Кіріспе

Бактериялар туысы Франциселла – грам-теріс бактериялар туысы. Олар ұсақ коккобацилла пішіндес немесе таяқша тәрізді, жылмасыз организмдер, сонымен қатар макрофагтардың факультативті ішкі паразиттері болып табылады. Франциселла колониялары морфологиялық жағынан Бруцелла туысына ұқсас. Франциселланың кейбір түрлері патогенді бактериялар, ал басқалары – қызыл тері құрттарының (ticks) эндосимбионттары. Қызыл тері құрттары омыртқалы жануарлардың қанынан басқа тамақтанбайды, сондықтан олар жоғары мөлшерде белок, темір және тұз сіңіреді, бірақ витаминдер аз түседі. Осы қоректік тапшылықты жою үшін қызыл тері құрттары Франциселла эндосимбионттарын қоса, қоректік эндосимбионттармен міндетті байланысқа түсті. Оларды тәжірибелік жолмен жою әдетте қызыл тері құрттарының тіршілік ету қабілетін, молдануын, өнімділігін және жұмыртқаның сақталуын төмендетіп, физикалық аномалияларға алып келеді. Бұл көрсеткіштердің барлығы ауыз арқылы В витаминдерімен толықтырылғанда қалпына келеді. Франциселла эндосимбионттарын көбінесе Франциселла туларенсис деп жаңылыстырады; алайда Франциселла эндосимбионттарында вируленттілік гендері жоқ және олар адамдарға жұқтыра алмайды. Бұл туыс американдық бактериолог Эдвард Френсистің құрметіне аталған, ол 1922 жылы F. tularensis (бұрын Bacterium tularensis деп аталған) туляремияның қоздырғышы екенін бірінші болып анықтаған.

Таксономия

Тұқымның таксономиясы шамалы белгісіз, әсіресе F. novicida жағдайында (F. tularensis-тің түршесі болуы мүмкін). Әдетте, түрлерді анықтау биохимиялық профильдеу немесе 16S рРНҚ тізбектеу арқылы іске асырылады. Жақында толық геномдық тізбектеуге негізделген жаңартылған филогенез жарияланды, ол Франциселла тұқымын екі негізгі генетикалық кладқа бөлуге болатынын көрсетті: бірі F. tularensis, F. novicida және F. hispaniensis-ті, ал екіншісі F. philomiragia және F. noatunensis-ті қамтиды.

Зертханалық сипаттамалары

Францизелла түрлері қоршаған ортада бірнеше апта бойы тірі қалуға қабілді; алайда, парадоксалды түрде, оларды лабораторияда өсіру және күтіп ұстау қиынға соғуы мүмкін. Өсуі баяу (бірақ көмірқышқыл газын қосу арқылы жылдамдатылады) және организмдердің өсіп-өнуіне қатал талаптар қойылады, көптеген Францизелла штамдарының өсуі үшін цистин мен цистеин қоспалары қажет. Өсім шоколад агар және жоғарыда аталғандай қоспалар қосылған Thayer-Martin ортасы сияқты бірнеше орта түрлерінде сәтті жүзеге асырылды. MacConkey агарында оқшаулау әрекеттері сенімді емес және көбінесе сәтті болмайды. Тиісті қатты ортада 24 сағат инкубациядан кейін Францизелла колониялары әдетте кішкентай (1-ден 2 мм-ге дейін), мөлдір емес, ақ-сұрдан көкшіл-сұр түске дейін болады. Колониялар тегіс, шеттері анық және 48 сағат өскеннен кейін жылтыр беткейге ие болады.