Атланта қаласының «Fox» театры: тарих пен сәулет шедеврi

Кіріспе

Атланта қаласындағы, Джорджия штатындағы, АҚШ-тағы кинотеатр

Фокс театры (көбінесе «Тамаша Фокс» деп танылады) – бұрынғы кино сарайы, қазіргі сахналық өнер орталығы. Ол 660 Peachtree Street NE мекенжайында, Атланта қаласының орталық бөлігінде, Джорджия штатында орналасқан және Фокс театры тарихи ауданының маңызды бөлігі болып табылады. Театр бастапқыда үлкен ғибадатхананың құрамына кіру үшін жоспарланған, бұл оның мавр стиліндегі дизайнынан көрінеді. 4665 орындық зал ақырында Fox Theatres желісінде сәнді кинотеатр ретінде салынды және 1929 жылы есігін ашты. Онда Атланта балеті, жазғы кино көрсетулері, сондай-ақ Бродвей шоуларының гастрольдік труппаларының қойылымдары сияқты түрлі мәдени және өнер шаралары өткізіледі. Бұл орында кейде танымал әртістердің концерттері де ұйымдастырылады.

Сәулет ерекшеліктері

Фокс театры алғаш рет ашылғанда жергілікті газет оны «көрнекі және көзге бірқарағанда қорқынышты, шексіз кемелді» деп сипаттады. Ол бүгінгі күнге дейін көрермендерге әсер ететін тамаша орын болып қала береді. Жобаның бас архитекторы – «Мари, Алжер және Винур» фирмасынан Оливье Винур. Фокс театрының бастапқы архитектурасы мен интерьерін екі стильге бөлуге болады: ислам архитектурасы (ғимараттың сыртқы бөлігі, зал, Үлкен зал, мезониндегі ерлер залы және төменгі қабаттағы әйелдер залы) және египеттік архитектура (египеттік балл залы, мезониндегі әйелдер залы және төменгі қабаттағы ерлер залы). Кино көрсетулер мен тікелей қойылымдар үшін арналған 4665 орындық зал араб ауласын еске түсіреді, төбесінде 96 кристалл «жұлдыз» (олардың үштен бірі жыпылықтайды) орналасқан, ал «түн аспанында» ақырындап қозғалатын бұлттардың суреті бейнеленген. 2010 жылдың маусым айында театрды қайта жаңартумен айналысатын екі қызметкер аудитория төбесінің жоғары жағындағы шатырдан іздеу жүргізіп, көптен бері айтылып келе жатқан жұлдыздардың бірінің Кока-Кола бөтелкесінен жасалғанын растады. Египеттік балл залы Карнақтағы Рамзес II ғибадатханасының үлгісімен салынған, ал мезониндегі әйелдер залында Тутанхамон патшаның тағына отырған креслосының көшірмесі мен кішкентай Сфинкстер бейнеленген макияж үстелдері орналасқан. Исламдық бөлімдерде бірнеше дәретханалар бар, олар қазір құрғақ күйде сақталады. Фокс театрында trompe l'œil кеңінен қолданылған; «ағаш» арқалықтар шын мәнінде гипстен жасалған, алтын жапырақтай көрінетін бояу емес, кейбір аймақтар сыртқы жарық түскендей боялып, жарықтандырылған, әсем каминдер ешқашан жұмыс істейтіндей етіп жасалмаған, ал зал ішіндегі алып бедуин шатыры сияқты көрінетін нәрсе – дыбысты ең алыс балконға жеткізуге арналған гипстен жасалған және болаттан құралған конструкция. Фокс театры ғимараттың ішкі кеңістігіне тұрақты түрде экскурсиялар ұйымдастырады.

Тарих

Бастапқыда Яараб ғибадатханасы ретінде жобаланған, 5000 мүшелі Shriners ұйымының бас кеңсесі, 2,75 миллион долларлық жоба Shriners-тің бюджетінен асып кетті, сондықтан олар аудиторияны сол кезде ел бойынша театрлар салып жатқан кино магнаты Уильям Фоксқа жалға берді. Театр 1929 жылдың 25 желтоқсанында, қор нарығының құлдырауынан және Ұлы депрессияның басталуынан екі ай өткен соң ашылды. Бір аптадан кейін, Жаңа жыл күні Shriners ғимараттың өз бөлігінде жаңа "мешітті" ашты, онда басқарушы кеңселер, үлкен қонақ бөлмесі, би залы/банкет залы, ас үй, жаттығу залы және душпен жабдықталған шкафтар болды. Жалға алу шарты бойынша, олар 1949 жылға дейін жалға алушы ретінде қалды. Ұлттық саябақтар қызметінің мәліметінше, "Фокс театры ашылғаннан кейін 125 аптадан соң ғана жабылды. Яараб ғибадатханасының мүшелері [ипотекалық төлемдерін] төлей алмады, ал 1932 жылы Уильям Фокс банкрот болды". 1932 жылдың желтоқсанында ипотека жабылғаннан кейін, Paramount Pictures және жүз театр иеленген Джорджия компаниясы Lucas & Jenkins бірлесіп кешенді сатып алды. 1939 жылы Атланта мен Оңтүстікке байланысты фильм "Желмен бірге кеткендер" премьерасы Fox емес, қазір бұзылған Loew's Grand Theatre-де өтті. GWTW Selznick International компаниясымен шығарылған болса да, Loew's Incorporated оны Metro Goldwyn Mayer студиясымен келісім бойынша таратты. Фильмнің премьерасы үшін Peachtree көшесімен өткен шеру әлдебір себеппен Фокс театрының сыртынан басталды, себебі фильмнің актерлері Georgian Terrace қонақ үйінде көшенің қарсы жағында тұрды. 1940 жылдары Фокс күшті басқаруды алды және Атлантадағы ең жақсы кинотеатрлардың біріне айналды. Сол кезде Египет би залы Атлантаның ең танымал би залына айналып, дәуірдің барлық маңызды биг-бендтері мен кантри және батыс свинг-бендтерін қабылдады. Ол сол кезде Атлантадағы ақ және қара халыққа рұқсат берген жалғыз театр болды. Алайда, қара жұмысшыларға арналған бөлек касса, кіреберіс және отыру орындары болды. Екінші қабаттағы креслолардың арасындағы бөлгіш қабырға әлі де сақталған, ал "түстілерге" арналған касса терезесі артқы кіреберісте пайдаланылмайды. Бұл білім беру және тарихи мақсаттар үшін қалдырылған. Театр 1962 жылы біріктірілді. 1970 жылдары бірнеше факторлар Фокс театрының құлдырауына себеп болды: ақ халықтың қаладан кетуі, қала маңындағы мультиплекс кинотеатрлардың пайда болуы және фильмдерді тарату тәсілінің өзгеруі. 1974 жылы AT&T-нің аймақтық бөлімшесі Southern Bell театр иелеріне оны сатып алу туралы ұсыныс жасады, сондай-ақ оны бұзып, жаңа кеңсе үшін паркинг құрылысын салу ниетін білдірді. Театрды құтқару үшін топ құрылды және ол 1974 жылдың мамыр айында Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді. Содан кейін болған халықтың наразылығы мен үлкен науқан, соның ішінде Liberace және Lynyrd Skynyrd (алғашқы тікелей альбомын жазып, әлемге гитарист Эд Кингтің орнын басатын Стив Гейнсті таныстырды) сияқты әртістердің қатысуымен, қала бұзуға рұқсат беруден бас тартты. Нәтижесінде, Фокс театрының бұзылуын болдырмау үшін күрделі келісім жасалды. Southern Bell ғимараты (қазіргі Tower Square) ғимараттың батыс жағындағы театрмен іргелес жерде, Солтүстік Авеню MARTA станциясының құрылысымен бірге салынды, ал оның тұрақ палубасы West Peachtree және 3-ші көшелердің бұрышындағы учаскеде орналасқан. АҚШ Ішкі істер министрлігі 1976 жылдың 26 мамырында Фокс театрын оның сәулеттік ерекшелігін ескере отырып, Ұлттық тарихи ескерткіш деп жариялады. Фокс театрының бұзылуынан құтқарылғаннан кейін, ұзақ және қымбат қалпына келтіру процесі басталды. Бастапқы интерьердің көп бөлігі сақталды және ескі фотосуреттердің көмегімен жаңа элементтер жасалды. Бүгінде Фокс театр ашылған кездегідей көрінеді, кейбір толықтырулармен, олар бастапқы жоспарларда болған, бірақ 1920 жылдары қаржылық қиындықтарға байланысты жүзеге асырылмады. Ғимаратты қазіргі қауіпсіздік нормаларына сәйкес келтіру үшін басқа да өзгерістер енгізілді. Фокс театр қазір Атлантадағы жалғыз сақталған кино сарайы. Loew's Grand, Martin Cinerama, Georgia Cinerama, Paramount Theater және Roxy Theater, бұрынғы Атлантаның танымал кино сарайларының бәрі жойылды, ал 1960 жылдары ашылған басқалары мультиплекстерге айналдырылды. Қазіргі уақытта Atlanta Landmarks, Inc. коммерциялық емес ұйымы басқаратын Фокс театрында көптеген мәдени және көркемдік шаралар өтеді, соның ішінде Атланта балетінің жыл сайынғы "Щелкунчик" қойылымы, жазғы кино сериясы және Бродвей шоуларының әртүрлі ұлттық гастрольдік труппаларының қойылымдары. Кинотеатр ретінде салынғандықтан, Фокс театрлық стандарттар бойынша сахнасы тар, сондықтан "Сиқырлы арыстан" және "Мисс Сайгон" сияқты қазіргі заманғы ірі қойылымдарға қажетті кейбір декорацияларды орнату үшін ауқымды, бірақ уақытша өзгерістер қажет. 2006 жылдың маусымында театр 130 000 долларлық цифрлық кино проекциялық жүйені орнатты, ол 26 маусымда "Нарния жылнамалары: Арыстан, Халықшыл және Гардероб" фильмінің көрсетілімімен жаңадан ашылды, бұл жазғы кино фестивалінің бөлігі болды. Әр фильмге дейін өтетін бірге айту кештері әлі де 1929 жылы орнатылған Brenograph Movie проекторы арқылы көрсетіледі. Египет би залы мен Grand Salon корпоративтік және жеке шаралар үшін, соның ішінде банкеттерге, қайырымдастық шараларға, тойларға, көрмелерге және конференцияларға тұрақты түрде жалға беріледі. Олар сонымен қатар көптеген аудандық орта мектептер үшін кештерге танымал орындар болып табылады. Атап айтқанда, Emory университетінің Оксфорд колледжі Египет би залында жыл сайынғы күзгі кешін өткізеді. Atlanta Landmarks басқаруды қолға алған 1975 жылдан бері Фокс жыл сайын пайда табады. Жыл сайын шамамен 750 000 адам Фоксқа келеді. 2016 жылдың 21 сәуірінде қайтыс болған Принстің соңғы өнері осы жерде өтті. 2017 жылдың мамырында Aquarium Rescue Unit тобының жетекшісі полковник Брюс Хэмптон 70 жылдығына арналған концерт кезінде сахнада құлап қайтыс болды. 2019 жылдың 2 қаңтарында Фокс театры Mercedes Benz Stadium-да өткен Super Bowl LIII алдында NFL Honors шарасын қабылдады. Элвис Пресли 1956 жылы, Брюс Спрингстин 1976, 1978 және 1996 жылдары, Боб Марли және The Wailers 1979 жылдың 12 желтоқсанында "Survival Tour" аясында, ал Pearl Jam 1994 жылы, ал Rolling Stones 1981 жылы Фокс театрында өнер көрсетті. Джорджия музыканттары Allman Brothers 1980 жылы, Рэй Чарльз 1983 жылы, Джеймс Браун 1985 жылы, R.E.M. 1989 жылы, B 52's 1989 және 2022 жылдары, Black Crowes 1992 жылы, Алан Джексон 1992 жылы, Widespread Panic 1993 жылы, Collective Soul 1996 жылы, Джефф Фоксворти 2001 жылы, Outkast 2001 жылы, Indigo Girls 2004 жылы, Zac Brown Band 2009 жылы (тікелей альбом "Pass the Jar" ретінде шығарылды), Моника 2010 жылы, Mastodon 2017 жылы, Manchester Orchestra 2018 жылы, Drivin' N' Cryin' with Drive By Truckers 2019 жылы, Blackberry Smoke 2019 жылы, Travis Tritt 2019 жылы және The Georgia Satellites 2022 жылы Фокс театрында өнер көрсетті.

Originally designed as the Yaarab Shrine Temple, the headquarters for a 5,000 member Shriners organization, the $2.75 million project exceeded the Shriners' budget, so they leased the auditorium to movie mogul William Fox, who was building theaters around the country at the time. The theater opened on December 25, 1929, just two months after the stock market crash and the start of the Great Depression. A week later, on New Year's Day, the Shriners inaugurated their new "mosque" in their part of the building, which contained executive offices, a large lounge, a ballroom/banquet hall, kitchen, practice hall, and locker shower room. Under the terms of the lease, they remained as paying tenants until 1949. According to the National Park Service, "the Fox Theatre closed only 125 weeks after it opened. Members of the Yaarab Temple could not meet their [mortgage payments], and by 1932, William Fox was bankrupt." After the mortgage was foreclosed in December 1932, the entire complex was purchased jointly by Paramount Pictures and Lucas & Jenkins, a Georgia company that owned a hundred theatres. In 1939, the movie most associated with Atlanta and the South, Gone with the Wind, premiered at the now demolished Loew's Grand Theatre rather than the Fox. Although GWTW was produced by Selznick International, it was distributed by Loew's Incorporated as part of a deal with rival studio Metro Goldwyn Mayer. The parade down Peachtree Street for the movie's premier coincidentally started just outside the Fox because the movie's cast was staying across the street at the Georgian Terrace Hotel. During the 1940s, the Fox acquired strong management and became one of the finest movie theaters in Atlanta. It was also at this time that the Egyptian Ballroom became Atlanta's most popular public dance hall and hosted all the important big bands and country and western swing bands of the era. It was notable at that time for being the only theater in Atlanta allowing both white and black patrons. However, there was a separate black box office, entrance, and seating; the segregation wall in the middle of the second dress seating still remains, and the "colored" box office window stands unused at the back entrance. These are left in place for educational and historical purposes. The theater was integrated in 1962. During the 1970s, several elements collided to bring about the Fox's decline – white flight, the rise of suburban multiplex theaters, and changes in how films were distributed. In 1974, Southern Bell, the regional arm of AT&T, approached the owners of the theater with an offer to buy and with the intent of tearing it down and building the parking deck for a new headquarters on the site. A group was formed to save the theater and it was placed on the National Register of Historic Places in May 1974. The ensuing public outcry and massive campaign, including such entertainers as Liberace and Lynyrd Skynyrd (recording their first live album there and debuting guitarist Ed King's replacement, Steve Gaines, to the world), among other celebrities, resulted in the city refusing to issue a demolition permit. Ultimately, a complicated deal was brokered that prevented the Fox's demolition. The Southern Bell Building (now Tower Square) was built on land adjacent to the theater on the building's west side in conjunction with the construction of the North Avenue MARTA station, with its parking deck built on the north end of the property at the corner of West Peachtree and 3rd streets. The U. S. Department of the Interior subsequently named the Fox a National Historic Landmark on May 26, 1976, citing its architectural uniqueness. After the Fox was saved from demolition, a lengthy and expensive restoration process began. Much of the original décor had survived and new pieces were created with the help of old photographs. Today, the Fox appears much as it did when it opened, with some additions that were in the original plans but had to be scrapped in the 1920s due to financial constraints. Other changes have been made to bring the building up to current safety codes. The Fox is now the only remaining movie palace in Atlanta. The Loew's Grand, Martin Cinerama, Georgia Cinerama, Paramount Theater, and the Roxy Theater, all once famous Atlanta movie palaces, are gone, and others that opened in the 1960s have since been converted to multiplexes. The Fox Theatre, now run under the non profit Atlanta Landmarks, Inc., hosts a multitude of cultural and artistic events, including the Atlanta Ballet's annual Nutcracker performances, a summer film series, and performances for various national touring companies of Broadway shows. Because of its origins as a movie house, the Fox has a shallow stage by theatrical standards and is unable—without extensive but temporary alterations—to accommodate some of the set pieces required by modern large scale shows such as The Lion King and Miss Saigon. In June 2006, the theater installed a $130,000 digital cinema video projection system, which debuted with a showing of The Chronicles of Narnia: The Lion, the Witch and the Wardrobe on June 26, part of the Summer Film Festival. The sing alongs that precede each feature are still shown by the Brenograph Movie projector which was installed in 1929. The Egyptian Ballroom and the Grand Salon are rented regularly for corporate and private functions, including banquets, fundraisers, weddings, trade shows and conventions. They are also both popular spots for proms for many area high schools. Notably, Oxford College of Emory University hosts its annual Fall Formal in the Egyptian Ballroom. Every year since Atlanta Landmarks assumed management in 1975, the Fox has generated an operating surplus. An estimated 750,000 people visit the Fox every year. The venue was the site of Prince's final performance, held one week before his death on April 21, 2016. In May 2017, Aquarium Rescue Unit frontman Col. Bruce Hampton died after collapsing onstage at the Fox during a concert celebrating his 70th birthday. On February 2, 2019, the Fox hosted the NFL Honors ahead of Super Bowl LIII at Mercedes Benz Stadium. Elvis Presley played at the Fox Theatre in 1956, Bruce Springsteen played it in 1976, 1978 and 1996, Bob Marley and the Wailers performed there on December 12, 1979, in support of his Survival Tour and Pearl Jam played there in 1994, and the Rolling Stones in 1981. Georgia musicians the Allman Brothers played at the Fox Theatre in 1980, Ray Charles in 1983, James Brown in 1985, R. E. M. in 1989, the B 52's in 1989 and 2022, the Black Crowes in 1992, Alan Jackson in 1992, Widespread Panic in 1993, Collective Soul in 1996, Jeff Foxworthy in '01, Outkast in 2001, Indigo Girls in '04, Zac Brown Band in 2009 (released on the live album Pass the Jar), Monica in 2010, Mastodon in 2017, Manchester Orchestra in 2018, Drivin' N' Cryin' with Drive By Truckers in '19, Blackberry Smoke in '19, Travis Tritt in '19, and The Georgia Satellites in 2022.

Қуатты Мо

Fox құрамында "Mighty Mo" деген лақаппен аталған төрт мануалды (немесе клавиатуралы) 42 қатарлы құбырлы орган бар. Ол 1929 жылы Мэриленд штатының Хагерстаун қаласында М. П. Мёльлер, Inc. компаниясы Fox үшін арнайы жасады. 3622 құбыры бар, ол Нью-Йорктегі Radio City Music Hall-дағы Wurlitzer органынан кейін елдегі екінші ірі театр органы және Мёльлер жасаған ең үлкен театр аспабы болды. Нағыз театр органы ретінде, шіркеу органынан өзгеше, Mighty Mo биіктігі 32 футтан (шамамен 10 метр) бастап кішкентай қаламсаптың мөлшеріне дейін жететін құбырларды қамтиды және толық оркестрдің дыбыстарын имитациялауға арналған. Құбырлардан басқа, онда маримба, ксилофон, глокеншпиль, барабандар, шаңғы қоңыраулары, гонг және тіпті алты футтық (1.8м) рояль (алғашқыда Чикагодағы Пикадилли театрындағы Kilgen органынан алынған); сондай-ақ, көптеген нұсқаусыз фильмдердің дыбыс эффектілері (мысалы, түрлі автомобиль дабылдары, жазғырған дауыл мен жаңбыр эффектілері, құс үскіріктері және т.б.) бар. Бұл орган театр органы үшін ерекше, себебі ол шіркеу органы үшін де 12 қатар құбырларды қамтиды, ол "Ethereal" бөлімі деп аталады. Осылайша, орган шіркеу органы ретінде де, театр органы ретінде де ойнатылуы мүмкін. Mighty Mo-ның осымен театрларда орнатылған аспаптардың азайып бара жатқан тізіміне енгені де атап өтерлік. Ларри Дуглас Эмбери 2002 жылдан 2016 жылдың ақпан айында қайтыс болғанға дейін театрдың тұрақты органшысы болды. Осы лауазымда ол Fox жазғы кинофестивалі мен Атланта балетінің жыл сайынғы "Жақсылық пен жамандық" қойылымы кезінде Mighty Mo-да өнер көрсетті. 2002 жылдың қыркүйегінде ол ұлы концерт органшысы Вирджил Фокс қайтыс болғанының жиырма екінші жылдығын еске алу үшін "Fox at the Fox" концертін ұйымдастырды. Фокс 1970-ші жылдары Fox театрында Mighty Mo-да "Fox at the Fox" концерттерінің атақты сериясын өткізген.

Жеке тұрғын үй

Fox-та сондай-ақ 1974 жылдан 2004 жылға дейін техникалық директор болған Джо Паттеннің жеке резиденциясы болған пәтер бар. 1927 жылы туылған және 2016 жылдың 7 сәуірінде қайтыс болған Паттенге пәтерде өмір бойы жалға алу құқығы берілді. Паттен алғаш рет Fox театрына театрдың Moller түтікшелі органын қалпына келтіруге ерікті түрде қатысқан кезде араласты. Кейіннен ол "Түлкі" мұнарасын құртуға бағытталған қозғалыста маңызды рөл атқарды. Пәтерде бұрын Шрайнерлер кеңсесі ретінде пайдаланылған орын орналасқан, олар Fox-ты кездесу залы ретінде салған. Пәтердің қабырғаларының қалыңдығы 2-3 фут (1 метр) және төсек бөлмеден аудиторияның жоғарғы жағындағы бұрынғы жарық платформасына шығатын дәліз бар. Театрдан тыс көшеге тікелей кіруге арналған бөлек кіреберіс бар. Паттеннің қатысуы 1996 жылдың сәуірінде "Түлкіні" жылдам тараған өрттен құтқаруға себеп болды. Таң атқанға дейін шатырдағы электр сымдарынан шыққан өрт 2 миллион долларлық зиян келтірді. Егер Паттен өрт сөндірушілерді шақырмағанда, зиян одан да көп болуы мүмкін еді, - деді "Фокс" театрына иелік ететін Atlanta Landmarks" коммерциялық емес ұйымының президенті Алан Томас. "Атланталық ескерткіштер" Паттен қайтыс болғаннан кейін пәтерді қалай пайдалануға болатыны туралы нақты жоспар жасамаған. "Біз оны киім ауыстыру бөлмесі, репетиция залы ретінде пайдалана аламыз", - деді Томас Atlanta Journal Constitution газетіне. "Біз бұл пәтерде басқа ешкім тұрмайды деп ойлаймыз". 2010 жылдың 30 тамызында жергілікті жаңалықтар Паттен мен театрдың иесі Atlanta Landmarks коммерциялық емес ұйымы арасындағы дау туралы хабарлады. Паттен өзі құрған ұйым оны пәтерінен шығарып жатқанын айтты. Осы арада Атлантаның ескерткіштер басқармасы халыққа мәлімдеме жасап, Паттеннің денсаулығын ескере отырып, жаңа келісімшарт жасауға ниеттенгендерін мәлімдеді. Олар оның пәтерде тұруына рұқсат етілетінін айтты.