Кіріспе
Гвинея саясаты президенттік өкілді демократиялық республика шеңберінде жүзеге асырылады, онда Гвинея Президенті мемлекет басшысы және үкімет басшысы болып табылады. Атқару билігі үкімет тарапынан іске асырылады. Заң шығару билігі үкімет пен Ұлттық Ассамблеяға жүктелген.
Конте дәуірі (1984-2008)
Гвинеяның тәуелсіздік алған алғашқы президенті Секу Туре қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай, 1984 жылдың сәуір айында Гвинеяны әскери диктатура биледі. Бұл диктатураны сол кездегі лейтенант-полковник болған Лансана Конте бастап, өзін Ұлттық жаңғырудың әскери комитеті (ҰЖӘК) деп атады. Конте президент болған кезде ҰЖӘК Туренің қатал режимін жоюға кірісіп, авторитарлық конституцияны жойды, жалғыз саяси партияны және оның жастар мен әйелдер ұйымдарын таратып, Екінші Республиканың құрылуын жариялады. Жаңа үкімет барлық саяси тұтқындарды босатып, адам құқықтарын қорғауға міндеттенді. Туренің билігі кезіндегі экономикалық құлдырауды тоқтату үшін ҰЖӘК сот жүйесін қайта ұйымдастырды, басқаруды орталықсыздандырды, жеке кәсіпкерлікті қолдады және шетелдік инвестицияларды ынталандырды. 1990 жылы гвинеялықтар референдум арқылы Үшінші Республиканы жариялаған жаңа конституцияны мақұлдады және Жоғарғы Сотты құрды. 1991 жылы ҰЖӘК әскери және азаматтық өкілдерден құралған Ұлттық жаңғырудың Уақытша Кеңесімен (ҰЖҮК) алмастырылды. Конте президент болып тағайындалды және толыққанды азаматтық үкіметке бес жылдық кезеңдік өтуді басқаруға мандат алды. ҰЖҮК республикалық институттарды құру, тәуелсіз саяси партиялар құруға, ұлттық сайлаулар өткізуге және баспасөз бостандығын қамтамасыз етуге қатысты заңдарды әзірледі. Саяси партиялардың қызметі 1992 жылы заңдастырылды, алғаш рет 40-тан астам саяси партия ресми тіркелді. 1993 жылдың желтоқсанында Конте елдегі алғашқы көппартиялық сайлауда президент болып 5 жылға сайланды, бірақ бұл сайлауда үкімет тарапынан жасалған бұзушылықтар мен ашықтықтың болмауына байланысты наразылықтар туды. 1995 жылы Конте басқаратын Халықтың Бірлестік Партиясы (ХБП) Ұлттық Ассамблеядағы 114 орынның 76-сын жеңіп алды, оппозиция бұл сайлауда бұзушылықтар мен үкіметтің араласуы болды деп мәлімдеді. 1996 жылы президент Конте үкіметті қайта ұйымдастырып, Сидя Турені қайта жаңғыртылған премьер-министр лауазымына тағайындады және оған үкіметтің экономикалық реформалар бағдарламасын басқаруға ерекше жауапкершілік жүктеді. 2008 жылдың 23 желтоқсанының таңертеңгісінде Ұлттық Ассамблеяның төрағасы Абубакар Сомпаре теледидар арқылы Конте 22 желтоқсанда жергілікті уақыт бойынша сағат 18:45-те "ұзаққа созылған аурудан кейін" қайтыс болғанын хабарлады, бірақ өлімнің себебін нақтыламады. Сомпаренің сөзіне göre, Конте "Гвинея халқына қуаныш сыйлау үшін" жылдар бойы "дене ауруын жасырып келген". Премьер-министр Суаре және армия басшысы Диарра Камара Сомпаренің мәлімдемесі кезінде оның қасында тұрды. Үкімет 40 күндік аза тұру жариялады, ал Камара әскерилерді сабырлы болуға шақырды.
2008 жылғы төңкеріс және одан кейінгі оқиғалар
Сомпаре Контенің қайтысын жариялағаннан кейін алты сағат өткен соң теледидардан әскери төңкеріс туралы мәлімдеме оқылды. Бұл мәлімдемені Демократия үшін ұлттық кеңес деп аталатын топтың атынан капитан Муса Дадис Камара оқыды. Капитан Муса (Дадис) Камара 28 қыркүйекте Radio France Internationale радиосына өзінің президенттік күзетінің атыс жасауы оның бақылауынан шығып кеткенін мәлімдеді. "Осы қатыгездіктерді жасаған адамдар әскерилердің бақылаусыз элементтері болды", - деді ол. "Тіпті мен, осы шиеленіскен жағдайда мемлекет басшысы ретінде, әскери құрамдағы осы элементтерді бақылай аламын деп айта алмаймын". 2010 жылы жарияланған құжатта белгісіз дереккөз АҚШ дипломатымен сөйлесіп, Гвинеяның "этникалық жіктелуі" және Руандадағыдай қақтығыс пен зорлық-зомбылыққа ұшырау қаупі туралы айтты. Ол Dadis Camara Оңтүстік Африка мен Израильден жалдамалы әскерлерді тартқандығын, оларды өз адамымен бірге елдің батысындағы этностық Sussu аймағындағы Forecariah қаласында жинағандығын, ал Dadis өзі шығыстағы Орман аймағынан екенін мәлімдеді. Оның жасағы 2000-3000 адамнан тұрады және Украинадан әкелінген қару-жарақпен жабдықталған. Бұл бүкіл аймаққа қақтығыс пен тұрақсыздық қаупін тудырды, деді ол. 13 және 14 қаңтарда Уагадугуде өткен кездесуден кейін Камара, Конате және Буркина-Фасо президенті Блез Компаоре Гвинеяны алты ай ішінде азаматтық үкіметке қайтаруға уәде беретін он екі қағиданы қамтитын ресми мәлімдеме жасады. Келісім бойынша әскерилер алдағы сайлауға қатыспауға келісті. 2010 жылдың 21 қаңтарында әскери хунта Жан Мари Дорені сайлауға дейінгі алты айлық өтпелі үкіметтің премьер-министрі етіп тағайындады.
armed with weapons from Ukraine. The risk of conflict and destabilization threatened the entire region, he said. After a meeting in Ouagadougou on 13 and 14 January, Camara, Konaté and Blaise Compaoré, President of Burkina Faso, produced a formal statement of twelve principles promising a return of Guinea to civilian rule within six months. It was agreed that the military would not contest the forthcoming elections. On 21 January 2010 the military junta appointed Jean Marie Doré as Prime Minister of a six month transition government, leading up to elections.
2010 жылғы сайлау
2010 жылғы 27 маусым және 18 шілдеде өтетін президенттік сайлау, 1958 жылы тәуелсіздік алғаннан бергі алғашқы бос және әділ сайлау ретінде тағайындалған болатын. Бірінші тур 2010 жылдың 27 маусымында қалыпты жағдайда өтті, нәтижесінде бұрынғы премьер-министр Селлоу Далейн Диалло және оның қарсыласы Альфа Конде екінші турға ең көп дауыс жинаған екі үміткер болып шықты. Алайда, сайлауда заңбұзушылықтар болды деген айыптауларға байланысты сайлаудың екінші туры 2010 жылдың 19 қыркүйегіне дейін кейінге шегерілді. Сайлау комиссиясы (CENI) Секуба Конате бекітуіне байланысты 10 қазанға дейін мерзімін ұзарту туралы хабарлады. Қазан айының басында тағы да 24 қазанға дейін кешіктірілді. Сайлау ақыры 7 қарашада өтті. Дауыс беруге қатысу деңгейі жоғары болды және сайлау салыстырмалы түрде тыныш өтті. 2010 жылдың 16 қарашасында Гвинея халқының біріккен лигасы (RGP) оппозициялық партиясының жетекшісі Альфа Конде, Гвинея президенттік сайлауының 7 қарашада өткен екінші турының жеңімпазы деп ресми жарияланды. Ол сайланған жағдайда қауіпсіздік секторын реформалауға және кен байлықтарына қатысты келісімшарттарды қайта қарауға уәде берген еді.
2013 жылғы зорлық-зомбылық
2013 жылдың ақпан айында Гвинеялық оппозициялық партия сайлау процесінен бас тартып, сайлаушыларды тіркеуде қолданылған компанияның ашықтығы жетіспеуіне байланысты орнынан түсетінін мәлімдеді. Азаматтарды бүкіл ел бойынша наразылыққа шақырып, келесі аптада полиция мен наразылық білдірушілер арасында бірнеше қақтығыс болды, нәтижесінде кем дегенде тоғыз адам қаза тапты, олардың кейбіреулері қауіпсіздік күштерінің тікелей атысынан көз жұмды. Бұл наразылықтардың себебі Конде әкімшілігі мен оппозиция арасындағы алдыңғы айлардағы саяси тартыстар болды. Көшедегі ұсақ наразылықтар таратылды, оппозиция жақтастары негізсіз тұтқындалды, бұл 2012 жылдың қыркүйегінде Гвинеяның екі оппозициялық министрінің отставкаға кетуіне әкелді. Осы айда оппозициялық партиялар Ұлттық ауысу кеңесінен – ол, тиімді түрде, уақытша парламент – бас тартып, ұлттық сайлау комиссиясын бойкоттайтындарын жариялады. Ұлттық сайлау комиссиясының төрағасы Лусени Камара да президент Кондемен байланысы туралы оппозицияның қысымымен қызметтен кетті; Камара президенттің заң шығарушы сайлауды бұрмалау әрекеттеріндегі оның сенімді серігі және маңызды тұлғасы деп есептелді. Сайлаудың кейінге шегерілуіне қарамастан, президент Конде зорлық-зомбылыққа кінәлілерге қарсы күш қолдануға бұйырды, ал 10 наурызда Гвинея соты оппозиция жетекшілерін 14 наурызға тағайындалған сот отырысына келуге міндеттеді, онда олар наразылық акцияларын ұйымдастырудағы рөлдері туралы жауап беретін болды. Бұрынғы премьер-министр Сидя Турэ шақыруды "заңды шеру үшін заңсыз процедура" және "саяси мақсаттар үшін әділеттің манипуляциясы" деп сипаттады.
2020 жылғы даулы сайлау
2020 жылдың қазан айында президент Альфа Конде президент сайлауында жеңіске жетті. Конде 2010 жылдан бері билікте болды және үшінші мерзімге сайланды. Оппозиция нәтижелерді қабылдамады, себебі сайлауда алаяқтық болды деген айыптаулар таралды. Президент 2020 жылдың наурызында өткен конституциялық референдумның арқасында екі мерзімге шектеуге қарамастан сайлауға қатысуға мүмкіндік алғанын мәлімдеді. Сайлаудан кейін елдің барлық аймақтарында зорлықшыл наразылықтар болды.
2021 жылғы төңкеріс
2021 жылдың 5 қыркүйегінде болған әскери төңкерілгеннен кейін үкімет таратылды, шекаралар жабылды, конституция күші тоқтатылды және президент Конде тұтқындалды. 2021 жылдың 1 қазанында Мамади Думбуя төңкерілгенге жетекшілік еткеннен кейін Гвинеяның уақытша президенті болып ант берді.
Этникалық саясат
Президент Альфа Конде Гвинеяның екінші ірі этникалық тобы – малинкелерден қолдау алады. Гвинея оппозициясы халықтың шамамен 33,4 пайызын құрайтын фула этносының бір бөлігімен қолдалады.
Атқарушы билік
Гвинея президенті әдетте халықтың тікелей дауысымен бес жылдық мерзімге сайланады; президенттікке үміткер сайлыну үшін берілген дауыстардың көпшілігін алуы тиіс. Президент Гвинеяны басқарады, оған ол тағайындаған 25 азаматтық министрден тұратын Кабинет көмек көрсетеді. Үкімет елді сегіз облыс, 33 префектура, 100-ден астам субпрефектура және көптеген аудандар (Конакриде және басқа да ірі қалалар мен ауылдарда коммуналар, ал елдің ішкі аймақтарында "квартирлер" деп аталады) арқылы басқарады. Аудандық деңгейдегі басшылар сайланады; президент жоғары сатыдағы орталықтандырылған басқарудың барлық деңгейлеріне лауазымды тұлғаларды тағайындайды. 2010 жылғы президент сайлауы мен 2021 жылғы төңкеріс аралығында мемлекет басшысы Альфа Конде болды. 2021 жылғы төңкерістен кейін ол Ұлттық келісім және даму комитетінің төрағасы, полковник Мамади Думбуямен ауыстырылды, ол әскери кезеңдік билікке басшылық етеді.
Заң шығарушы билік
Гвинеяның Ұлттық ассамблеясы, елдің заң шығару органы, 2008 жылдан бері ұзақ уақыт бойы жиналған жоқ, ол сол жылдың желтоқсан айындағы әскери төңкерістен кейін таратылды. 2007 жылдан бері сайлаулар көп рет кейінге жылдырылды. 2012 жылдың сәуір айында президент Конде сайлаудың "ашық және демократиялық" болуын қамтамасыз ету қажеттігін айтып, оны мерзімсіз кешіктірді. 2013 жылдың 28 қыркүйегінде өткен заң шығарушы органдардың сайлауында президент Альфа Конде партиясы, "Гвинея халқының бірігуі" партиясы 53 орын жеңіп алды. 2022 жылдың ақпан айында, 2021 жылғы әскери төңкеріске дейін өткен бес айдан кейін, бұрынғы заң шығарушы Дэнса Курума басқаратын және 81 мүшеден тұратын Ұлттық ауысу кеңесі ауысу парламенті ретінде құрылды.
Гвинеяның әкімшілік бөліністері
Гвинея жеті әкімшілік аймаққа бөлінген және отыз үш префектураға үлестірілген. Ұлттық астана, Конакри, ерекше аймақ мәртебесіне ие. Аймақтар: Боке, Фарана, Канкан, Киндия, Лабэ, Маму, Нзерекоре және Конакри.