Кіріспе

Адамда (Homo sapiens) кездесетін сүтқоректілердің ақуызы – миелопероксидаза (MPO) – бұл пероксидаза ферменті, адамдарда 17-хромосомадағы MPO генімен кодталады. MPO ең көп нейтрофильдерде (ақ қан клеткаларының бір түрі) экспрессияланады және микробқа қарсы әрекетін жүзеге асыру үшін гипогалогенді қышқылдар, соның ішінде гипохлор қышқылы шығарады, оның натрий тұзы ағартқыштағы химиялық зат болып табылады. Бұл нейтрофилдің азурофильді гранулаларында сақталатын лизосомалық ақуыз және дегрануляция кезінде клеткадан тыс кеңістікке бөлінеді. Нейтрофильдік миелопероксидаза гема пигментіне ие, ол нейтрофильдерге бай секреттерде, мысалы, шырыш және қақырықта жасыл түске себеп болады. Осы жасыл түс оның ескі атауы – вердопероксидазаға себеп болды. Миелопероксидаза сүтқоректілер, құстар, балықтар, бауырымен жорғалаушылар және қосмекенділер сияқты көптеген организмдерде кездеседі. Миелопероксидаза жетіспеушілігі – иммундық функцияның нашарлауына әкелетін, адамдар арасында жақсы зерттелген ауру. Гипохлор қышқылы және тирозил радикалдары цитотоксикалық болып табылады, сондықтан нейтрофильдер бактериялар мен басқа да патогендерді өлтіру үшін оларды пайдаланады. Дегенмен, бұл гипохлор қышқылы жаңа иесінің тінінде де окисдену зақымдануын тудыруы мүмкін. Сонымен қатар, apoA I-нің MPO тотығуы HDL-мен шартталған апоптоз бен қабынуды тежеуді азайтады. MPO сонымен қатар ақуыздың нитрозилденуіне және 3-хлоротирозин мен дитирозин байланыстарының пайда болуына қатысады.

Құрылымы

150 кДа MPO ақуызы – екі 15 кДа жеңіл тізбек және екі өзгермелі салмақты гликозильденген ауыр тізбектен тұратын, кальций иондарымен байланысқан протездік гема тобының кешенімен байланысқан, катиондық гетеротетрамер, гетеродимерлердің гомодимері ретінде құрылған. Екеуі де MPO генімен кодталған прекурсорлық пептидтен протеолиз арқылы түзіледі. Жеңіл тізбектер гликозильденген және модификацияланған темір протопорфирин IX белсенді орнына ие. Жеңіл және ауыр тізбектер бірге Cys153 цистиндік көпірмен байланысқан екі идентичный 73 кДа мономер құрайды. Ақуыз гема тобын түбінде ұстайтын терең ойыс, сондай-ақ катализдік активтілігін жүзеге асыратын алыс гема қуысының кіреберісіндегі гидрофобты қалтадан тұрады.

Реакция механизмі

Орталық гема тобы белсенді орталық ретінде қызмет етеді. Реакция сутек пероксиді гема тобына оттегі бергенде басталады, осымен ол "I қосылысы" деп аталатын белсенді түріне айналады. Бұл қосылыс хлорид иондарын тотықтырып, гипохлор қышқылы мен II қосылысын түзетіп, оны бастапқы гема күйіне қайта келтіруге болады. Бұл цикл иммундық жүйеге қажет болғанша жалғаса береді.

Клиникалық маңызы

Миелопероксидазаның жетіспеушілігі – иммундық тапшылыққа көндіретін ферменттің тұқым қуалайтын жетіспеушілігі. МПО-ға қарсы антиденелер түрлі васкулиттермен байланысты, ең айқындысы клиникалық және патологиялық тұрғыдан танылған үш түрі: гранулематоздық полиангиит (ГПА), микроскопиялық полиангиит (МПА); және эозинофильдік гранулематоздық полиангиит (ЕГПА). Антиденелер антинейтрофильді цитоплазмалық антиденелер (ANCA) деп те аталады, бірақ ANCA перинуклеарлық аймақтың боялуында да анықталған. Жақындағы зерттеулер миелопероксидазаның жоғары деңгейі мен жүрек тамырларының ауруының ауырлығы арасындағы байланысты көрсетті. Heslop және авторлар тобы 13 жылдық кезеңде МПО деңгейінің жоғарылауы жүрек-қан тамырларынан болатын өлім қаупін екі еседен астам арттыратынын хабарлады. Сондай-ақ, миелопероксидаза атеросклеротикалық зақымданудың дамуында және плактардың тұрақсыздығында маңызды рөл атқарады деп есептеледі.

Медициналық тексерулер

2003 жылғы алғашқы зерттеуде МПО көкірек ауыратын науқастарда миокард инфарктісін сезімтал болжауға мүмкіндік беретіні көрсетілген. Одан бері 100-ден астам жарияланған зерттеулер МПО тестілеуінің пайдалы екенін растады. 2010 жылғы Heslop және авторлардың зерттеуі, MPO және CRP (C реактивті белок; жалпы және жүрекке қатысты қабыну белгісі) екеуін өлшеу, тек CRP өлшеуге қарағанда тәуекелді болжау үшін қосымша артықшылықтар беретінін көрсетті. Васкулитті анықтау үшін ағын цитометриялық әдістер иммунофлуоресценциялық тесттермен салыстырылатын сезімталдық деңгейін көрсетті, сонымен қатар васкулитке қатысты бірнеше аутоантителоларды бір уақытта анықтау мүмкіндігін ұсынады. Дегенмен, бұл әдіс әлі де қосымша зерттеулерді қажет етеді.

MPO ингибиторлары

Азид дәстүрлі түрде МПО-ны тежегіш ретінде қолданылып келген, бірақ 4-аминобензой қышқылының гидразиді (4 АБҚ) МПО-ны тежеуге арналған нақтырақ зат.