Кіріспе

Нидерландтық-америкалық соғыс кезеңіндегі ұшқыш, тыңшы және жазушы Сибрен Эрик Хазельхофф Роелфзема (3 сәуір 1917 – 26 қыркүйек 2007) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қарсылық қозғалысының мүшесі және RAF ұшқышы болған голланд жазушысы. Соғыстың соңында ол Вильгельмина патшайымының адъютанты (көмекшісі) болды. Ол Әскери Вильям орденінің 4-дәрежелі рыцары атанды. Ол, әсіресе, соғыстағы өмірін баяндайтын "Солдат Оранж" (Soldaat van Oranje) кітабымен танымал. Оның кітабы кейін фильмге түсірілді. Кітап және оған түсірілген фильм 2010 жылдың 30 қазанында тұсаукесер өткізген, Голландиядағы ең сәтті мюзиклге айналды.

Ерте өмір

Роелфзема бұрынғы Голландиялық Шығыс Үндістандағы Сурабаяда, Ява аралында, отаршылдық үкімдік кезінде дүниеге келді. Ол Голландияның Патрицияатында тізімделген ақсүйек отбасынан шыққан. Ол Сибрен Эрик Хазельхофф Роелфзема мен оның әйелі Корнелия Вридедің екінші баласы еді. Оның үлкен әпкесі Эллен екі жыл бұрын дүниеге келген. Әкесі каучук және кофе плантацияларын басқарды. 1930 жылдары отбасы балаларына жақсы білім беру үшін Нидерландыға оралды. 16 жасынан бастап ол жазушы болуға бел буды. Ол Лейден университетінде оқыды және Лейдш студенттік корпусының «Минерва» қоғамының мүшесі болды, ол Рапенбург 56 мекенжайында, Академигебаудың қарсы жағындағы канал бойында тұрды. Де Йонге 1936 жылғы Берлинде өткен жазғы Олимпиада ойындарында жүзуші болып қатысқан және студенттер арасында өте танымал болған. Оның Роелфземаны қазақстандық түрде жарақаттауы олардың достығының бастауы болды. 1939 жылы ол осы оқиға туралы «Сан-Францискодағы кездесу» атты кітап жазды, ол Нидерландыда бестселлерге айналды.

Еуропадағы соғыс

Шетелге сапардан оралғаннан кейін Рольфзема Лейден университетіне оқуын жалғастыруға келді. 1939 жылдың қыркүйегінде Еуропада соғыс басталғанда, Рольфзема және оның студент әріптестері Голландия Бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегідей бейтараптығын сақтайды деп ойлады. Кеңес Одағы қараша айында Финляндияға шабуыл жасағанда, ол соғысты жабу үшін сол жерге барып, Роттердамдық Nieuwsblad, Dordrechtsch Nieuwsblad және Haagsche Courant газеттері үшін соғыс тілшісі болып жұмыс істеді. Кейін ол осы оқиға туралы "Het Smeulende Vuur" ("Көрінеу от") деген кітап жазды. Бұл студенттердің 48 сағаттық ереуіліне себеп болды. Жауап ретінде немістер университетті жапты. 1941 жылдың ақпан айында Рольфзема өзінің "Лейден манифестін" жазды, онда неміс тарапының еврей студенттерін студенттік қоғамдардан шығару туралы талаптары сынға алынды. Ол Лейден студенттерін неміс басқыншыларының саясатына қарсы тұруға шақырды. Ол оны өз қаражатымен басып шығарды және 14/15 ақпан түні Рольфзема мен оның он бір отандасы оны Лейден қаласының барлық жеріне таратып берді. Он күннен кейін университет басшылығы студенттерден неміс басқыншыларына қарсылық көрсетпеуді сұрады. Рольфзема 6 наурызда жауап хат жазып, университетте енді оппозициялық қызмет көрсетпеуге уәде берді.

Англиядағы қызметі

Лондонға келгеннен кейін Рольфзема "Меуз" деп аталатын құпия қызмет тобына қосылды, бұл топ қашқан жас голландтардан құралған еді. Олар Честер Сквер Меуздегі үйлерінің орналасқан жерімен аталған. 1941 жылдың 23 қарашасының таңында Тазелар, Рольфзема, Кредиет және лейтенант Фрэнсис "Боб" Гудфеллоу кішкентай қайықпен жағаға жақындады. Толқынға жақындағанда, Рольфзема мен Тазелар қайықтан суға түсіп, жағаға қарай жүзіп барды. Содан кейін Тазеларға гидрокостюмін шешіп, оның астындағы қара смокингін көрсетуге көмектесті. Рольфзема кейін Тазелардың үстіне көп мөлшерде бренди құйып, оны тастап қайыққа қайтып келді. Бренди иісімен Тазелар өзін мас адам ретінде көрсетіп, қонақүй маңындағы күзетшілердің басынан өтті. Ол сол жылдың мамыр айында Нидерланды азат болғанда королеваны үйіне қайтарды. Біраз уақыттан кейін Рольфзема болашақ голланд монархтары, принцесса Юлиана мен оның қызы принцесса Беатриксті Гилзе-н-Рижен рейсімен Нидерландыға әкелген ұшақта күтіп алды. Ол Беатрикске азат етілген голланд топырағында алғашқы қадамдарын жасауға көмектесті. 1945 жылдың 6 шілдесінде Гаагада өткен коронация кезінде Рольфзема королеваның тікелей өтінішімен қатысты. Ол 1945 жылдың 2 тамызында Тюге әуежайында ханшайымдар қайтып келгенде де болды.

Соғыстан кейін

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Вильгельмина патшайымы оған өзінің адъютанты ретінде тұрақты қызметке тағайындауды ұсынды, бірақ ол бұл ұсыныстан бас тартты. Ол сондай-ақ бірнеше голланд газеттеріне мақалалар жазды. 1950 жылы голланд адмиралы Конрад Хелфрих оған хабарласып, молуккалықтарды қолдауға көмектесуін сұрады. Молукка аралдары – Жаңа Гвинеяның солтүстігінде және батысында орналасқан аралдар тобы. Арал тұрғындарының көп бөлігі христиан дінін ұстанады. Голланд Ост-Индиясынан голландтардың кетуінен кейін молуккалықтар жаңа құрылған Индонезия Республикасының құрамына кіруден бас тартты. Бұл республика мұсылмандыққа бағынып, Сукарноның авторитарлық билігінде болды. Олар Оңтүстік Малуку Республикасы деп жариялап, тәуелсіздіктерін жариялады. Сукарно аралдарды күшпен басып алуға тырысып жатқан кезде, Рольфземаға молуккалық қарсылық қозғалысымен байланысқа түсіп, Сукарноның оларға қарсы әскери күш қолданғанын құжаттап беру тапсырылды. Бұл дәлелдер Біріккен Ұлттар Ұйымына ұсынылып, молуккалықтардың мәселесі қаралған болар еді. 1968 жылдың қараша айында ол екінші рет үйленді, оның әйелі Карин Стинсма интерьер дизайнымен айналысатын адам болды. Осы кезде голланд баспа компаниясы оған хабарласып, оның соғыс жылдарындағы тәжірибесі туралы мақалалар сериясын жариялауды ұсынды. Олар оған жазушы-қоғамдастырушыны (ghost writer) жіберіп, оның әңгімелерін жазып алып, мақалаларды дайындауды ұсынды. Бизнес әлемінде жиырма жыл жұмыс істегеннен кейін ол өзінің алғашқы мамандығы – жазуға қайта оралуды армандады. Ол соғыс жылдарында өзі мен достарының басынан өткен оқиғаларды жазуды қалады. Жазушы ретінде ол олардың басынан өткен қиындықтарды айта білуге мүмкіндік алды, ал оның достары мұндай мүмкіндікке ие болмады. Ол өзіне үйге оралғандай сезінді, сол жерден жер сатып алып, әйелі Каринді аралмен таныстырғаннан кейін, олар бірге көшіп кетті. Олар Мауи аралында бірнеше жыл тұрғаннан кейін, Гавайи аралының көбінесе адам тұрмайтын бөлігіне қоныс аударды. Голландтың танымал кинорежиссері Пол Верховен Рольфземаның "Оранж әскері" атты туындысына қызығушылық танытып, оны экранға түсірді. Ол Эрик Хазельхофф Рольфзема рөліне Ратгер Хауерді шақырды. Рольфзема түсірілім алаңында кеңесші ретінде болды, осылайша олар өмір бойына дос болып қалды. Бір жыл өткен соң, 1980 жылы, фильм "Алтын глобус" сыйлығына "Ең үздік шетелдік фильм" номинациясына ие болды. 2010 жылы бұл оқиға мюзикл түрінде сахнаға қойылды. "Солдат Оранж" мюзиклі Лейден қаласының жанында, Вассенаар мен Катвик арасында орналасқан Валькенбургтегі бұрынғы әскери әуежайдың ангарында арнайы салынған айналмалы театр сахнасында көрсетілді. Мюзикл көрермендер тарапынан жақсы қабылданды. Рольфзема 1977 жылы Барнвелл Индустрияс компаниясына директор болып кірді.

Әдебиет саласындағы Эрик Хазельхофф Роелфзема сыйлығы

2009 жылы Эрик Хазельхофф Роелфземаның естелігін сақтап, жазу өнерін және оның идеяларын дамыту мақсатында қор құрылды. Қор екі номинация бойынша әдеби сыйлық тартады: Эрик Хазельхофф Роелфзема жас таланттар сыйлығы – голландиялық немесе фламандтық университеттерде голланд немесе ағылшын тілінде жазылған ең үздік магистрлік диссертациясына беріледі, ал Эрик Хазельхофф Роелфзема өмірбаян сыйлығы – голланд тіліндегі ең жақсы өмірбаяндық туындыға беріледі. Жас таланттар сыйлығының мақсаты – жас ғылыми жазушыларды қолдау және ынталандыру. Өмірбаян сыйлығы голланд оқырмандарының өмірбаяндық шығармаларға деген қызығушылығын арттыруға және оларды оқуға шақыруға бағытталған. Ұсынылған еңбектерді бағалау кезінде Эрик Хазельхофф Роелфземаның көзқарастары мен оның өмірін сипаттаған қағидалар мен құндылықтар негізге алынады. Принцесса Ирен "Эрик Хазельхофф Роелфзема қоры сыйлығының" бас қамқоршысы болып тағайындалды.