Кіріспе

Шаш кесуші – адамның келбетін өзгерту немесе сақтау мақсатында шашты кесумен және стильдеумен айналысатын маман. Бұл шашты бояу, шаш қию және шашқа форма беру техникаларын қолдану арқылы жүзеге асырылады. Шаштаразды «барбер» немесе «шаштараз» деп те атай беруге болады.

Ежелгі шаштараз

Шаштараздық кәсібі мыңдаған жылдарға дейін соққан тарихқа ие. Грек жазушылары Аристофан мен Гомер өзінің еңбектерінде шаштараздық туралы айтады. Көптеген африкалықтар шашты құдайлармен байланысудың жолы деп сенген. Олар денедегі ең жоғары бөлік деп есептегендіктен, оны құдайға ең жақын деп санаған. Осы себепті шаштараздар Африка қоғамдарында құрметті орынға ие болған. Шаштараздық мәртебесі көптеген адамдарды өнерлерін жетілдіруге ынталандырды, сондай-ақ шаштараздар мен клиенттері арасында жақын қарым-қатынас орнады. Олар шаштарды жуу, тарау, майлау, сәндеу және әшекейлеуге сағаттар жұмсаған. Әйелдер әйелдерге, ал ерлер ерлерге қызмет көрсеткен. Шебер шаштараз дүниеден өткен кезде, ол өзінің тарақтары мен құралдарын таңдалған ізбасарына арнайы салтанатта тапсыратын. Ежелгі Египетте шаштараздар құралдарын, лосьондарды, қайшыларды және сәндеу материалдарын сақтау үшін әсем безенділген қораптарды пайдаланған. Шаштараздармен бірге шаш қырушылар да жұмыс істеген, ал бай адамдардың үйінде жеке шаш қырушылары болған. Перука кию мәдениетінің дамығандығына байланысты, перука жасаушылар да шаштараздыққа оқытылған. Ежелгі Рим мен Грецияда шаштараздық қызметін үй шағалдары мен қызметшілер атқарған, олар шаш бояу және қырумен де айналысқан. Жеке шаш қыру қызметі жоқ ер адамдар жергілікті шаштараздыққа барып шаштарын түзеген. Әйелдер шаштарына үйде күтім жасаған. V ғасырдан XIV ғасырға дейінгі кезеңдегі шаштараздық туралы тарихи мәліметтер жеткіліксіз. 1092 жылы Рим-католик шіркеуінің дін қызметкерлерінің сақалдарын қыруды талап еткен папаның жарлығынан кейін шаштараздық қызметтерге сұраныс артты. Сол дәуірдегі шаш сәні бай әйелдердің үлкен, күрделі және әсем әшекейленген шаштар тағуы керек екенін көрсетеді, оларды жеке қызметшілер мен басқа да адамдар сағаттап киіндіріп, күтім жасаған. Бай ер адамдардың шаштарын көбінесе үй шағалдары күткен. Францияда ерлер алғаш рет әйелдердің шаштарын сәндеуді бастады, және сол кездегі көптеген белгілі шаштараздар ер адамдар болды, бұл тенденция қазіргі уақытқа дейін сақталды. Алғашқы танымал ер шаштараз – Шампань, ол Оңтүстік Францияда дүниеге келген. Парижге көшіп келгеннен кейін, ол өзінің шаштараздық салонын ашып, 1658 жылы қайтыс болғанға дейін бай париждік әйелдердің шаштарын сәндеп келді. Франция революциясы кезінде ол патша, патшайым және басқа клиенттерімен бірге тұтқындалуға бірнеше сағат қалғанда елден қашып кетті. Леонард Ресейге эмиграциялап, орыс дворяндарының бас шаштаразы болып жұмыс істеді.

Америка Құрама Штаттары

Шаштараздық кәсібінің өсімі барлық басқа кәсіптердің орташа көрсеткіштерінен 20%-ға артық болады деп күтілуде. Шаштараздықпен айналысу үшін мемлекеттік лицензия талап етіледі, ал талаптар штаттан штатқа өзгеше. Әдетте, шаштараздыққа қызығушылық танытқан адам орта мектепті бітіруі немесе GED-ке ие болуы, кемінде 16 жасқа толуы және мемлекеттік лицензиясы бар шаштараздық немесе косметология мектебін бітіруі керек. Күндізгі толық оқу бағдарламалары көбінесе 9 ай немесе одан да ұзаққа созылады, нәтижесінде мамандық білімі деңгейі беріледі. Студенттер бағдарламаны аяқтағаннан кейін мемлекеттік лицензиялау емтиханын тапсырады, ол көбінесе жазбаша тесттен, шаш үлгісін жасау бойынша практикалық сынақтан немесе ауызша емтиханнан тұрады. Шаштараздар лицензия үшін төлем жасауы керек, және кейде лицензияны жаңару қажет. Кейбір штаттар шаштараздарға жаңа лицензия алмастан жұмыс істеуге мүмкіндік береді, ал басқалары жаңа лицензия талап етеді. Шаштараздардың шамамен 44%-ы жеке кәсіпкерлікпен айналысады, көбінесе аптасына 40 сағат жұмыс істейді, ал жеке жұмыс істейтіндер арасында бұл көрсеткіш одан да жоғары болуы мүмкін. 2008 жылы шаштараздардың 29%-ы жартылай уақытпен жұмыс істесе, 14%-ының жұмыс кестесі өзгеріп отырды. 2008 жылғы мәліметтер бойынша, шаштараз ретінде жұмыс істейтін адамдардың саны шамамен 630 700-ге жетті, ал 2018 жылға қарай 757 700-ге дейін өседі деп күтілуде.

Еңбекпен байланысты денсаулыққа қауіптер

Көптеген кәсіптер сияқты шаштараздық қызметі де жұмысшылардың жұмыс кезінде қолданатын өнімдерінен және жұмыс ортасынан туындайтын денсаулыққа қауіп-қатерлермен байланысты. АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы косметикалық өнімдерге қатысты белгілі бір талаптарды қояды, мысалы, дұрыс таңбалау және қоспаларға қарсы шаралар, бірақ FDA өнімдерді халыққа сатуға жібермес бұрын бекітуді міндеттейтін емес. Бұл өнімдердің құрамындағы айырмашылықтарға мүмкіндік жасайды, ол кәсіби әсерді бағалауды қиындатады. Дегенмен, шаштараздық салондарында қолданылатын және түрлі кәсіби қауіптерді зерттеу нысаны болған белгілі бір химиялық заттар бар.