19 ғасырдағы Канада банктік жүйесі және реформалар

Кіріспе

17 ғасырдағы Жоғарғы Канададағы банк

Халық банкі 1835 жылы Торонтода радикалды реформашы саясатшылар Джеймс Лессли, Джеймс Херви Прайс және доктор Джон Ролф құрды. Ол фермерлерге жер иеліктеріне кепілдік берілген шағын сомаларды алуға мүмкіндік беретін «Облыстық несие кеңсесін» құру әрекеті сәтсіз аяқталғаннан кейін құрылды. Халық банкі 1837-1838 жылдардағы қаржылық дағдарыс кезінде төлемдерді тоқтатпаған Жоғарғы Канададағы жалғыз банк болды. Алайда, оның көптеген акционерлері 1837 жылғы көтеріліске қатысты, ал «Отбасылық келісім» 1840 жылы Монреаль банкі оны басып алуды жоспарлады.

Шарттелген және акционерлік банктер

1835 жылға дейін Үстіңгі Канададағы әрбір банк заңмен бекітілген жарғыны талап етті, ол оны сотқа шағымдануға және сотта жауап беруге құқылы заңды тұлға ретінде орнықтырды. Бар болғаны екі банк жарғыландырылды: Жоғарғы Канада банкі және Мидленд округінің Коммерциялық банкі. Екі банкті де "Отбасылық келісім" (Family Compact) басқарды, олар валюта және несие ұсынысын бақылау арқылы сауданы, соңында шаруаларды бақылауға алды. Олар қағаз ақша басып шығаруға "лицензияланған монополияға" ие болды, бұл бәсекелестікті төмендетті. 1835 жылы заң шығарушы жиналыстағы реформатор саясаткер доктор Чарльз Данкомб, бірнеше сәтті шотланд банктерінің үлгісінде акционерлік банктер құруға арналған нұсқау ұсынған "Валюта жөніндегі арнайы комитет" құрамында болды. Шотландия банктік жүйесі әрқашан ағылшын жүйесінен ерекшеленді. Ағылшын жарғылық банктері мен шотланд акционерлік банктері арасындағы ең басты айырмашылық акционерлердің жауапкершілігі және оның банкноттар шығаруға тигізетін әсеріне байланысты болды. Акционерлік банктерде жауапкершілік шектеулі болған жоқ, сондықтан банктегі әрбір серіктес өздерінің жеке мүлкімен банк қарыздарының толық сомасына жауап беретін. Ал жарғылық банктер өз акционерлерін шектеулі жауапкершілікпен қорғады, яғни оларды үлкен шығыннан сақтады, осылайша олар тәуекелге баруға ынталандырды. Жарғылық банктер өздері шығарған I.O.U.-лерден (қарыздық хаттардан) көп банкноттарды несиеге берді, оларды қайтарып алғанда айырбастау үшін қолма-қол ақшасы (заңды төлем құралы) жеткілікті болды. Олар неғұрлым көп банкноттарды несиеге берсе, соғұрлым көп пайыз табыс табады, бірақ банкротқа ұшырау қаупі де артады. Шектеулі жауапкершілігі бар акционерлер пайданы тәуекелден жоғары қойды. Шотландия акционерлік банктері керісінше, "қатты ақша саясатын" ұстанды, яғни банкнотты тек оны жабуға жеткілікті қолма-қол ақшасы болған жағдайда ғана шығарды. Олар тәуекелге барудан сақтанды, себебі егер банк құласа, акционерлер толық шығынға жауап беретін. Банктерге заңмен бекітілген жарғы қажет болмағандықтан, көптеген банктер ашылуы мүмкін болды, олар бәсекеге қабілетті болды, соның салдарынан тәуекелге толы жарғылық банктердің төлем қабілетіне қауіп тудырды.

Until 1835, every bank in Upper Canada required a legislated charter which established it as a legal person able to sue, and be sued at law. Only two Banks had been chartered: the Bank of Upper Canada and the Commercial Bank of the Midland District. Both banks were controlled by the "Family Compact" who used their control of the currency supply and credit to control trade and ultimately, the farmers. They had a "licensed monopoly" to print paper money, which reduced competition. In 1835, Dr Charles Duncombe, a Reform politician in the Legislative Assembly, was part of a "Select Committee on Currency" that offered a template for the creation of joint stock banks based on several successful Scottish banks. The Scottish bank system had always differed from the English system. The difference between the English chartered banks and the Scottish joint stock banks lay almost entirely on the issue of stockholder liability and its implications for the issuance of bank notes. The joint stock banks lacked limited liability, hence every partner in the bank was responsible for the bank's debts to the full extent of their personal property. The chartered banks, in contrast, protected their shareholders with limited liability and hence from major loss; they thus encouraged speculation. The chartered banks would loan out many more banknotes (little more than bank issued I. O. U. s) than they had specie (legal tender) to exchange for those notes once redeemed. The more banknotes they loaned out the more interest they made, but at the increased risk of bankruptcy. Protected by limited liability, their shareholders put profit above risk. The Scottish joint stock banks, in contrast, followed a "hard money policy", whereby they would issue a banknote only if they had enough specie to cover it. They avoided speculative risk because if they failed, their shareholders were responsible for the full loss. Since the banks did not require a legislated charter, many more banks could be founded, and they were more competitive, thereby endangering the solvency of the speculative chartered banks.

Халық банкі

Д. Дункомбтың есебі жаңа банктер құруға заңдық негіз жасады. Реформаторлар фермерлерге арналған "Облыстық несие қорын" құруға тырысып, нәтижесіз аяқтады, сосын жаңа акционерлік банк құруға күш салды. Алғаш ұсынылған банк – Фермерлер банкі. Бірақ, акционерлер арасындағы қатыгез күрес барысында, банктің бақылауын "Отбасылық келісімнің" мүшесі, Х. Джон Элмсли-күлкі жеңіп алды. Ол Жоғарғы Канада банкінің ірі акционерлерінің бірі болды. Уильям Лайон Маккензи Жоғарғы Канада банкінің "саудагерлерді банк менеджеріне қарыз бен міндеттемелермен байлап ұстау және фермерлердің жерлерін дүкеншінің ықпалында қалдыру" сияқты екі мақсатқа қызмет ететінін айтты. "Осы ипотекалар, шығарылымдар, сот шешімдері мен міндеттемелердің салдарын қалай жою керегін сіздерге көрсетеміз. Ақша сізді байлап қойды – ақша сізді босатады" (Correspondent & Advocate 30.07.1835). Осы сөздерге шабыттанған реформаторлар, Торонтоның белгілі бизнесмені және реформатор қалалық кеңесшісі Джеймс Лессли басшылығымен, 1835 жылдың 4 қарашасында Халық банкін құрды. Банктің акционерлері тек белгілі реформаторлардан болуы көзделді. Доктор Джон Рольф президент, ал Джеймс Лессли кассир (менеджер) болып сайланды. Акционерлердің арасында Дэвид Уилсон және Тыныштық балалары болды, олар Канададағы алғашқы несиелік кооперативті өздерінің Үміт ауылында құрды. Фрэнсис Хинкс, Фермерлер банкінің бас кассирі, кейіннен Халық банкінің кассирі болды, ал Лессли президенттік лауазымға ие болды. Банк берген бір қарыз ерекше көзге түсті: олар Уильям Лайон Маккензиге 1836 жылдың 4 шілдесінде "Конституция" газетін құру үшін 200 фунт стерлинг берді, газеттің мақсаты – Жоғарғы Канаданың демократиялық реформаторларын ұйымдастыру еді. Жаңа банк өте кешін өзінің ерекшелігін көрсетті. Депозиттерге 5% үстеме мөлшерлеме ұсынғанына қарамастан, 1837 жылы бастапқы шығындарды (1200 фунт стерлинг) өтегеннен кейін 6% дивиденд төледі. Бұл, жалпы экономикалық төмендеуге қарамастан және сотқа кеңінен жүгінбестен мүмкін болды. Банк, реформатор қалалық кеңесші Джеймс Битиге тиесілі, Нью (Жарвис) көшесіндегі үйдің ішінде орналасқан еді. 1837 жылғы қаржылық паника кезінде, торилер басымдығы бар Заңнамалық Ассамблея барлық қосымша акционерлік банктерді тыйым салды, тіпті Жоғарғы Канаданың спекулятивтік жарғылық банкі төлемсіз болып, мемлекеттік көмекке мұқтаж болғанына қарамастан. Халық банкі паникадан зардапсыз өтті және мемлекеттік қорғауға жүгінбеді. 1840 жылы банк Монреаль банкімен сатып алынды. Басқа канадалық жарғылық банктер сияқты, ол да өз қағаз ақшасын шығарды. Канада Банкі 1934 жылғы Канада Банкі туралы заң арқылы құрылды және банктер өз валюталарын шығару құқығынан бас тартты.

Dr. Duncombe's report opened the legal door for new banks to be founded. The Reformers' abandoned their attempt to establish a "Provincial Loan Fund" for farmers in the Legislative Assembly, and instead turned their efforts to creating a new joint stock bank. The first bank to be proposed was the Farmer's Bank. However, in a bitter shareholder proxy battle, control of the bank was won by the Hon. John Elmsley Jr., a member of the Family Compact. He was one of the largest shareholders in the Bank of Upper Canada. William Lyon Mackenzie argued that the Bank of Upper Canada "served the double purpose of keeping the merchants in chains of debt and bonds to the bank manager, and the Farmer's acres under the harrow of the storekeeper. You will be shewn how to break this degraded yoke of mortgages, ejectments, judgments and bonds. Money bound you money shall loose you" (Correspondent & Advocate 30 7 1835). Inspired, the Reformers, led by James Lesslie, a prominent Toronto businessman and Reform city alderman, then founded the Bank of the People on Nov. 4, 1835, seeking to limit shareholders to known Reformers. Dr John Rolph was elected president, and James Lesslie the cashier (manager). Among its stockholders were David Willson and the Children of Peace who operated the first credit union in Canada in their village of Hope. Sir Francis Hincks, head cashier at the Farmer's Bank, later became cashier at the Bank of the People and Lesslie became president. One loan from the bank stood out: they gave William Lyon Mackenzie £200 to found the Constitution newspaper on July 4, 1836 to organize the democratic reformers of Upper Canada. The new bank was soon to prove its distinctiveness. Despite offering 5% interest on deposits, it was able to deliver a 6% dividend in 1837, in spite of paying off £1,200 in start up costs. It managed to do this despite the general economic downturn, and without resorting to widespread litigation. The Bank was located in a house on New (Jarvis) Street owned by James Beaty, a reform city councillor. During the financial panic of 1837 8, the Tory dominated Legislative Assembly banned all further joint stock banks, even though it was the speculative chartered Bank of Upper Canada that was insolvent and required a government bailout. The Bank of the People survived the panic unscathed and without recourse to government protection. The bank was purchased by the Bank of Montreal in 1840. Like the other Canadian chartered banks, it issued its own paper money. The Bank of Canada was established through the Bank of Canada Act of 1934 and the banks relinquished their right to issue their own currency.

Байланысты банктер

Реформашылар таңдаған "Халық банкі" атауы, олардың Төменгі Канададағы реформаторлармен қалыптасқан тығыз байланыстарын және бірлескен стратегияларын көрсетеді. Олар Монреальде сол кезде осы атпен аталған банк құру арқылы Монреаль банкінің монополиясын бұзуға тырысты. "La Banque du Peuple" Viger, Dewitt & Company деген атпен құрылды және француздық акционерлік қоғам түрі – "société en commandite" ретінде ұйымдастырылды. Монреаль банкінің негізін Монреальдік заңгер және белгілі Патриот саясаткері Луи Мишель Вигер, сондай-ақ Америкада туған, бай аппарат саудагері, кеме иесі және реформашыл саясаткер Джейкоб ДеУит құрды. Олар клиенттерін француз шаруалары мен қолөнершілерінен іздеді.