Кіріспе

Британдық-американдық экономист (1945 жылы туған)

Экономист сэр Ангус Стюарт Дитон (19 қазан 1945 жылы туған) – британдық-американдық экономист және ғалым. Детон қазіргі уақытта Принстон университетінің Қоғамдық және халықаралық істер мектебіндегі және Экономика кафедрасындағы Экономика және халықаралық қатынастар жөніндегі зейнеткер профессор болып жұмыс істейді. Оның ғылыми еңбектері негізінен кедейлік, теңсіздік, денсаулық сақтау, әл-ауқат және экономикалық даму мәселелеріне арналған. 2015 жылы ол тұтыну, кедейлік және әл-ауқатты талдағаны үшін Экономикалық ғылымдар саласындағы Нобельдік сыйлыққа ие болды.

Өмірбаян

Дитон Шотландияның Эдинбург қаласында дүниеге келген. Ол Хавик орта мектебінде оқыды, содан кейін Феттс колледжінде оқуын жалғастырды және 1964 жылғы жазда Портмейрион қонақ үйінде жұмыс істеді. Ол Кембридж университетінде «Б» бакалавры, «М» магистр және Ph.D. дәрежелерін алды, соңғысы 1975 жылы Ричард Стоунның жетекшілігімен «Тұтыну сұранысының модельдері және олардың Ұлыбританияға қолданылуы» тақырыбында қорғалған диссертациясы болды. Кембриджде ол кейіннен Фитцуильям колледжінің мүшесі және Ричард Стоун мен Терри Баркермен қолданбалы экономика кафедрасында ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді. 1976 жылы Дитон Бристоль университетінде эконометрия профессоры қызметін бастады. Осы кезеңде ол өзінің ең ықпалды еңбектерінің көп бөлігін аяқтады. 1978 жылы ол Эконометрикалық қоғамның соңғы бес жылда Econometrica журналында жарияланған қолданбалы мақала үшін беретін Фриш медалін алған алғашқы адам болды. 1980 жылы оның түрлі тұтыну тауарларына деген сұраныстың баға мен табысқа қалай байланысты екендігі туралы мақаласы The American Economic Review журналында жарияланды. Бұл мақала журналдың алғашқы жүз жылында жарияланған жиырма ең ықпалды мақаланың бірі деп танылды. 1983 жылы ол Бристоль университетінен Принстон университетіне көшті. Қазіргі уақытта ол Принстон қоғамдық және халықаралық істер мектебінде және Принстон экономика кафедрасында халықаралық істер және экономика профессоры, Двайт Д. Эйзенхауэр атындағы профессор. 2017 жылдан бастап ол Оңтүстік Калифорния университетімен бірлескен қызмет атқарады, онда ол экономика бойынша президенттік профессор болып табылады. Ол британдық және американдық азаматтығын иеленеді. 2015 жылы Дитон сол жылғы Экономикалық ғылымдар саласындағы Нобель сыйлығын жеңіп алды. Дитон "қуанышқа толы" екенін білдірді және өзін "әлемдегі кедейлердің жағдайымен, адамдардың қалай өмір сүретінімен және оларға жақсы өмір сыйлайтынымен айналысатын адам" деп сипаттады. Швед Корольдік Ғылым академиясы кедейлікті азайтуға бағытталған экономикалық саясатты тек жеке тұлғалардың тұтыну таңдаулары түсінілгеннен кейін ғана жобалауға болатынын айтты, сондай-ақ: "Ангус Дитон осы түсінікті ең көп дамытқан адам. Оның зерттеулері жеке таңдаулар мен жиынтық нәтижелерді байланыстыру арқылы микроэкономика, макроэкономика және даму экономикасы салаларын өзгертуге көмектесті". Дитон сонымен қатар Royal Economic Society Newsletter-де жарты жылдық тұрақты рубрика болып табылатын "Америкадан хаттар" авторы. 2024 жылы Дитон бұрын қолдаған экономиканың көп бөлігін қайтарып алды, экономистердің қателіктері "философтар, тарихшылар және әлеуметтанушылардың идеяларымен жақын қарым-қатынас арқылы экономистердің пайда көре алатынын көрсетті, Адам Смит істегендей".

Талаптың идеалдық жүйесі

Дитонның танымал болған алғашқы жұмысы – Джон Мюллбауэрмен бірге әзірлеген және 1980 жылы The American Economic Review (AER) журналында жарияланған Almost Ideal Demand System (AIDS) болды. Тұтынушылар сұранысын модельдеуде ол, тәртіп аксиомаларын қанағаттандыратын, параллель сызықтық Энгель қисықтарын пайдаланбастан тұтынушылар бойынша жиынтықталады, бюджеттік шектеулермен үйлесімді және бағалауға оңай болатын кез келген сұраныс жүйесіне бірінші дәрежелі жуықтама ұсынады. American Economic Review журналының пікірінше, бұл мақала «тұтынушыларға әсер ететін саясаттың толық әл-ауқатын талдауға жеткілікті икемділікпен және қалауларды барынша арттыру принципімен сәйкес келетін сұраныс теңдеулерінің практикалық жүйесін енгізеді». Бұл мақала журналдың алғашқы 100 жылында AER-де жарияланған 20 үздік жұмыстың бірі деп саналды. Кейс пен Дитон өлім-жітімнің өсуі тек ақ нәсілді, испан тілді емес адамдарда байқалатынын және білімі аз ақ нәсілді, испан тілді емес адамдардың тәуекелі ең жоғары екенін анықтады. Бұдан әрі, олар ақ нәсілді, испан тілді емес адамдар арасындағы өлім-жітімнің өсуін «үмітсіздіктен туған өлімдер» деп жіктеді, оның ішінде есірткі және алкогольге улану, өзіне-өзі қол жұмсау, созылмалы бауыр аурулары мен цирроз ең көп кездеседі. Зерттеулерін кеңейту барысында, олар білімді ақ нәсілді, испан тілді емес адамдар арасындағы өлім-жітім көрсеткіші қайтадан төмендегенін анықтады, бірақ білімі аз ақ нәсілді, испан тілді емес адамдар арасындағы көрсеткіш өсуін жалғастырды; сонымен қатар, испан тілді және қара нәсілді адамдар арасындағы өлім-жітім көрсеткіші білім деңгейіне қарамастан төмендеуде болды. Сонымен қатар, олар қолда бар ресурстардың өлім-жітім көрсеткішіне әсер етпегенін және оның орнына білімі аз ақ нәсілді, испан тілді емес адамдар үшін еңбек нарығындағы мүмкіндіктердің нашарлауы орта жастағы адамдар үшін бірнеше жинақталған кемшіліктерге, мысалы, неке және балалардың жағдайының нашарлауына, жалпы денсаулыққа кері әсер ететінін анықтады. Сонымен қатар, Washington Post және Gallup сауалнамасы Трампты қолдау мен жоғары өлім-жітім көрсеткіштері арасындағы мықты байланысты көрсетті.

Жеке өмір

Бұрын әйелінен айырылған Дитонның 1970 және 1971 жылдары дүниеге келген екі баласы бар. Ол Принстон университетінің Мемлекеттік және халықаралық істер мектебіндегі экономика және қоғамдық істер профессоры, Александр Стюарт атындағы 1886 жылғы профессор Анн Кейспен үйленген. Олар операны ұнатады және форель балығын аулаумен айналысады.

Журнал мақалалары

Дитон, Ангус; Дж. Мюллбауэр (1980). Дерлік идеалды сұраныс жүйесі, Америка экономикалық шолуы 70 (3), 312–326.