Кіріспе

Квебектің тіл саясатына қатысты заңдық дау 1977 жылы Квебек парламенті француз тілінің хартасын бекіткен 101-заңды қабылдағаннан кейін көп ұзамай басталды. Рене Левестің Квебек партиясы үкіметі кезінде қабылданған Харта, Квебектің бұрынғы тіл заңнамасын кеңейтті, ол 1974 жылы Роберт Бурсаның Квебек Либералдық партиясы үкіметі кезінде қабылданған 22-заң, сондай-ақ Ресми тіл туралы заң деп танылады. Квебектегі бұрынғы тіл заңдарына 1969 жылғы Квебекте француз тілін дамыту туралы заң және 1910 жылғы Ла Вернь заңы кірді. Екі заң да Квебектегі француз тілі мен тілдік құқықтар жағдайы туралы сауалнама комиссиясының (Гендрон комиссиясы) ұсыныстарын іске асыру мақсатында жасалды. 1974 жылғы (Квебек) Ресми тіл туралы заңынан (федералды Ресми тілдер туралы заңымен шатастырмау керек) айырмашылығы, француз тілінің хартасы – квебектіктердің тілдік құқықтарын анықтайтын құқықтық негіз және Квебек үкіметіне француз тілін барлық азаматтардың ортақ тілі ретінде дамыту үшін қоғамдық өмірдің көптеген салаларына араласуға өкілеттік беретін тілдік басқару саясаты. Оның қабылдануы әлі күнге дейін жалғасып келе жатқан заңдық күреске себеп болды.

1982 жылға дейін

1867 жылы британдық парламент Британдық Солтүстік Америка заңын қабылдады, 1867 жылғы, қазір Конституциялық заң, 1867 ретінде белгілі, ол Канада доминионының жоғарғы заңы болды (бірнеше рет өзгертілгенімен, ол әлі де Канада Конституциясының бір бөлігі болып табылады). Бұл заңда тіл мәселесіне арналған жалғыз бір бөлім (133-бап) бар. Онда мынадай делінген:

"Канада парламентінің палаталары мен Квебек заң шығарушы органының палаталарындағы пікірсайыстарда кез келген адам ағылшын немесе француз тілін қолдана алады; және осы екі тіл де аталған палаталардың тиісті тізілімдері мен баяндамаларында қолданылады; сондай-ақ, осы заң бойынша құрылған Канаданың кез келген сотында немесе Квебек соттарында кез келген адам немесе кез келген сот ісінде немесе процесте осы тілдердің кез келгенін қолдануға болады." "Канада парламенті мен Квебек заң шығарушы органының актілері осы екі тілде басылып, жарияланады."

Заң шығару мен сот тілі

Үш квебектік адвокат – Питер Блейки, Роланд Дюран және Йоин Голдштейн француз тілінің жарғысының конституциялық еместігіне алғашқы болып 133-бап негізінде шағымданып, сотқа жүгінді. 1979 жылы Канаданың Жоғарғы соты француз тілінің жарғысының III тарауын конституциялық емес деп жариялады, оны 1867 жылғы Британдық Солтүстік Америка заңының 133-бабына қайшы деп таныды. Канаданың жоғарғы соты Квебек және Канада парламенттерінде заңдардың француз және ағылшын тілдерінде қабылдануы тиіс деген шешім шығарды. Француз тілінің жарғысының 7-13 баптары француз тілін заң шығарудың жалғыз тілі деп белгілеп, заңдарды ағылшын тіліне аударуды тек заң шығару процесінің соңында қарастырды. Квебек үкіметі жарғыны (және 1977 жылдан бері қабылданған барлық басқа да заңдарды) француз және ағылшын тілдерінде қайта қабылдады. Дегенмен, жарғының 7-13 баптары өзгеріссіз қалды. 1981 жылы Жоғарғы соттың келесі шешімі (Квебек (Бас прокурор) Блейкиге қарсы (№ 2)) 133-баптың мемлекеттік регламенттерге де қатысатынын мәлімдеді.

1982 жылдан кейін

Канада Конституциясының елге қайтарылуы (патриациясы) 1982 жылғы Канада заңының Британ Парламенті тарапынан қабылдануымен жүзеге асты. Бұл заң Канада үшін 1982 жылғы Конституциялық актіні (ішінде Канаданың Құқықтар мен бостандықтар хартиясы бар) бекітті, оның екі ережесі Квебектің француз тілі хартиясына қатысты конституциялық дауларға негіз болды. Хартияның 2-бабы сөз еркіндігіне кепілдік береді, бұл жеке адамның белгілі бір тілді қолдану қабілетін шектейтін заңдарға шағымдануға мүмкіндік береді, ал 23-бабы «аздық тілінде білім алу құқығы» деген ұғымды енгізді. 1982 жылдың мамыр айында «Альянс Квебек» атты ағылшын тілді құқықтарды қорғау тобы құрылды. Осы азаматтық қоғамдық бірлестік арқылы түрлі ағылшын тілді адвокаттар Квебектің аумақтық тіл саясатының конституциялық заңдылығына күдік тудырды.