Кіріспе

Америкалық есептеу және мінез-құлық ғылымдарының профессоры

Sendhil Mullainathan (1973 жыл шамасында туған) – Чикаго университеті Бут бизнес мектебінің есептеу және мінез-құлық ғылымдарының американдық профессоры және "Шарқылық: Why Having Too Little Means So Much" (Эльдар Шафирмен бірге) кітабының авторы. 2004 жылы MIT-те алты жыл жұмыс істегеннен кейін Гарвардқа тұрақты жұмысқа қабылданды. Мулланайтан МакАртур қорынан "гений грантын" алды және даму экономикасы, мінез-құлық экономикасы және корпоративтік қаржы салаларында зерттеулер жүргізеді. Ол әлеуметтік проблемаларды шешуге мінез-құлық ғылымын пайдаланатын Ideas 42 коммерциялық емес ұйымының және J-PAL, MIT кедейлікпен күресу зертханасының негізін қалаушы. Ол Ұлттық экономикалық зерттеулер бюросы арқылы маңызды академиялық үлес қосты, сондай-ақ Тұтынушылардың қаржылық қорғанысы бюросында (CFPB) мемлекеттік қызметте жұмыс істеді. 2018 жылдың мамыр айында Гарвардтан Чикаго университеті Бут бизнес мектебіне ауысып, Джордж С. Тиао факультетінің мүшесі аталды. 2018 жылдың қараша айында экономика саласындағы, әсіресе мінез-құлық экономикасындағы еңбектері үшін Үндістанның ғылым мен зерттеудегі үздік жетістіктерін мойындайтын ең жоғары ақшалай сыйлықтарының бірі – Infosys сыйлығын (әлеуметтік ғылымдар санатында) алды.

Ерте өмір және мансап

Үндістанның Тамил Наду штатындағы шағын шаруашылық ауылында туған Муллайнатан 1980 жылы Лос-Анджелес аймағына көшіп келді. Ол 1993 жылы Корнелл университетінде компьютерлік ғылым, математика және экономика мамандықтары бойынша бакалавр дәрежесін алды және 1993–1998 жылдары Гарвард университетінде экономика ғылымдарының докторы ғылымын қорғады.

Ғылыми-зерттеуге арналған үлестер

Ол мінез-құлық экономикасы саласына маңызды үлес қосты, сондай-ақ дискриминация, жемқорлық және корпоративтік басқару сияқты даму мәселелері бойынша әдебиетке инновациялық толықтырулар енгізді. IDEAS/RePEc деректері бойынша, 2018 жылдың қыркүйек айында 54 233 тіркелген экономист арасында зерттеулер бойынша 185-ші орынға ие болды (яғни, алдыңғы 0,4% арасында). 2013 жылы «Science» журналында жарияланған «Кедейлік танымдық қабілеттерді шектейді» деген мақаласында ол егін жинауға дейінгі қиын және стресті күндердегі шаруалардың интеллект сынақтарындағы көрсеткіштерін, егін жинаудан кейінгі молшылық кезеңіндегі көрсеткіштерімен салыстырды. Кереметі, сол шаруаның егін жинауға дейін кедейлікке байланысты танымдық қабілеті төмендесе, егін жинаудан кейін байлыққа ие болғанда жақсарады. Бақылаулы зерттеу кедейлікпен байланысты стрестің басқа да мінез-құлықтарға кедергі келтіретінін көрсетті. Ұлттық экономикалық зерттеулер бюросының ғылыми қызметкері ретінде ол мінез-құлық ғылымы мен экономиканы байланыстыратын көптеген мақалалар жазды. 2002 жылы Джонатан Грубермен бірлесіп жазылған «Сигарет салығы темекі шегушілерді бақытты ете ме?» деген мақаласында темекі шегушілердің психологиялық жағдайының жақсарғаны анықталды. 2007 жылдың желтоқсанындағы мақала Делиде жүргізуші куәлігін алудағы жемқорлықты зерттейді. Орташа есеппен, адамдар лицензия алу үшін ресми мөлшерден екі есе көп төлейді және өте аз адам заңмен талап етілетін жүргізуші куәлігін алу емтиханынан өтеді, нәтижесінде біліктілігі жоқ, бірақ лицензиясы бар көптеген жүргізушілер пайда болады. Лицензияларды бөлудегі бұрмалаулар азаматтардың лицензия үшін төлеуге дайындығымен бірге артады. Нәтижелер жемқорлықтың азаматтардан бюрократтарға ғана емес, сонымен қатар бөлуді бұрмалайтынын көрсетеді. Мақалада сыбайлас жемқорлыққа қарсы шаралардың толыққанды нәтиже бермейтіні де көрсетілген, себебі жүйедегі қатысушылар жаңа ортаға бейімделеді. Атап айтқанда, бір аймақтық көлік кеңсесінде делдалдарға тыйым салу біліктілігі жоқ жүргізушілердің көп бөлігінің тұру талабын айналып өтіп, басқа лицензиялық кеңселерде лицензия алуына әкелді. 2004 жылғы зерттеуде еңбек нарығындағы дискриминацияны өлшеу үшін қарапайым әдіс қолданылды – түйіндемелердің жоғары жағына есімдер ауыстырылды. Басқа факторларды ескере отырып, Муллайнатан және оның әріптестері ақ дыбысты есімдері бар өтініштерге 50% көбірек жауап берілгенін анықтады. Эксперимент жұмысқа алудағы жасырын дискриминацияның нақты дәлелін ұсынады. Марианна Бертранмен бірлесіп, Муллайнатан атқарушы төлемдерді зерттейтін бірқатар мақалалар жариялады. Зерттеулер CEO-ның еңбегі үшін қаржылық сыйақыны арттырудың ынталандырудан гөрі күрделі мәселе екенін түсіндіреді. Кейбір факторлар CEO-ларға сәттілік, комитеттерді манипуляциялау (Skimming Model) және салалық бәсекелестіктің төмендеуі арқылы пайда табуға мүмкіндік береді.