Франц Герман Шульце-Делицш: Неміс саяхатшысы және экономисінің өмірі мен қызметі

Кіріспе

Неміс саясаткері және экономисі (1808–1883)

Франц Герман Шульце Делич, сондай-ақ Герман Шульце, (29 тамыз 1808 – 29 сәуір 1883) – неміс саясаткері және экономисі. Ол әлемдегі алғашқы кредиттік кооперативтерді ұйымдастыруға жауапты болды. Ол сонымен қатар Германияның прогресс партиясының құрылушыларының бірі болды.

Өмірбаян

Шульце Делич Саксониядағы Делич қаласында дүниеге келген. Ол Лейпциг және Галле университеттерінде заң оқыды, ал отызға толғанда Берлиндегі сотта бағалаушы болып жұмыс істеді. Үш жылдан кейін ол Деличте мұрагерлік судья болып тағайындалды. 1848 жылы парламентке сайланғаннан кейін солшыл орталыққа қосылды. Осы кезде оның тегі Шульцеден Шульце Деличке өзгертілді: Пруссия Ұлттық Ассамблеясындағы басқа Шульцелерден оны ажырату үшін туған жерінің аты тегіне қосылды. Жұмысшылар мен шеберлердің жағдайын зерттеу комиссиясының төрағасы ретінде ол капиталистерге қарсы тұру үшін шағын кәсіпкерлерге кооперацияның қажеттілігін түсінді. 1848-1849 жылдары Екінші палатаның мүшесі болды, бірақ жоғары заң қызметкерлерімен арадағы қарым-қатынас нашарлағандықтан, 1851 жылдың қазан айында мемлекеттік қызметтен кетіп, Деличке қайтып келді. Мұнда ол Германияда кооперацияны ұйымдастыру және дамытуға, сондай-ақ 1850 жылы Деличте алғашқысын құрған «Vorschussvereine» (халық банктері) негізін салуға кірісті. Бұл банктер тез өркендеді, сондықтан 1858 жылы Шульце Делич «Die arbeitenden Klassen und das Assoziationswesen in Deutschland» еңбегінде 25-і бар екенін мәлімдеді. 1859 жылы 200-ден астам осындай банктер Шульце Деличтің басшылығымен біріктірілді. Ол Веймарда алғашқы «Genossenschaftstag» (кооперативтік жиынды) ұйымдастырды және кооперативтік қоғамдардың орталық бюросын құрды. 1861 жылы ол Пруссия палатасына қайтадан сайланды және прогрессистік партияның белгілі бір мүшесіне айналды. 1863 жылы ол кооперативтік мекемелерін және кеңселерді ұстау үшін бүгінгі шақта 1,165,567.43 долларға бағаланатын сыйлықтың басым бөлігін жұмсады. Алайда, бұл тек ерекше шығындарды жабу үшін болды, өйткені ол олардың өзін-өзі қамтамасыз етуін қатаң талап етті. Келесі үш-төрт жылды жергілікті орталықтарды құруға және 1865 жылы «Deutsche Genossenschafts Bank» банкін құруға арнады. Бұл ұйымдардың таралуы табиғи түрде осы мәселе бойынша заңнама қабылдануына әкелді, және бұл жұмыс Шульце Деличтің еңбегінің нәтижесі болды. 1867 жылы палата мүшесі ретінде ол Пруссияның қауымдастық туралы заңын қабылдауға белсенді түрде қатысты, ол 1868 жылы Солтүстік Германия конфедерациясына, ал кейіннен империяға таратылды. Шульце Делич 1869 жылы «Die Gesetzgebung über die privatrechtliche Stellung der Erwerbs- und Wirthschaftsgenossenschaften» және т.б. еңбегін жариялап, Германия штаттарында заңнаманы біркелкілендіруге де үлес қосты. Заңнама қабылданғаннан кейін оның өмірлік жұмысы аяқталды; ол Германиядағы күресіп жатқан кәсіпкерлерге капитал мен кооперацияның артықшылықтарын жеткізді. Оның қалған өмірі осы жұмысты консолидациялауға жұмсалды. Ол халықты өз жағдайын жақсарту үшін өздерінің бастамаларына сене білуге үйретуге тырысты және мемлекеттің функциясы өндірістік және жеке бостандықты қамтамасыз етумен шектелуі керек екенін мәлімдеді. Жазушы және Рейхстаг депутаты ретінде оның еңбегі үздіксіз болды, ол 1883 жылдың 29 сәуірінде Потсдамда қайтыс болды, кішігірім кәсіпкерлер мен шеберлерге игілік еткен адам ретінде танылды, және оны Германияда кооперативтік принциптердің негізін қалаушы емес, осы саладағы қайырымдылық жасаған тұлға ретінде қарастыру керек. Ол қайтыс болған кезде Германияда ғана 3500 кооперативтік банк филиалы 100 миллион доллардан астам салымдармен жұмыс істеді, ал жүйе Австрия, Италия, Бельгия және Ресейге тарады. Оның еңбегі Лео Толстойдың «Анна Каренина» романында да айтылды.

Schulze Delitzsch was born at Delitzsch, in Saxony. He studied law at Leipzig and Halle universities and, when thirty, he became an assessor in the court of justice at Berlin. Three years later he was appointed patrimonial richter at Delitzsch. Entering the parliament of 1848, he joined the Left Centre. At this time, his surname was expanded from Schulze to Schulze Delitzsch: the name of his birthplace was appended to his surname to distinguish him from other Schulzes in the Prussian National Assembly. Acting as president of the commission of inquiry into the condition of the labourers and artisans, he became impressed with the necessity of co operation to enable the smaller trades people to hold their own against the capitalists. He was a member of the Second Chamber in 1848 1849; but as matters ceased to run smoothly between himself and the high legal officials, he gave up his public appointments in October 1851, and withdrew to Delitzsch. Here he devoted himself to the organization and development of co operation in Germany, and to the foundation of Vorschussvereine (peoples' banks), of which he had established the first at Delitzsch in 1850. These developed so rapidly that Schulze Delitzsch in 1858, in Die arbeitenden Klassen und das Assoziationswesen in Deutschland, enumerated twenty five as already in existence. In 1859 the more than 200 such banks were centrally organized under the direction of Schulze Delitzsch. He promoted the first Genossenschaftstag, a co operative meeting, in Weimar, and founded a central bureau of co operative societies. In 1861 he again entered the Prussian Chamber, and became a prominent member of the Progressist party. In 1863 he devoted the chief portion of a testimonial, amounting to $1,165,567.43 in today's money, to the maintenance of his co operative institutions and offices. This, however, was only to meet an exceptional outlay, for he always insisted that they must be self supporting. The next three or four years were given to the formation of local centres, and the establishment of the Deutsche Genossenschafts Bank, 1865. The spread of these organizations naturally led to legislation on the subject, and this too was chiefly the work of Schulze Delitzsch. As a member of the Chamber in 1867 he was mainly instrumental in passing the Prussian law of association, which was extended to the North German Confederation in 1868, and later to the empire. Schulze Delitzsch also contributed to uniformity of legislation throughout the states of Germany, in 1869, by the publication of Die Gesetzgebung über die privatrechtliche Stellung der Erwerbs und Wirthschaftsgenossenschaften, etc. With the legislation in place, his life's work was complete; he had placed the advantages of capital and co operation within the reach of struggling tradesmen throughout Germany. His remaining years were spent in consolidating this work. He endeavored to accustom the people to rely upon their own initiative to improve their condition, and declared that the function of the state should be limited to assuring industrial and personal liberty. Both as a writer and a member of the Reichstag his industry was incessant, and he died in harness on 29 April 1883 at Potsdam, leaving the reputation of a benefactor to the smaller tradesmen and artisans, in which light he must be regarded rather than as the founder of true co operative principles in Germany. At the time of his death, there were in Germany alone 3,500 co operative banking branches with more than $100,000,000 in deposits, while the system had been extended to Austria, Italy, Belgium and Russia. His work was noteworthy enough to attain mention in Leo Tolstoy's novel, Anna Karenina.