қарулы күштерге қарсы шаралар қолданды, себебі Фула (;) халқының орталығы Лабеде құрылған заговор сол кездегі президент Ахмет Секу Туреге қастандық жасау және билікті басып алу немесе, мүмкін болмаған жағдайда, Орта Гвинеяның бөлінуіне мәжбүрлеуді жоспарлап отыр деген күдік туды. Бұл, әрбір әскери бөлімшеде ЖХП бақылауына қатысты әскерилердің наразылығынан кейін болды. Кейіннен Фуламен байланысы бар деген айыптан бас тартылып, басқа топтар да айыпталып, 1000-нан астам гвинеялық тұтқындалды. Осы заговордан кейін үкімет армияны потенциалдық бүлік ошағы ретінде қарастырды және үкіметке қарсы кез келген әскери қауіп-қатерге қарсы тұру үшін жасақ құрылды. Армия 1970 жылдың қараша айында Португалияның Гвинеяға басып кіруіне қарсы тұрды. 1970 жылғы басып кіруден кейін болған тазарту шаралары армияның жоғарғы шендерін жойды, сегіз офицер өлім жазасына кесілді және белгілі бір жасқа жеткен 900 офицер мен сарбаз қатардағы қызметтен зейнетке шығарылды. Біріккен қару-жарақ бас штабының бастығы генерал Нумандиан Кейта кінәлі деп танылып, оның орнына армия штабының бастығы Намори Кейта тағайындалды, ол генерал шеніне көтерілді. 1971 жылдың наурыз айында Гвинея әскерінің бөлімдері Сьерра-Леонедегі Фритаунға жөнелтілді, себебі Сьерра-Леоне президенті Сиака Стивенс Сьерра-Леоне әскерін бақылаудан шыға бастады. Стивенс 1971 жылдың 19 наурызында Конакриге сапар шекті, содан кейін шамамен 200 гвинеялық сарбаз Фритаунға жіберілді. Гвинеяның екі МиГ ұшағы Фритаун үстінен төмен ұшып өтті, ал Туре Гвинея әскерін «Сьерра-Леонедегі бауырлас халықтарды қамшитын ауыр қиындықтар» салдарынан дайындыққа келтірді. 300 адамнан тұратын бұл күш Стивенске қорғау қызметін көрсетті, бірақ жақын арада 100 адамға, содан кейін 50 адамға дейін, сонымен қатар тікұшаққа дейін азайтылды. Соңғы гвинеялық әскерлер 1974 жылы елден шығарылды. 1975 жылдың басында Гвинея әскері шамамен 5000 сарбаздан, 300 сарбаздан тұратын әуе күшінен және шамамен 200 сарбаздан тұратын теңіз күштерінен құралды. Армияда төрт жаяу әскер батальоны, бір бронетанктік батальон және бір инженерлік батальон болды. 1970-ші жылдардың басында қарулы күштер төрт географиялық аймаққа сәйкес келетін төрт әскери аймаққа (Төменгі Гвинея, Орта Гвинея, Жоғарғы Гвинея және Орманды Гвинея) бөлінді. Әрбір әскери аймаққа төрт жаяу әскер батальонының бірі бекітілді. Аймақтық штаб батальон штабының функцияларын да орындап, елдің жиырма тоғыз әкімшілік аймақтарының әрқайсысына бөлінген роталар мен взводтарды бақылап отырды. Конакридегі әскерлердің шоғырлануы бронетанктік батальон ғана болды, онда 1940 жылдардың соңында жасалған кеңестік орташа танктердің, сондай-ақ кеңестік бронетранспортерлерінің және инженерлік батальонның бөлімдері болды. Қарулы күштер, формальды түрде елдің аумақтық тұтастығын қорғауға жауапты болғанымен, сол кезеңде ұлттық даму міндеттеріне, соның ішінде ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп және құрылыс салаларына баса назар аударды. Инженерлік батальонның Конакри, Канкан және Боке қалаларында бөлімшелері болды және ғимараттар мен жолдарды салумен және жөндеумен айналысты.

Милиция

Лабе заговорларынан кейін тұрақты қарулы күштерге деген сенімсіздік артып, милицияның маңызы күшейді. Милиция 1961 жылы Гвинеяның Демократиялық партиясының (PDG) жұмыс орындарында «революцияны қорғау комитеттерін» құру туралы шешімінен туындады. Партияның лауазымды тұлғалары осы комитеттерді «революцияның жетістіктеріне қауіп төндіретін» ұрлық, ақша жымқыру сияқты адал емес амалдар туралы хабарлауға ынталандырды. Африкалық Демократиялық Революция Жастары (АДРЖ) – PDG жастар ұйымы, партия немесе полиция органдарына заңбұзушылықтар мен қылмыстар туралы хабарлауға ерекше шақырылды. Осы шақыруға жауап ретінде құрылған еріктілер тобы шектеулі полицейлік функцияларды атқарды. Үкімет осы бірліктердің күш-жігерін мақтағаннан кейін, әсіресе қара нарық пен контрабанда күшейген кезде милицияның рөлі кеңейді. 1960 жылдардың басында бұл күш ресми түрде Халықтық милиция (Milices Populaires) деп аталды, ерекше форма киімдері берілді және ұлттық даму міндеттерімен айналысатын азаматтық қызметке байланысты болды. 1966 жылдан бастап ол әдейі түрде қытайлық Қызыл гвардиясының үлгісімен жасалды. 1969 жылы милицияға әскери төңкеріске қарсы тепе-теңдік ретінде әскери күштермен тең дәреже берілді. Конакри аймағындағы бөлімшелерге шағын қару-жарақ беріліп, әскери оқудан өтті. Туре бұл саясатты 1967 жылы жариялаған болатын: «Олардың ерекше саяси, физикалық және әлеуметтік дайындығының арқасында халықтық милиция біздің қауіпсіздік жүйеміздің даусыз серпініне айналады, ал дәстүрлі қарулы күштер оның негізгі бөлігін құрайды». 1974 жылы милиция Ұлттық және Халықтық милиция деп қайта аталды, ал оның тұрақты бөлігі қысқартылды, себебі президент елдің басқыншылықтан қорғану үшін қажет деп санайтын үлкен тұрақты күшті ұстауға шамасы келмейтінін мәлімдеді. Милиция көп деңгейлі жүйеге ұйымдастырылды, Конакриде штаб, бірнеше жауынгерлік бөлімшелер болды, ал тұрақты бөлігінің қалған бөлігі ауылдардағы, өнеркәсіптік объектілердегі және мектептердегі резервтік милиция бөлімшелеріне кадр ретінде қызмет етті. Тұрақты кадрлар ауылдарды аралап, әрқайсысында үш айдан тұрады, жергілікті милицияны оқытады. Президент Туре елдің 4000 ауылының әрқайсысында 100 адамдық жарымәскери бөлімдер құруды басты мақсат деп жариялады. КСРО, Чехословакия және ҚХР-дан импортталған кеңес өндірісіндегі жаяу әскер қарулары қолжетімді болғанда берілуі тиіс болды. Милицияға көп көңіл бөлген Туре қарулы күштердің көп бөлігін кедейлікке ұшыратты. Халықаралық дағдарыс тобы «қызмет жағдайлары тіпті офицерлер үшін де өкінішті болды. Жоғары офицерлер корпусы аз мөлшерде азық-түлікпен өмір сүрді және уақыт өте келе олардың жеңілдіктері мен отбасылық жәрдемақылары қысқартылды. Барлық шендегі сарбаздар өздерінің рационын толықтырудың жолын табуға мәжбүр болды және көбінесе мемлекеттік шаруашылықтарда немесе шағын ауыл шаруашылығы жобаларында жұмыс істеуге мәжбүр болды» деді. «Кез келген тұрақты әскери іс-әрекет, мысалы, жаттығулар, әлеуетті бүлікшіл деп саналды».

1980-жылдар мен Конте

1984 жылғы 3 сәуірде Туренің қайтысынан кейін, армия штабының бас көмекшісі Лансана Конте мемлекеттік төңкеріс жасап, уақытша мемлекет басшысын құлатты. CMRN деп аталатын әскери хунта құрылды, ол ішкі қақтығыстарға ұшырады және бұрынғы Туре режимінде болғандай, ең маңызды ұлттық қауіпсіздік мәселесі президенттің билігін сақтауға айналды. Конте 1985 жылғы шілдеде өзінің бірінші көтерілісін полковник Диарра Траоре басқарды, ол тікелей орынбасары болды. 1990 жылдардағы аймақтық қақтығыстар және 2000-2001 жылдары Либерияның Чарльз Тейлордың өкілі ретінде әрекет еткен көтерілісшілердің оңтүстік шекараға жасаған шабуылдары қауіпсіздік күштеріне маңызды әсер етті. Конте үкіметі Бірінші Либерия азамат соғысына белсенді түрде қатысты, өйткені ол Либерияда Тейлорға қарсы күрескен ULIMO ұйымын қолдады. Алайда, шекараның екінші жағында Гвинея үкіметі де Либериядағы ECOMOG бейбітшілік сақтау күштеріне әскер жіберді. 1997-1998 жылдары ECOMOG кеткеннен кейін Гвинея үкіметі жаңа либериялық LURD көтеріліс қозғалысын қолдауға кірісті. Тейлордың қолдауымен 2000-2001 жылдары жасалған шабуылдар осы қолдауды тоқтатуға бағытталған шара болды. Одан да ауыр жағдай 1996 жылы болды, қарулы күштердің нашар тұрмыс жағдайларынан туындаған әскери көтеріліс төңкеріс әрекетіне ұласты. 1993 жылғы сайлаудағы бұрмашылықтардан кейін «азаматтанған» Конте өзінің режимін сақтау үшін маңызды жеңілдіктер беруге мәжбүр болды. Конте 1997 жылы алғашқы азаматтық қорғаныс министрін тағайындады. 2006-2007 жылдары әскерилер халық наразылығын басу үшін үш рет қолданылды: 2006 жылғы маусымда 16 адам қаза тапты, 2007 жылғы 22 қаңтарда Конакридегі 9 қараша көпірінде наразылық білдіргендерге оқ атып, 100-ден астам адам қаза тапты, ал 2007 жылғы 9 ақпанда тағы бірнеше наразылық білдірушілер қаза тапты. 2008 жылы әскерилер арасында күрделі жағдай туды. Конте 2007 жылдан кейін әскери қолдауды нығайту мақсатында қолданған шаралардың бірі – «халыққа танымал Секуба Конатені Конакриге әуедегі десанттық әскерлердің парашюттік автономды батальонын (французша BATA) басқаруға ауыстыру болды, бұл әскерлерді тыныштандыруға бағытталған әрекет еді». Алайда, бұл және басқа да шаралар 2008 жылғы желтоқсан айының соңында Муса Дадис Камара бастаған төңкерісті тоқтатуға жеткіліксіз болды. 2009 жылғы қаңтарда CNDD жарлығы Гвинея қарулы күштерінің төрт элиталық бөлімін біріктірді – президенттік күзет, Bataillon Autonome des Troupes Aéroportées (BATA), Battaillon des Commandos de Kindia (көбінесе «Commandos Chinois» деп аталады) және Battaillon des Rangers – біріктірілген командалық полкке. 2009 жылғы 28 қыркүйекте Гвинеядағы «Қанды дүйсенбі» деп аталған қырғын мен 2009 жылғы Гвинеядағы наразылық кезінде Amnesty International Гвинея қауіпсіздік күштері 150-ден астам адамды өлтірді және наразылық акциялары кезінде және одан кейін 40-тан астам әйелді зорлады деп мәлімдеді. 1500-ден астам адам жарақат алды, көптеген адамдар жоғалып кетті немесе тұтқындалды. 2010 жылдың басында AI Біріккен Ұлттар Ұйымы адамзатқа қарсы қылмыс жасағаны үшін жеке қылмыстық жауапкершілікке тартылуы мүмкін деп атаған кем дегенде екі жоғары әскери шенеунік, жаңа кезеңдік үкімет құрылғанына қарамастан, Гвинея президенті кабинетінде ықпалды қызметтерде қалғанын хабарлады. Халықаралық дағдарыс тобы 2010 жылғы қыркүйекте 2001 жылдан 2009 жылға дейін қарулы күштердің саны 2001 жылы 10 000-нан 2010 жылы 45 000-ға дейін өскенін мәлімдеді (бірақ соңғы санға өте сақтықпен қарау керек). «Бұл жылдам өсуге ресми және бейресми жұмысқа алу да ықпал етті. Бұқаралық түрде жүргізілген жаппай жарнамалар нәтижесінде инверттік құрылым пайда болды, офицерлердің саны қатардағы сарбаздардан көп, бұл кәсібилікті төмендетіп, қорғаныс бюджетін күйзетеді. Тәртіпсіздік, қылмыс және жазасыздық кең таралған, ал қатардағы сарбаздардың жұмыс және тұрмыс жағдайлары өте нашар».

Әуе күштері

1958 жылы Франциядан тәуелсіздік алғаннан кейін, Гвинея әуе күштері кеңес көмегімен 10 МиГ-17F истребителі және екі МиГ-15УТИ оқу-жаттығу ұшағы жеткізіліп құрылды. Сол дәуірде An-2, An-12, An-14, Il-14 және Il-18V көліктік ұшақтары, сондай-ақ Mil Mi-4 тікұшақтары да пайдалануға енгізілді. Шығыс блогынан қосымша үш Aero L-29 реактивтік оқу ұшағы, алты Як-11 және Румыния тарапынан лицензия бойынша құрастырылған IAR 316 Alouette III және екі IAR 330L Puma көліктік тікұшақтары жеткізілді. Конакри әуежайы кеңестік теңіз авиациясының теңіздік барлау ұшақтарының пайдалануына берілген кезде қосымша кеңес көмегі сұралды. Осының нәтижесінде 1986 жылы МиГ-17 ұшақтарының қалдықтарын ауыстыру үшін сегіз МиГ-21ПФМ және бір МиГ-21У жеткізілді.

Жабдық

Гвинея армиясының жабдықтарының көп бөлігі Варшава келісімі елдерінен шыққан. Қарулы техниканың арасында, хабарлама бойынша, 30 Т-34 танкісі, 8 Т-54 танкісі (IISS 2012) және PT-76 жеңіл танкілері бар (Халықаралық стратегиялық зерттеулер институты (IISS) әскери теңгерімі 2012 бойынша қызметте 15 дана).

Әскери-теңіз флоты

Әскери-теңіз күштерінде 900-ге жуық қызметкер бар және бірнеше кішкентай күзет кемелері мен баржалары қолданылады.