Кіріспе

Халықаралық жарыс

Әлем чемпионаты – әдетте әлемнің түкпір-түкпірінен келген, елдерін өкілдік ететін, үздік спортшыларға ашық халықаралық жарыс. Мұндай жарысты жеңу – спорт, ойын немесе дағды бойынша ең жоғары немесе ең бағалы жетістік саналады.

Чемпионат атағы қалай беріледі

Атақ әдетте белгілі бір жарыстар немесе, сирек кездесетін, рейтингтік жүйелер (мысалы, ICC тест чемпионаты) немесе екеуінің бірігуі (мысалы, триатлон бойынша әлем чемпионаты) арқылы беріледі. Бұл "әлем чемпионы" деп танылады, ол белгілі бір салада әлемдегі ең жақсы мемлекет, команда, жеке тұлға (немесе басқа да ұйым) деп саналады, бірақ спорттың кездейсоқтығы бір оқиғада ең жақсы деп танылған бәсекелестің әрқашан "әлем чемпионы" болмауын қамтамасыз етеді (қараңыз Underdog). Бұл сондай-ақ әлем кубогы деп аталуы мүмкін; мысалы, велосипед спорты (UCI әлем чемпионаты және UCI әлем кубогы). Көбінесе, кубок немесе чемпионат терминінің осы мағынада қолданылуы тек сөздерді таңдау болып табылады. Кейбір спорт түрлерінде бірнеше чемпион бар, өйткені бірнеше ұйым бар, мысалы, бокс, аралас жекпе-жек және күрес. Кейбір бәсекелестік жаттығуларда әлем чемпионаты немесе әлем кубогы жоқ, бірақ бір немесе бірнеше әлем чемпиондары болуы мүмкін. Мысалы, бокста әр түрлі салмақтағы бірнеше әлем чемпионы бар, бірақ олардың әрқайсысы турнирде емес, "намыс үшін жекпе-жекте" анықталады. Атақ үшін жекпе-жек жүйесінде чемпиондықты тек қазіргі чемпионды тікелей жеңу арқылы жеңуге болады, ол өз кезегінде өз атағын сақтап қалу үшін бәсекелесуді жалғастыруы немесе жоғалту қаупі бар. Тағы басқа жарыстар, көбінесе кәсіби спортта, шынайы әлем чемпионаты болуы мүмкін немесе болмауы мүмкін, бірақ отандық жарыстың жеңімпаздарын "әлем чемпиондары" деп атайды. Бұл әсіресе АҚШ пен Канададағы "Үлкен Төрт" ірі кәсіби спорт лигаларына қатысты; әлем кубоктары мен чемпионаттары төрт негізгі спорт түрінде де бар, бірақ АҚШ пен Канада лигалары жалпы әлемнің кәсіби чемпионаттары ретінде белгілі (әлемдегі ең үздік ойыншылар лиганың өзінде болғандықтан) (Стенли кубогы сияқты, мұз хоккейінің тәуелсіз чемпионаты, бірақ 1947 жылдан бастап НХЛ-ге адал болған екі сенім білдіруші арқылы Ұлттық хоккей лигасының іс жүзіндегі бақылауында) немесе әлем клубтық чемпионаты. Американдық футболда, IFAF әлем чемпионаты бар болса да, АҚШ басқа елдерден әлдеқайда жоғары және одан да жоғары, сондықтан Ұлттық футбол лигасының 32 командасына шектелген АҚШ-тағы Супер Боулдың жеңімпазы ойыншылар, баспасөз және жанкүйерлер тарапынан әлем чемпионы деп аталады; NFL өзі алғашқы қайталануларында жарысты әлем чемпионаты ретінде ашық түрде сатты. Бас лигасының Әлемдік сериясының жеңімпаздары да әлем чемпиондары деп аталады. Үлкен төрт лигадан тыс, әйелдер ұлттық баскетбол қауымдастығының жеңімпаздары, ерлердегіге ұқсас, өздерін әлем чемпиондары деп атайды, Ұлттық лакросс лигасы мен Drum Corps International жеңімпаздары сияқты. Екінші жағынан, футбол ұлттық лигалар арасында көбірек теңдікке ие және тіпті континенттік турнирлер бір шынайы "әлем чемпионатының" пайда болуына куә болды. Бірінші осындай турнир Футболдан әлем чемпионаты болды, ол 1876 жылдан 1904 жылға дейін ФА кубогы мен Шотландия кубогының жеңімпаздары арасында өткізілді. Бұдан кейін әлемнің әр түкпірінен келген командалар арасында көптеген турнирлер өтті, бірақ 1960 жылы Континенттік аралық кубок құрылды, жеңімпаздар арасында екі ең үлкен және маңызды континенттік чемпионаттар: Еуропадан УЕФА Чемпиондар лигасы және Оңтүстік Америкадан CONMEBOL Copa Libertadores жарысы өтті. Кубокты УЕФА да, CONMEBOL де қолдады, бірақ оған әлем футболын басқаратын ФИФА қатыспады. Осылайша, ФИФА турнирді басқа құрлықтардың чемпиондарын AFC Чемпиондар лигасынан (Азия және Австралия), CAF Чемпиондар лигасынан (Африка), CONCACAF Чемпиондар лигасынан (Солтүстік Америка және Кариб бассейндері) және OFC Чемпиондар лигасынан (Океания) қосуды қалады және ФИФА Клубтық әлем чемпионатын құрады. 2000 жылы бірінші жарыс 2000 жылғы Континенттік аралық кубогімен бір мезгілде өтті, 2004 жылы Континенттік аралық кубогы CCW-мен біріктірілді, ол 2005 жылдан бері жыл сайынғы жарыстармен жалғасып келеді. Ақырында, кейбір жарыстарда әлем чемпионаты немесе әлем кубогы жоқ, бірақ олардың саласында элиталық деңгейдегі іс-шаралар сериясы өткізіледі (мысалы, теннис пен гольфте төрт Гранд Слем іс-шарасының сериясы бар, олар ойынның шыңы ретінде танылады, сонымен қатар негізгі командалық іс-шаралар, әлем турнирінің финалдары және Олимпиада ойындары, бірақ әр жыл сайын ITF (Халықаралық теннис федерациясы) жыл бойы көрсеткен өнерге байланысты әлем чемпионын тағайындайды).

Тарих

Кейбір спорт түрлерінде 18-шы немесе 19-шы ғасырларда "әлем чемпионаты" болған, бірақ бұл жарыстардың қаншалықты "жалпы әлемдік" болғаны әртүрлі болды. Француз ойыншысы Клерже 1740 жылдан бері нағыз теннис бойынша алғашқы халықаралық чемпион деп есептеледі. Шахматта ғасырлар бойы халықаралық матчтар өткізіліп келеді, олардың нәтижесінде кейбір ойыншылар барлық уақыттағы ең жақсылары деп саналды, ал алғашқы көп ойыншылы турнир 1851 жылы Лондонда өтті. Дегенмен, 1886 жылы Вильгельм Штейнц жалпы мойындалған алғашқы шахмат әлем чемпионы атанды. Басқа да ерте "әлем чемпионаттары" бар спорт түрлері – ағылшын шашкасы (1840) және жылдам сырғанау.