Хуго фон Моль: Немец ботанигі және жасуша теориясының негізін қалаушысы

Кіріспе

Неміс ботаник (1805–1872)

Хьюго фон Моль ФФРС HFRSE (8 сәуір 1805 – 1 сәуір 1872) – Штутгарт қаласынан шыққан неміс ботаник. Ол "протоплазма" деген сөзді алғаш рет қолданған адам.

Өмір

Ол Вюртемберг мемлекет қайраткерінің (1766–1845) ұлы болды, ал отбасы екі жағынан да Вюртембергтің жоғары дәрежелі мемлекеттік қызметкерлерімен байланысты болған. Гимназияда оқып жүрген кезінде, бос уақытында ботаника мен минералогияны зерттеді, содан кейін 1823 жылы Тюбинген университетіне қабылданды. Медицинаны үздік дипломмен бітіргеннен кейін Мюнхенге кетіп, онда белгілі ботаниктер тобымен танысып, зерттеулер үшін мол материал тапты. Бұл оның ботаник ретіндегі мансабын анықтаған сияқты, ол 1828 жылы өліміне дейін жалғасқан анатомиялық зерттеулерді бастады. 1832 жылы ол Тюбингендегі ботаника профессоры болып тағайындалды және бұл қызметте өмір бойы қалды. Отбасы құрмаған ол, өзінің зертханасы мен кітапханасында, сондай-ақ оптикалық құралдар мен микроскоптық препараттарды жетілдіруде ләззат алды, бұл салаларда ерекше қол шеберлігін көрсетті. Ол бала кезінен бастап өзін-өзі оқытқан ботаник болды, тіпті ұстаздарының пікірлеріне де аз ықпал етті және ғылыми мәселелер бойынша тәуелсіз көзқарасын сақтап келді. Өмірінде көптеген құрметке ие болды және 1868 жылы Корольдік қоғамның шетелдік мүшесі болып сайланды. Микроскоп астында байқалатын жасушаның бөліну процесін алғаш рет 1835 жылы Хуго фон Моль Cladophora glomerata жасыл балдырымен жұмыс істегенде ашты. Мольдің еңбектері қырық төрт жылды қамтиды; олардың ең маңыздылары 1845 жылы Vermischte Schriften атты жинақта қайта басылды (оның еңбектерінің тізімі үшін Ботаникалық газетке, 1872, 576 бет, және Royal Soc. Каталогына, 1870 жылғы, 4 том қараңыз). Олардың тақырыптары алуан түрлі болды, бірақ негізінен жоғары сатыдағы организмдердің құрылысына, соның ішінде жалпы анатомия мен ұсақ гистологияға қатысты. «Протоплазма» сөзін ұсынған осы Моль болды; ядроны бұрын Р. Браун және басқалар таныған еді, бірақ Моль 1844 жылы протоплазма сол кезде көп назар аударған қозғалыстардың көзі екенін көрсетті. Ол вакуольді жасушаның протоплазмалық қабығын «бастапқы қыстық» деп атады және жасушаның бөліну кезіндегі протоплазманың мінез-құлқын алғаш рет сипаттады. Осы және басқа да байқаулар Шлейденнің жасушалардың еркін пайда болу теориясын жоққа шығарды. Жасуша қабырғасы туралы білімге қосқан үлесі де ерекше болды; ол жасуша қабырғасының қазіргі таңда қабылданған аппозиция арқылы өсуі туралы көзқарасты ұстады. Ол алғаш рет шұңқырлардың нақты табиғатын түсіндірді және тамырлар мен талшықты жасушалардың жасушалық тегін көрсетті; ол, шын мәнінде, жасуша теориясының негізін қалаушы болды. Мұндай зерттеулердің авторы жасушаның пайда болу теориясын бір томға жинауға лайық еді, ол да Die vegetabilische Zelle (1851) трактатында осы жұмысты іске асырды, ол ағылшын тіліне аударылды (Ray Society, 1852). Мольдің пальмалардың, цикадалардың және ағаш папоротниктерінің құрылымы туралы алғашқы зерттеулері осы тақырыптағы барлық келешек білімнің негізін қалады: сондай-ақ оның Isoetes (1840) жұмысы да маңызды болды. Оның кейінгі анатомиялық жұмыстары негізінен дикотиледондар мен гимнаспермдердің сабақтарына қатысты; ол пробка мен қабық туралы байқауларында әр түрлі қабық түрлерінің қалыптасуы мен шығу тегін алғаш рет түсіндірді және линцецельдерге қатысты қателерді түзеді. Стоматалардың пайда болуын (1838) ертеректе көрсеткеннен кейін, олардың ашылуы мен жабылуы туралы классикалық мақала жазды (1850). 1843 жылы ол Шлехтендалмен бірлесіп апталық «Ботаникалық газетті» шығарды, оны өліміне дейін бірлесіп редакциялады. Ол ешқашан кең көлемді еңбектердің авторы болған жоқ; оның атымен ешқандай оқулық жоқ, және ол Hofmeister's Handbuch-тегі ынтымақтастықтан бас тартқанынан осындай жұмыстарға құлшыныс танытпағаны көрінеді. 1850 жылы ол Швед Корольдік ғылым академиясының шетелдік мүшесі болып сайланды. Соңғы жылдары денсаулығы нашарлағандықтан өнімділігі төмендеді және 1872 жылдың 1 сәуірінде Тюбингенде кенеттен қайтыс болды.

He was a son of the Württemberg statesman de (1766–1845), the family being connected on both sides with the higher class of state officials of Württemberg. While a pupil at the gymnasium, he pursued botany and mineralogy in his leisure time, until in 1823 he entered the University of Tübingen. After graduating with distinction in medicine he went to Munich, where he met a distinguished circle of botanists, and found ample material for research. This seems to have determined his career as a botanist, and he started in 1828 those anatomical investigations which continued until his death. In 1832 he was appointed professor of botany in Tübingen, a post which he never left. Unmarried, his pleasures were in his laboratory and library, and in perfecting optical apparatus and microscopic preparations, for which he showed extraordinary manual skill. He was largely a self taught botanist from boyhood, and, little influenced in his opinions even by his teachers, preserved always his independence of view on scientific questions. He received many honours during his lifetime, and was elected foreign fellow of the Royal Society in 1868. The process of cell division as observed under a microscope was first discovered by Hugo von Mohl in 1835 as he worked on green algae Cladophora glomerata. Mohl's writings cover a period of forty four years; the most notable of them were republished in 1845 in a volume entitled Vermischte Schriften (For lists of his works see Botanische Zeitung, 1872, p. 576, and Royal Soc. Catalogue, 1870, vol. iv.) They dealt with a variety of subjects, but chiefly with the structure of the higher forms, including both rough anatomy and minute histology. The word protoplasm was his suggestion; the nucleus had already been recognized by R. Brown and others; but Mohl showed in 1844 that the protoplasm is the source of those movements which at that time excited so much attention. He recognized under the name of primordial utricle the protoplasmic lining of the vacuolated cell, and first described the behaviour of the protoplasm in cell division. These and other observations led to the overthrow of Schleiden's theory of origin of cells by free cell formation. His contributions to knowledge of the cell wall were no less remarkable; he held the view now generally adopted of growth of cell wall by apposition. He first explained the true nature of pits, and showed the cellular origin of vessels and of fibrous cells; he was, in fact, the true founder of the cell theory. Clearly the author of such researches was the man to collect into one volume the theory of cell formation, and this he did in his treatise Die vegetabilische Zelle (1851), a short work translated into English (Ray Society, 1852). Mohl's early investigations on the structure of palms, of cycads, and of tree ferns permanently laid the foundation of all later knowledge of this subject: so also his work on Isoetes (1840). His later anatomical work was chiefly on the stems of dicotyledons and gymnosperms; in his observations on cork and bark he first explained the formation and origin of different types of bark, and corrected errors relating to lenticels. Following on his early demonstration of the origin of stomata (1838), he wrote a classical paper on their opening and closing (1850). In 1843 he started the weekly Botanische Zeitung in conjunction with Schlechtendal, which he edited jointly until his death. He was never a great writer of comprehensive works; no textbook exists in his name, and it would indeed appear from his withdrawal from co operation in Hofmeister's Handbuch that he had a distaste for such efforts. In 1850, he was elected a foreign member of the Royal Swedish Academy of Sciences. In his latter years his productive activity fell off, doubtless through failing health, and he died suddenly at Tübingen on 1 April 1872.