Буркина-Фасо саяси жүйесінің қалыптасуы мен дамуы

Кіріспе

Буркина-Фасоның саяси жүйесі

Political system of Burkina Faso

The Politics of Burkina Faso takes place in a framework of a semi presidential republic, whereby the Prime Minister of Burkina Faso is the head of government, and of a multi party system. The President of Burkina Faso is the head of state. Executive power is exercised by both the President and the Government. Legislative power is vested in both the government and parliament. The party system was dominated by the Congress for Democracy and Progress (CDP) until 2014. Burkina Faso's CDP fell victim to a series of demonstrations and riots, to alter the constitution and extend the former president's term in office referred to as the 2014 Burkinabé uprising. The military then declared itself to be in power and the state shifted to an electoral autocracy. Burkina Faso lacks the foundation that would support a democracy, with its current transition to a military regime, but not all hope is lost. After an internal coup ousted Paul Henri Sandaogo Damiba, the previous military head of state, a new transitional charter was adopted, naming Captain Ibrahim Traoré as president. Mr. Damiba's progressional failures on the state's security front “swung a majority of domestic opinion in favour of the MPSR”. Mr. Traoré pledged a major reinforcement of armed forces to strengthen frontline units and recruited over 3,000 more troops. As the violence becomes so entrenched, it is nonetheless expected that the security situation will remain dire in the medium term. “However, we expect that elections will still be held in 2024 as part of the army's plan to stabilise the security situation by boosting counter terrorism operations.”

Important questions facing the state were the length of the MPSR rule, who would be president, and which institutions would run the country. Immediately after Mr. Damiba's ouster, the junta declared that it accepted a previous agreement to hold elections by July 2024, ending debate about the timeline. The MPSR initially suggested that the president might be "civilian or military", but widespread demonstrations expressed strong preferences for Mr. Traoré. This tilted the balance among contending military factions in his favor. Within the varieties of authoritarian regimes and transitions, we see how the rivalries between the officer corps and coups can be shaped by citizen preferences and with lots of time dedicated to internal consensus, democracy is one of the future.

Буркина-Фасо саясаты жартылай президенттік республика аясында жүзеге асырылады, онда Буркина-Фасо премьер-министрі үкімет басшысы болып табылады және көп партиялық жүйе қалыптасқан. Буркина-Фасо президенті – мемлекет басшысы. Атқарушы билікті Президент және Үкімет бірлесіп жүзеге асырады. Заң шығарушы билік Үкімет пен Парламентке жүктелген. 2014 жылға дейін партиялық жүйеде Демократия және прогресс конгресі (CDP) үстемдік құрды. Буркина-Фасоның CDP партиясы 2014 жылғы Буркина-Фасо көтерілісі деп аталатын конституцияны өзгерту және бұрынғы президенттің өкілеттік мерзімін ұзарту мақсатымен өткен бірқатар наразылықтар мен тәртіпсіздіктердің салдарынан құлдырады. Содан кейін әскерилер билікті өз қолдарына алды және мемлекет сайлау автократиясына айналды. Қазіргі әскери режимге өтуіне байланысты Буркина-Фасо демократияны қолдауға қажетті негізге ие емес, бірақ толық үміт жоғалған жоқ. Ішкі төңкеріс кезінде бұрынғы әскери мемлекет басшысы Пол Анри Сандаого Дамиба биліктен қуылғаннан кейін жаңа өтпелі харта қабылданды, оған сәйкес капитан Ибрагим Траоре президенттік лауазымға тағайындалды. Дамибаның мемлекеттік қауіпсіздік саласындағы сәтсіздіктері халықтың көп бөлігінің МПСР-ді қолдауына әкелді. Траоре мырза майдандық бөлімдерді нығайту үшін қарулы күштерді күшейтуге уәде берді және 3000-нан астам жаңа әскер сапына қосылды. Қауіпсіздік жағдайы орта мерзімде күрделі болып қала береді деп күтілуде. Дегенмен, армияның терроризмге қарсы операцияларды күшейту арқылы қауіпсіздік жағдайын тұрақтандыру жоспарының аясында 2024 жылы сайлау өтеді деп күтілуде. Мемлекет алдындағы маңызды мәселелер МПСР билігінің ұзақтығы, президенттің кім болуы және елді басқаратын институттар болды. Дамибаның биліктен қуылғаннан кейін, әскерилер 2024 жылдың шілдесіне дейін сайлау өткізу туралы бұрынғы келісімді қабылдағанын мәлімдеді, осылайша мерзімдерге қатысты пікірталасқа нүкте қойылды. МПСР бастапқыда президенттің "азаматтық немесе әскери" болуы мүмкін екенін ұсынған, бірақ кеңінен тараған наразылықтар Траоре мырзаға айқын басымдық берді. Бұл оның пайдасына әскери топтар арасындағы күш теңгерімін өзгертті. Әртүрлі авторитарлық режимдер мен кезеңдердегі төңкерістер аясында офицерлер арасындағы бәсекелестік пен төңкерістердің азаматтардың пікірлерімен қалыптасатынын көреміз. Ұзақ уақыт ішкі келісімге жетуге бағытталған жұмыстардың нәтижесінде демократия болашақтағы мақсаттардың бірі болып табылады.

Саяси тарих

1990 жылы Халықтық фронт өзінің алғашқы Ұлттық съезін өткізді, онда ұлттық конституцияны әзірлеу үшін комиссия құрылды. Конституция 1991 жылы референдум арқылы бекітілді. 1992 жылы Блез Компаоре президенттікке сайланды, бірақ оппозиция Компаоренің оппозиция талаптарына, соның ішінде егеменді Ұлттық конференция өткізу туралы талаптарға келіспегендіктен сайлауды бойкоттады. Оппозиция келесі жылы өткен заң шығарушы сайлауға қатысты, онда ОДП/МТ көпшілік орындарды жеңіп алды. Төртінші Республиканың үкіметіне күшті президенттік, премьер-министр, президенттің төрағалығымен Министрлер Кеңесі, Ұлттық Ассамблея және сот жүйесі кіреді. Заң шығару және сот органдары тәуелсіз, бірақ сыртқы ықпалға ұшырауы мүмкін. 1995 жылы Буркина тәуелсіздік алғаннан бері алғашқы көппартиялық муниципалитет сайлауын өткізді. Президенттің ОДП/МТ партиясы 1700 кеңесші орынының 1100-ден астамын жеңіп алды. 1996 жылдың ақпанында үкіметтегі ОДП/МТ бірнеше шағын оппозициялық партиялармен бірігіп, Демократия және прогресс конгресін (ДПК) құрды. Бұл Компаореге қарсы бар болған аз ғана тиімді оппозицияның көп бөлігін өзіне тартты. Қалған оппозициялық партиялар 1997 жылғы заң шығарушы сайлауға және 1998 жылғы президенттік сайлауға дайындық үшін қайта құрылды. 1997 жылғы заң шығарушы сайлау, халықаралық байқаушылардың пікірінше, негізінен еркін, әділ және ашық болды, нәтижесінде ДПК көпшілікке ие болды – 101-ден 111 орынға дейін. 2022 жылдың қаңтарында мемлекеттік төңкеріс болды, әскерилер телеарнада Каборенің президенттік лауазымынан алынғанын жариялады. Бұл хабардан кейін әскерилер парламентті, үкіметті және конституцияны таратып жіберді. 31 қаңтарда әскери хунта конституцияны қалпына келтіріп, Поль Анри Сандаого Дамибаны уақытша президент етіп тағайындады. Бірнеше айдан кейін, 2022 жылдың 30 қыркүйегінде Дамибаның өзі әскери әріптесі Ибрагим Траоре тарапынан құлатылды. Президент Дамиба отставкаға келіп, елден кетіп қалды. 2022 жылдың 6 қазанында капитан Ибрагим Траоре Буркина-Фасоның президенті болып ресми түрде тағайындалды.

In 1990, the Popular Front held its first National Congress, which formed a committee to draft a national constitution. The constitution was approved by referendum in 1991. In 1992, Blaise Compaoré was elected president, running unopposed after the opposition boycotted the election because of Compaoré's refusal to accede to demands of the opposition such as a Sovereign National Conference to set modalities. The opposition did participate in the following year's legislative elections, in which the ODP/MT won a majority of the seats contested for. The government of the Fourth Republic includes a strong presidency, a prime minister, a Council of Ministers presided over by the president, a National Assembly, and the judiciary. The legislature and judiciary are independent but remain susceptible to outside influence. In 1995, Burkina held its first multiparty municipal elections since it gained independence. The president's ODP/MT won over 1,100 of some 1,700 councilor seats being contested. In February 1996, the ruling ODP/MT merged with several small opposition parties to form the Congress for Democracy and Progress (CDP). This effectively co opted much of what little viable opposition to Compaoré existed. The remaining opposition parties regrouped in preparation for 1997 legislative elections and the 1998 presidential election. The 1997 legislative elections, which international observers pronounced to be substantially free, fair, and transparent, resulted in a large CDP majority—101 to 111 seats. In January 2022 a coup d'état took place, the military announced on television that Kaboré had been deposed from his position as President. After the announcement, the military declared that the parliament, government and constitution had been dissolved. On 31 January, the military junta restored the constitution and appointed Paul Henri Sandaogo Damiba as interim president. A few months later, On 30 September 2022, Damiba was himself ousted by Ibrahim Traoré, his military colleague. President Damiba resigned and left the country. On 6 October 2022, Captain Ibrahim Traore was officially appointed as president of Burkina Faso.

Министрлер кеңесі

2022 жылғы 5 наурызда Буркина Фасо Министрлер кеңесі премьер-министр Альберт Уедраого мен 25 министрден тұратыны жарияланды.

Заң шығарушы билік

Конституцияға сәйкес, Парламент заңдарға дауыс береді, салық салуға келісім жасайды және Конституцияның қағидаларына сәйкес үкіметтің әрекеттерін бақылайды. Ұлттық жиналыс пен Сенаттан құралған Парламент жыл сайын екі рет кезекті сессияларда жиналады, олардың әрқайсысы тоқсан күнді аспайды. Бірінші сессия наурыздың бірінші сәрсенбісінде, ал екіншісі қыркүйектің соңғы сәрсенбісінде ашылады. Егер осы күндердің бірі мерекелік күнге түсіп қалса, сессия келесі жұмыс күні басталады. Парламенттің әрбір палатасы Президенттің, Премьер-министрдің, немесе депутаттардың немесе сенаторлардың жартысының абсолютті көпшілігінің талабы бойынша, белгілі бір күн тәртібімен кезектен тыс сессияларда жиналады және аталған күн тәртібі орындалғаннан кейін жабылады. Ұлттық Ассамблеяның (Assemblée Nationale) 111 мүшесі бар, олар депутаттар деп аталады және пропорционалдық өкілдік жүйесі бойынша бес жылға сайланады. Сенат, Буркина-Фасо Конституциясында көрсетілгендей, жергілікті басқару бөлімдерінің, дәстүрлі және діни билік органдарының, жұмысшылардың, жұмыс берушілердің, шетелдегі Буркина-Фасо азаматтарының және Буркина-Фасо Президенті тағайындаған өкілдерінен тұрады және алты жыл мерзімге қызмет етеді. Конституция талабына сәйкес, сайланған немесе тағайындалған әрбір адамның сайлау күніне 45 жасқа толуы керек. 2013 жылдың шілдесінде Сенатқа сайлау өтетін кезде, үкіметке қарсы күштер президенттің таңдап алған жақтастарынан құралған заң шығару органына қарсы ескерту жасады. Компаоре Сенаттың 1/3 бөлігін тағайындауға қол жеткізді, бұл Бобо-Диулассо және Уагадугу қалаларындағы наразылық білдірушілердің Сенат құрылымына наразылық білдіруіне себеп болды, бірақ ол кейінге шегерілді. Сенат пен Ұлттық Ассамблея президенттері заң шығарушының мерзімі ішінде бірінші турда палата мүшелерінің жартысының абсолютті көпшілігімен немесе екінші турда қарапайым көпшілікпен сайланады. Олардың өкілеттіктері заң шығару сессиясы барысында Ассамблея мүшелерінің бестен екісінің талабымен және абсолютті көпшілігінің дауысымен тоқтатылуы мүмкін. Парламенттің кез келген палатасының президенті қайтыс болған, отставкаға кеткен немесе басқа себептермен бос орын туған жағдайда, аталған палата жаңа президентті сол әдіспен сайлайды. Әрбір палата қаржылық тәуелсіздікке ие, аталған палатаның президенті палатаның жұмысын қамтамасыз ету үшін оларға бөлінген қаражатты басқарады, бірақ абсолютті көпшілік дауыспен палата президенттің қаржыны басқарудағы тиімсіздігі үшін оны қызметтен босата алады. Егер қылмыс үстінен қолға түсірмесе, Парламент мүшесін қылмыстық немесе әкімшілік құқық бұзушылық ісі бойынша тек оның мүшелік ететін палата мүшелерінің кемінде үштен бірінің рұқсатымен ғана қудалауға немесе қамауға алуға болады.

According to the constitution, the Parliament votes on the law, consents to taxation, and controls the actions of the government under provisions of the constitution. The Parliament, which is made up of the National Assembly and Senate, meets each year in two ordinary sessions, each of which may not exceed ninety days. The first session opens on the first Wednesday of March and the second the last Wednesday of September. If either of these days lands on a holiday, the session opens the next first working day. Each chamber of Parliament meets in extraordinary session on request of the President, demand of the Prime Minister, or of an absolute majority of half of the Deputies or Senators on a specific agenda and closes at the completion of said agenda. The National Assembly (Assemblée Nationale) has 111 members, named Deputies, and are elected for a five year term by proportional representation. The Senate, as described in the Constitution of Burkina Faso, would consist of representatives from local government divisions, customary and religious authorities, workers, employers, Burkinabes abroad and people appointed by the President of Burkina Faso and serve a term of six years. The constitution requires that anyone elected or appointed must be 45 years old by the day of the ballot. With Senate elections being held in July 2013, government opposition groups warned against a legislative body with a majority of handpicked sympathizers by the president. Compaoré was successful in appointing 1/3rd of the Senate, prompting protesters rallying in the streets of Bobo Dioulasso and the capital Ouagadougou to protest the establishment of the Senate, which has since been postponed. The Presidents of both the Senate and National Assembly are elected for the duration of the legislator by an absolute majority of half the chamber in the first round of voting, or a simple majority in the second round. Their functions can be terminated during the course of a legislature at the demand of two fifths and a vote of the absolute majority of the members of the Assembly. In the case of vacancy of the presidency of either chamber of Parliament by death, resignation, or other reason, said chamber elects a new president by the same method. Each chamber has financial autonomy, with the President of the said chamber managing the credits allocated to them for the functioning of the chamber, but with a vote of the absolute majority, the chamber can dismiss the President for incompetence in managing finances. Unless discovered in flagrante delicto, any member of Parliament can only be prosecuted or arrested in a penal or criminal matter with the authorization of at least one third members of the chamber which they reside.

Халықаралық ұйымға қатысу

АӨКТ, АӨКТ, АБДБ, АО, ЭҚА, ЭКОВАС, Антанта, ФАО, G 77, МАГАТЭ, ИБРД, ИКАО, ICC, ITUC, ICRM, IDA, IDB, IFAD, IFC, IFRCS, ХЭЖҰ, ХМФ, Intelsat, Интерпол, ЖОК, ITU, Үздіксіз бейтарап елдер, ҰАҰ, ИИҰ, ОПХҰ, PCA, БҰҰ, БҰҰ СЖҰ, ЮНЕСКО, БҰҰ ӨІД, UPU, WADB, WADB (аймақтық), WAEMU, WCO, WFTU, ДДСҰ, WIPO, WMO, WTOO, ДСҰ.

Халықаралық қатынастар

Буркина-Фасоның Канададағы елшісі – Джульетт Бонкунгу. Буркина-Фасоның Мексикадағы елшісі – Джонатан Ходжсон. Буркина-Фасоның АҚШ-тағы бұрынғы елшісі Тертиус Зонго болды, ол 2007 жылдың шілдесінде Премьер-министр болып тағайындалғаннан кейін қызметтен кетті; АҚШ-тың Буркина-Фасодағы елшісі – Эндрю Роберт Янг.