Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Перудің бірінші ханымы (2001-2006 жж.) (1953 ж. туған)
First Lady of Peru from 2001 to 2006 (born 1953)
Элиан Шанталь Карп Ферненбуг де Толедо (24 қыркүйек 1953 ж. туған) – перуандық антрополог. Ол 2001-2006 жылдар аралығында Перудің бірінші ханымы болды, Перудің бұрынғы президенті Алехандро Толедоның әйелі ретінде. Ол Анд таулы аймағының жергілікті мәдениеттерін зерттеуде маман.
Eliane Chantal Karp Fernenbug de Toledo (born 24 September 1953) is a Peruvian anthropologist. She was the First Lady of Peru from 2001 to 2006, as the wife of the erstwhile Peruvian president Alejandro Toledo. She specializes in the study of Andean indigenous cultures.
Ерте өмір және білім
Карп Францияның Париж қаласында Ашкенази еврейлерінің отбасында (анасы бельгиялық еврей, әкесі поляк еврей) дүниеге келді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде оның әкесі Чарльз Карп гестапо тарапынан қуғынға ұшырады, кейін француз қарсылық қозғалысына қосылды. Ол Брюссельдегі француз лицейінде бакалавриатты аяқтады, содан кейін Израильдегі Иерусалим Еврей университетінде Латын Америкасын зерттеу мамандығы бойынша антропология бакалаврі дәрежесін алды. Ол сонымен қатар Стэнфорд университетінде антропология магистрі дәрежесін де алған. Карп Америка Құрама Штаттарындағы Стэнфорд университетінде антропология ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін қорғады. Карп Мексиканың Ұлттық автономды университетінде халықтар туралы курстар оқыды, ал Перудің Рим-католик университетінде антропология және экономикалық даму саласында аспирантуралық зерттеулер жүргізді.
Karp was born in Paris, France, to a family of Ashkenazi Jews (maternally Belgian Jewish and paternally Polish Jewish). During World War II, her father Charles Karp was persecuted by the Gestapo and later joined the French Resistance. She completed her baccalaureate at the Lycée Français in Brussels, Belgium, and later earned a BA in anthropology in Israel, studying at the Hebrew University of Jerusalem with a specialization in Latin American studies. She also holds a Master of Arts in anthropology from Stanford University. Karp also completed a PhD in anthropology at Stanford University in the United States. Karp has taken courses on indigenous communities at the National Autonomous University of Mexico, and has done graduate work on anthropology and economic development at the Pontifical Catholic University of Peru.
Неке және балалар
Стэнфордта ол Алехандро Толедомен танысып, 1972 жылы оған тұрмысқа шықты. Карп Перудің жергілікті халықтарын зерттеу үшін 1970 жылдардың аяғында алғаш рет Перуға келді. 1992 жылы Карп пен Толедо ажырасып, ол қызымен бірге Израильге қайтып оралды. Олар қайтадан үйленді және күйеуінің 1995 жылғы сайлау кампаниясына дейін Перуға оралды.
At Stanford, she met Alejandro Toledo, whom she married in 1972. Karp first came to Peru in the late 1970s to study its indigenous communities. In 1992 Karp and Toledo divorced and she returned to Israel with their daughter. The couple remarried and returned to Peru before her husband's 1995 campaign.
CONAPA
Толедоның қызметке кіріскеннен кейін көп ұзамай оның әкімшілігі Перудың Анд, Амазонка және афро-перулық қауымдастықтары жөніндегі Ұлттық комиссиясын (CONAPA) құрды, оның президенті ретінде Карп тағайындалды. Агенттік жергілікті қауымдастықтар үшін даму жоспарын жасауға, үкіметте жергілікті халықтың мүдделерін қорғауға және жергілікті халықтарға пайда әкелетін конституциялық реформаларға бастау салуға тиіс болды. Дегенмен, кейбіреулер комиссияның тиімсіздігіне көңіл білдірді. Диана Виндлинг оның қаржыландырудың және іске асыруға қабілеттіліктің болмауына назар салып, оны "жай ғана диалог алаңы" деп сипаттады. Ал "Оксфам" ұйымының Мартин Скуррах агенттік жақсы жұмыс атқарғанын айтады. Ол, жаңа конституцияда жергілікті халықтың құқықтарына арналған тарауды ілгерілетумен қатар, Элиан Карптың "жергілікті бастамаларды қолдау және қорғау үшін көптеген рет араласып отырғанын" атап өтті. Бірақ кейбір сыншылар комиссияның құрылуын Перудың жергілікті халқы үшін кері қадам деп қарады, себебі оны ресми үкіметтік лауазымы жоқ адам, емес министр басқарды. Комиссия бұрынғы SETAI (жергілікті халық істері жөніндегі кеңсе) де қосылды, бұл агенттіктің дербестігі мен динамизмін жоғалтуына әкелді деген пікірлер айтылды. Тағы да кейбіреулер Карптың комиссияға жетекшілік етуінің оның жеке үкіметтік емес ұйымы Fundación Pacha-мен байланысты мүдделер қақтығысына алып келетінін мәлімдеді.
Shortly after Toledo's inauguration, his administration created the National Commission on Andean, Amazon and Afro Peruvian Communities (CONAPA) of Peru, of which Karp served as president. The agency was meant to establish a development agenda for indigenous communities, provide representation of indigenous interests within the government, and lead the way to constitutional reforms that benefit indigenous peoples. Others lamented the commission's ineffectiveness. Noting its lack of funding and of implementing powers, Diana Vindling called it "no more than a space for dialogue." On the other hand, Oxfam's Martin Scurrah points out that the agency did good work. Noting that in addition to promoting a chapter on indigenous rights in the new constitution, Eliane Karp "intervened on numerous occasions in support of or in defense of indigenous initiatives." Some critics viewed the very creation of the commission as a step backwards for indigenous Peruvians, noting its leadership by a person with no official government position rather than a ministry head. The commission also absorbed the former SETAI (office of indigenous affairs), which reportedly led to a loss of autonomy and dynamism for that agency. Others complained that Karp's leadership of the commission represented a conflict of interest, given her involvement in her own private NGO, Fundación Pacha.
Мачу-Пикчуның жәдігерлері
Толедоның президенттік кезінде Карп Йель университетімен Перуге 350-ден астам ежелгі артефактілерді қайтару бойынша келіссөздерге қатысты. Бұл мұражай экспонаттары шамамен 1915 жылы Мачу-Пикчудан қазылып алынып, 12 айлық мерзімге Йель университетіне жіберілген. Бұл мәселеде Перуға Ұлттық географиялық қоғам және Коннектикут штатының сенаторы Кристофер Дод қолдау көрсетті. Университет Перуды артефактілердің жалғыз иесі деп мойындаудан бас тартқандықтан келіссөздер тоқтап қалды, бірақ Гарсия президенттігі кезінде қайта басталды. New York Times газетінде жарияланған мақаласында Карп Йель университетін "Перуде алғашқы сайланған жергілікті тұрғын президентінен кейін, Перуде жергілікті мәселелерге ашық түрде қарсы болатын жаңа басшы күтіп отыр" деп айыптады. Ол сондай-ақ Перу мен Йель университеті арасында 2008 жылы қол жеткізілген келісімді де сынады. Келісім шарттарына сәйкес, Перу Йельдің талаптарына сай мұражай мен ғылыми-зерттеу орталығын Мачу-Пикчу маңында салып бітіргеннен кейін ғана артефактілердің бір бөлігін көрнекі және зерттеу мақсатында алатын болды. Артефактілердің көп бөлігі Йель университетінде қалатын еді.
Throughout Toledo's presidency, Karp participated in negotiations with Yale University for the return to Peru of over 350 indigenous artifacts. The museum pieces were excavated from Machu Picchu around 1915 and sent to Yale on a twelve month loan. On this matter, Peru had the support of the National Geographic Society and Senator Christopher Dodd of Connecticut. Negotiations stalled when the university refused to acknowledge Peru as the sole owner of the artifacts, but resumed under the García presidency. In a New York Times op ed, Karp accused Yale of waiting out "Peru’s first elected indigenous president, until Peru had a new leader who is frankly hostile to indigenous matters." She also criticized the agreement between Peru and Yale that was finally arrived at in 2008. Under the terms of this agreement, Peru would have to build a museum and research center near Machu Picchu to Yale's specifications before it could receive a portion of the articles for display and study. Most of the artifacts would remain with Yale.
Пача өзгеру үшін қоры
2001 жылы Карп Перудің жергілікті халқы үшін даму жобаларын басқаратын Fundación Pacha коммерциялық емес ұйымын құрды. Бұл қор "дәстүрлі және қоғамдық ұйымдарға негізделген тұрақты даму жобаларын жобалауға және Перудің биологиялық әртүрлілігінің салыстырмалы экономикалық артықшылықтарын және оның экологиялық туризмге зор мүмкіндіктерін дамыту үшін өндірістік дағдыларды жетілдіруге ерекше мән береді". Карп 2006 жылға дейін ұйымның жетекшісі болды. Пачаның шағын жобаларына Амазония халықтарына сары қызылша, В гепатиті және құрқаққа қарсы вакцина салу, қарапайым қоғамдық мекемелер құру және жергілікті тұрғындар тұратын ауылдық аймақтардағы қарапайым медициналық көмек орталықтарымен қамтамасыз ету кірді. 2002 жылы Карп Кандоши тайпасының халқына вакцина салу бағдарламасын қаржыландыру үшін миллиардер-меценат Билл Гейтске жүгінді. Гейтс көмектесуден бас тартты, орнына Африка мен Қытайда гуманитарлық көмек көрсетуді бастады. Осыдан бері Карп Гейтстің көмектесуге құштар болмағанын сынап, Перудің ауылдық аймақтарындағы жағдай басқа кедей елдердегідей қиын болғанда, Перуді назардан тыс қалдыруды әділетсіз деп есептейтінін мойындады.
In 2001, Karp started Fundación Pacha, a non profit organization that oversees development projects for indigenous Peruvians. The foundation "places special emphasis on the design of sustainable development projects based on traditional and communal organizations and the development of productive skills to promote the comparative economic advantages of the Peruvian biodiversity and its rich potential for ecotourism." Karp remained the head of the organization until 2006. Pacha's micro projects have included giving Amazonian peoples vaccinations against yellow fever, hepatitis B and malaria, building basic community institutions, and providing equipment for basic medical care centers in rural areas with indigenous populations. In 2002 Karp reached out to billionaire philanthropist Bill Gates in order to fund a vaccination program for the Candoshi tribes people. Gates was unwilling to help, and instead began humanitarian aid efforts in Africa and China. Since then Karp has criticized Gates for his unwillingness to help and acknowledges she felt it unfair to ignore Peru when conditions in rural Peru are just as dire as in other impoverished areas.
Түпкүлкілік және әйелдер құқықтары
Карп Перу конгресінде әйелдердің санын арттыруды қолдайды және квоталарды осы мақсатқа жету құралы деп санайды. 2012 жылдың наурызында Карп Перудің Католиктік понтификалық университетінде оқытушылық қызметке қайта оралды, ал күзде ол Анд таулары аймағын зерттейтін магистратура бағдарламасында антропология пәнін оқытуға кірісті. Сондай-ақ, ол жергілікті халықтардың демократиялық саяси процеске қатысу рөлін зерттейтін кітап жазуға кірісетінін хабарлады, онда Перудегі жергілікті халықтардың құқықтары жөнінде пікірталас ұйымдастыруға шақырды. Карп: «Әлеуметтік қосылу және тең азаматтық жақсы басқарудың кілтті факторлары деп санаймыз. Жергілікті халықтың дүниетанымын құрметтеу және оны мемлекеттік саясатқа енгізу қажет» деді. 2012 жылдың қазан айында Карп Аун Сан Су Чжимен болған кездесуін еске алып, оның 15 жыл түрмеде отырған кезінде де сабырлы болғанына қызығушылық білдірді. Карп бұл жағдайды елден тысқары жерде тұратын Далай-ламамен болған кездесуімен салыстырып, БҰҰ арқылы адам құқықтарын қорғауға бағытталған петицияны қолдауға шақырды.
Karp has shown support in favor of a push for more women in the Peruvian congress, and she acknowledges quotas as a means of achieving this. In March 2012 Karp returned to Peru to pursue a teaching position at the Pontifical Catholic University of Peru, and in the fall she returned to teach anthropology in the Andean studies postgraduate program. She has also announced she will undertake a book which examines the role of indigenous populations as they integrate into the democratic political process. in which she called for a debate about the rights of indigenous peoples in Peru. Karp expressed "We propose that social inclusion and equal citizenship are key factors for good governance The indigenous worldview has to be respected and integrated in public policies." In October 2012 Karp recounted her meeting with Aung San Suu Kyi, saying that it was inspiring and that she was impressed that Suu Kyi was able to stay so calm while being imprisoned for 15 years. Karp likened the situation to when she met the Dalai Lama, who is living in exile, and urged support for a petition going through the United Nations to help combat human rights violations.
Израильдегі өз-өзіне жер аударылу
2023 жылдың 12 мамырында күйеуі АҚШ-тан Перуға экстрадицияланғаннан кейін, Карп Перу әділетінен ақша жылыну айыбы бойынша тұтқындалудан қашу үшін израильдік паспортын пайдаланып, АҚШ-тан Израильге қашып кетті. Перудің Израильмен экстрадиция келісімі жоқ. 2023 жылдың 18 мамырында Перу прокуратурасы Израильге экстрадиция сұранысын жолдады, прокуратураның орынбасары Израиль мен Перу арасында экстрадиция келісімі болмаса да, Карпты экстрадициялау "мүмкін емес" емес екенін және іс жүргізудің жаңа тәсілдері қарастырылатынын мәлімдеді.
On 12 May 2023, after her husband was extradited to Peru from the United States, Karp fled to Israel from the U. S. using her Israeli passport to avoid arrest on money laundering charges from the Peruvian justice. Peru does not have an extradition treaty with Israel. On 18 May 2023, Peru's Prosecution Office opened an extradition request to Israel, with a deputy assistant to the prosecution saying that even though Israel and Peru do not have an extradition agreement, Karp's extradition "is not impossible", and that new paths for the proceeding to take place will be considered.
Жарияланған еңбектер
Карп де Толедо, Элиан. Демократиялық күн тәртібіндегі үнді халықтары: Боливия, Эквадор, Мексика және Перу елдерінің мысалдары. Corporación Andina de Fomento, 2006 жыл. Карп де Толедо, Элиан: Allin Kausaynapaq, Мәдениетаралық байланыс және қатысу: Өзімізбен үйлесімде жақсы өмір сүру үшін. Ұлттың бірінші ханымының кеңсесі. Лима, 2006 жылдың 22 мамыры. Карп де Толедо, Элиан: Мәдени алуан түрлілік және Күн мен Ай ұрпақтары – Перудің жергілікті халықтарының әлеуметтік интеграциясы және ерекшелігімен дамуға бағытталған ұсыныстар. Ұлттың бірінші ханымының кеңсесі. Лима, 2004 жылдың 30 қарашасы. Карп де Толедо, Элиан; Лема Такер, Линда (ред.): Үнді мәселесі талқылауда. Конституциялық реформаға үлес. Перу Республикасының Конгресіне ұсынылған. Ұлттың бірінші ханымының кеңсесі. Лима, 2003 жылдың сәуір айы. Карп де Толедо, Элиан: Жаңа мемлекетке қарай, Kay Pachamanta. Ұлттың бірінші ханымының кеңсесі. Лима, 2002 жылдың шілдесі. Екінші басылым, 2002 жылдың қазаны. Үшінші басылым, 2003 жылдың маусымы.
Karp de Toledo, Eliane. Los pueblos indígenas en la agenda democrática: Estudios de caso de Bolivia, Ecuador, México y Perú. Corporación Andina de Fomento, 2006. Karp de Toledo, Eliane: Allin Kausaynapaq, Interculturalidad y participación: Para vivir mejor con nosotros mismos. Office of the First Lady of the Nation. Lima, May 22, 2006. Karp de Toledo, Eliane: La Diversidad Cultural y los ciudadanos del Sol y La Luna – Propuestas para la inclusión social y el desarrollo con identidad de los pueblos originarios del Perú. Office of the First Lady of the Nation. Lima, November 30, 2004. Karp de Toledo, Eliane; Lema Tucker, Linda (eds. ): El Tema Indígena en Debate. Aportes para la Reforma Constitucional. Presented in the Congress of the Republic of Peru. Office of the First Lady of the Nation. Lima, April 2003. Karp de Toledo, Eliane: Hacia una nueva Nación, Kay Pachamanta. Office of the First Lady of the Nation. Lima, July 2002. Second Edition, October 2002. Third Edition, June 2003.