Джим Марурай: Кук Аралдарының бұрынғы премьер-министрінің өмірі мен саяси жолы

Кіріспе

Кук аралдарының 10-шы премьер-министрі Джим Марурай (9 шілде 1947 – 2020 жылғы қараша) Кук аралдарының саясаткері және Кук аралдарының премьер-министрі қызметін атқарды. Ол Демократиялық партияның мүшесі болған.

Жеке өмір

Марурай Мангаия аралының Ивируа елді мекенінде дүниеге келген. Ол Ивируа және Онероа бастауыш мектептерінде, содан кейін Раротонгадағы Тереора колледжінде және Жаңа Зеландиядағы Нейпир ұлдар гимназиясында оқыды. Кейіннен Жаңа Зеландияның Дунедин қаласындағы Отаго университетінде мұғалімдік мамандығын меңгерді. Марурайдың әйелі Туаине Марурай 2005 жылдың 14 қыркүйегінде Ауклендте, 56 жасында рактан кейін қайтыс болды. Ол туған аралы Мангаияда жерленді. 2020 жылдың наурыз айында Марурай үйінен жоғалып кеткен, бірақ екі күннен кейін табылды. 2020 жылдың қараша айының бірінші аптасында Ивируадағы үйінде дүние салды.

Саяси мансап

1994 жылы Марурай парламентке қосымша сайлауда алғаш рет сайланды. 1999 жылғы сайлаудан кейін ол Джеффри Генри мен Джо Уильямс құраған коалициялық үкіметтерде білім министрі болып тағайындалды. Ол Терепай Маоате мен Роберт Вунтон басқарып отырған кезеңде де осы лауазымды сақтап қалды.

Премьер-министр

2004 жылы Марурай қайта сайланды. Премьер-министр Роберт Вунтон Кук аралдары партиясымен коалиция құрғаны үшін Демократиялық партиядан шығарылғанда, Марурай оған жаңа құрылған Демо партиясы Тумуда (кейін Кук аралдары бірінші деп аталды) қосылды. Сайлау петициясы Вунтонның орындығынан бас тартуға негіз болды, Вунтон отставкаға кетті, ал Марурай Премьер-министр болып сайланды. Бастапқыда ол Кук аралдары партиясымен коалиция құрып, билікті бөлісу келісімінің аясында екі жылдан кейін CIP басшысы Джеффри Генри Премьер-министр болды, Терепай Маоате қайтадан Премьер-министрдің орынбасары болды, ал бір айдан кейін қалған CIP кабинет министрлері жұмыстан босатылып, олардың орнына демократтар келді. 2005 жылдың қазан айында Марурай полиция министрі Пери Ваэвае Парені мемлекеттік қаражатты дұрыс пайдаланбаған деген айыппен кабинетінен шеттетті; 2006 жылдың қаңтарында сотталғаннан кейін Паре отставкаға кетуге шақырылды. 2006 жылдың наурыз айында екі үкіметтік депутат оппозиция тарапына өтіп, үкіметті құлатуға бағытталған сәтсіз әрекетке қатысты. Жаңа Зеландиядағы жоғары комиссар, бұрынғы Премьер-министр Роберт Вунтон, бұл жоспарға қатысқандығы үшін жұмыстан босатылды. Парламенттегі тұйықталу қоршаған орта министрі Тейна Бишоп отставкаға кетіп, оппозицияға қосылғаннан кейін бұзылды, ал Кук аралдары партиясы 2006 жылғы Матавера сайлауында жеңіске жетті. Сенімсіздік дауысын болдырмау үшін Марурай парламентті таратып, мерзімінен бұрын сайлау жариялады. Демократиялық партия 2006 жылғы сайлауда жеңіске жетіп, Марурайды қайтадан Премьер-министр ретінде қолдауға келісті. Сайлаудан кейін көп ұзамай оның үкіметі Бұқаралық ақпарат құралдарын реттеуге бағытталған даулы Медиа стандарттары туралы заң жобасын ұсынды. 2007 жылдың мамыр айында Марурай Вашингтонда өткен Тынық мұхиты аралдары көшбасшыларының 8-ші конференциясына қатысып, АҚШ-тың міндеттемелер бермегеніне наразылық білдірді. 2007 жылдың тамызында ол Жаңа Зеландияның генерал-губернаторы Ананд Сатьянандты қабылдады, ал қазан айында Қытайға мемлекеттік сапармен барды. Марурайдың коалициясы 2008 жылдың басында министрлерді жұмыстан босату туралы талас-тартыстар мен шақыруларға ұшырады. 2008 жылдың соңында Сыртқы істер министрі Уилки Расмуссен Марурай мен оның орынбасары Маоатеден де отставкаға кетуді талап етті. 2009 жылдың шілдесінде Расмуссен оппозициямен сөз байласып әрекет еткені үшін жұмыстан босатылды. Желтоқсан айында Тоа жанармай қоймасын сатып алуға жасалған сәтсіз әрекеттен туындаған миллион долларлық заңдық келісім Маоатенің жұмыстан босатылуына және демократтардың кабинеттен шығып кетуіне әкелді. Содан кейін Марурай Демократиялық партиядан шығарылды. 2010 жылдың қаңтарында демократтар мен Кук аралдары партиясы оның Премьер-министрлігіне қарсы болғандықтан, Марурай "кем дегенде бірнеше ай парламентке шақырмайтынын" мәлімдеді, себебі бюджет қабылдануға дейін отырыс қажет емес еді. Кейін ол қыркүйекке дейін парламентті шақыру ниеті жоқ екенін хабарлады. Марурай 2010 жылдың маусымында партия конференциясында Демократиялық партияға қайта қабылданды. Ол 2010 жылғы сайлауда Демократиялық партия жеңіске жеткен жағдайда Премьер-министр лауазымын жалғастырмайтынын мәлімдеді. Марурай 2010 жылғы сайлауда Ивируадан қайта сайланды, бірақ оның партиясы жеңіліске ұшырады. 2010 жылдың 29 қарашасында Премьер-министр лауазымынан кетті, бірақ депутаттық қызметін жалғастырды. 2010 жылғы мерзім соңғысы болады деп айтса да, Марурай 2014 жылғы сайлауда Ивируадан қайта үміткер болып, қарсылықсыз жеңіске жетті. 2017 жылы денсаулығына байланысты лауазымынан кетті. 2017 жылғы Ивируадан мерзімінен бұрын сайлауда Тони Армстронг жеңіске жетті.

Marurai was re elected at the 2004 election. When Prime Minister Robert Woonton was expelled from the Democratic party for forming a coalition with the Cook Islands Party, Marurai joined him in the newly formed Demo Party Tumu (later known as Cook Islands First). When an electoral petition found Woonton's seat was a dead tie, Woonton resigned, and Marurai was elected Prime Minister. Initially he governed in coalition with the Cook Islands Party as part of a power sharing deal which would see CIP leader Geoffrey Henry become Prime Minister after two years, Terepai Maoate became Deputy Prime Minister again, and a month later the remaining CIP Cabinet Ministers were sacked and replaced by Democrats. In October 2005 Marurai suspended Police Minister Peri Vaevae Pare from Cabinet over an allegation of wrongful use of public funds; Pare was subsequently asked to resign after he was convicted in January 2006. In March 2006 two government MP's crossed the floor and sided with the opposition in an unsuccessful plot to bring down the government. The High Commissioner to New Zealand, former Prime Minister Rober Woonton, was sacked for his involvement in the plot. The resulting deadlock in Parliament was broken when Environment Minister Teina Bishop resigned and joined the opposition and the Cook Islands Party won the 2006 Matavera by election. To avoid a confidence vote, Marurai dissolved Parliament and called a snap election. The Democratic Party won the resulting 2006 election and agreed to back Marurai as Prime Minister again. Shortly after the election his government pushed a controversial Media Standards Bill to regulate the media. In May 2007 Marurai attended the 8th Pacific Islands Conference of Leaders in Washington, D. C., and expressed disappointment with the lack of commitments by the United States. In August 2007 he hosted New Zealand Governor General Anand Satyanand, and in October he made a state visit to China. Marurai's coalition came under strain in early 2008, with an outbreak of bickering and calls for Ministers to be sacked. In late 2008 Foreign Minister Wilkie Rasmussen publicly called for both Marurai and his deputy Maoate to step down. In July 2009 Rasmussen was sacked for plotting with the opposition. In December, a million dollar legal settlement from a failed bid to buy the Toa fuel tank farm led to the sacking of Maoate and a walkout of Democrats from Cabinet. Marurai was subsequently expelled from the Democratic Party. In January 2010, with both the Democrats and the Cook Islands Party opposed to his premiership, Marurai announced that he would not be "calling parliament for at least several months" as no sitting was required until it was necessary to pass a budget. He later announced that he had no intention of calling Parliament until September. Marurai was readmitted to the Democratic party at a party conference in June 2010. He subsequently announced that he would not continue as Prime Minister if the Democratic Party won the 2010 election. Marurai was re elected to his Ivirua seat in the 2010 elections, but his party was ousted. He resigned as Prime Minister on 29 November 2010, but continued to serve as a backbench MP. Despite saying that the 2010 term would be his last, Marurai stood again for Ivirua in the 2014 election and was elected unopposed. He resigned for health reasons in 2017. The subsequent 2017 Ivirua by election was won by Tony Armstrong.