Кіріспе
Сотқа алдын ала белгіленген уақытта келмейтін адамның жағдайы – "келмеу" (FTA), сондай-ақ "кепілдіктен қашу" деп те аталады, бұл сотталушы немесе жауапкерге жолданған шақыруда көрсетілгендей сотқа келмеген жағдайда болады. АҚШ-та қылмыстық істе айыпталушы келмеген жағдайда, FTA айыппұл, қамауға алу немесе екеуінің бірдей жазасына әкелуі мүмкін. Жазаның ауырлығы, сот отырысын өткізбей қалдырған қылмыстық айыптаудың қырқындығына байланысты болады. FTA сотталушыны қамауға алуға ордер шығаруға және оның келесі сот ісінде кепілге алуға және сотқа дейін босатуға құқығын жоғалтуына себеп болуы мүмкін.
A "failure to appear" (FTA), also known as "bail jumping", occurs when a defendant or respondent does not come before a tribunal as directed in a summons. In the United States, FTAs are punishable by fines, incarceration, or both when committed by a criminal defendant. The severity of the punishment depends on the seriousness of the criminal charges that were the subject of the missed proceeding. An FTA may trigger a bench warrant for the defendant's arrest and impair their eligibility for bail and pretrial release in subsequent proceedings.
Тарихи тұрғыдан
АТК-ға (сотқа келмеуге) қатысты жазалар соттардың сотқа наразылық ету құқығынан туындады. 1789 жылғы Сот жүйесі туралы заң, сотқа дейінгі қамауды реттейтін алғашқы федералдық құжат, АТК-ны жазалау үшін бөліп көрсетпеді, бірақ "билікке қарсы кез келген наразылық" үшін санкциялар болу керек деп белгіледі. АТК-ға қатысты нақты жазалар 1940 жылғы Смит заңы бойынша федералды үкіметтің коммунистік көшбасшыларды соттау науқанынан кейін пайда болды, ол АҚШ-тағы кез келген үкіметті құлату немесе жою қажеттігін, пайдалылығын немесе дұрыстығын біліп немесе қасақана қолдауға, кеңес беруге немесе үйретуге тырысуды қылмыс деп жариялады. Жоғары Сот Дэннис ісінде АҚШ бойынша Смит заңы бойынша он бір коммунистік көшбасшының айыптауларын растағаннан кейін, айыпталушылардың төртеуі 1951 жылдың шілдесінде қашып кетті. Төрт көшбасшының барлығы өздерін ұстап берді немесе кейін ұсталды. 1954 жылға қарай штат деңгейінде АТК-ға қатысты заңдар аз болды. Нью-Йорк және Миннесота штаттары АТК-ны жазалайтын заңдарды қабылдаушылардың алғашқыларының қатарында болды, бірақ бұл заңдар іс жүзінде сирек қолданылды. 1966 жылға дейін тек жеті штат АТК-ға жеке санкциялар енгізді. Келесі екі онжылдықта отыздан астам штат АТК-ға қатысты арнайы жазаларды енгізді. Бұл заңдар қауіпті күдіктілерге қатысты ұлттық алаңдаушылықтың күшеюімен және сотқа дейінгі жүйеде үлкен қорқыныш қажеттігімен бірге келді. 1966 жылғы Кепілдік реформасы туралы заң, федералды кепілдік заңнамасының алғашқы маңызды бөліктерінің бірі, "кез келген сотқа немесе сот қызметкеріне қажеттілік бойынша келмеу" үшін бес жылға дейін бас бостандығынан айыру және 5000 доллар айыппұл салуға әкеп соқты. 1984 жылы Конгресс федералды соттарда АТК үшін санкцияларды күшейтті. Заң жобасының бастапқы нұсқаларында заң шығарушылар "сотқа немесе басқа да сот отырыстарына келмейтіндерді тоқтату және сотқа келмегендерді жазалау" ниеттерін білдірді.
Мемлекеттік заңдар
Барлық елу штат FTA-ны қылмыстық жазалайтын заңдарды қабылдады, ал бірнеше штаттың заң кодекстерінде бұл "кепілдіктен қашу" деп аталады. Колумбия округі мен Миссисипи штатынан басқа, барлық штаттар FTA-ны қосымша қылмыстық айыптамалардың негізі ретінде қарастырады. Мысалы, Айдахо штатындағы қылмыстың ауырлығына байланысты FTA қарапайым құқық бұзушылық немесе қылмыс болып есептелуі мүмкін: сот тәртібімен, кепілдікпен немесе кепілсіз бостандыққа шығарылған және белгілі бір уақытта және жерде пайда болуға міндеттелген адам, егер заңды себепсіз сол уақытта және жерде пайда болмаса, құқық бұзушылық жасаған болып есептеледі. Егер талап етілген келу қылмыстық айыпқа жауап беру немесе оны қарау үшін болса, және адам тұтқындалудан, сотқа түсуден немесе жазадан қашу үшін қашқан немесе жасырынған болса, бұл қылмыс болып табылады. Осы бөлім шартты түрде босатылғанда немесе мерзімінен бұрын босатылғанда сотқа келу міндеттемелеріне қолданылмайды. Кемінде отыз штат және Колумбия округі соттарға FTA болған жағдайда күдіктіні қамауға алуға немесе сотқа келуіне бұйрық беруге құқық береді. Көптеген юрисдикцияларда сот ордерін шығару туралы шешім судьяның дискрециясына беріледі – кемінде кейбір жағдайларда. Мысалы, Мэриленд штатында, егер күдікті "кепілдігін жоғалтса немесе міндеттемесінен бас тартса және өз еркімен тапсырмаса", оны қамауға алу үшін автоматты түрде сот ордері шығарылады, ал күдікті шақыруға жауап бермеген жағдайда сот ордерін қолдану судьяның дискрециясына беріледі. Кемінде қырық штат FTA үшін жүргізуші куәлігіне қатысты санкциялар қолданады, көбінесе адам сотқа келгенге дейін куәлігін тоқтата тұрады. Кемінде жеті штат көлік жүргізуші куәлігін тоқтатуға жол береді, бұл тоқтату себебі көлік қозғалысына қатысты болмауы мүмкін. Күдіктінің бұрынғы сотқа қатысу тарихы сотқа дейінгі бостандыққа шығару туралы шешім қабылдағанда ескеретін маңызды факторлардың бірі болып табылады. Тек бір ғана FTA соттардың күдіктілерді өздерінің міндеттемелері бойынша босатудан бас тартуына немесе кепілдік берулеріне әкелуі мүмкін. Кейбір соттар тәуекелді бағалау құралдарын пайдаланады, олар күдіктінің сотқа келмеу ықтималдығын болжау үшін алгоритмдерді қолданады; бұрынғы FTA, әсіресе соңғысы, алгоритмді күдіктіні жоғары тәуекелді деп санауға бағыттайды.
Анықтамалық мәселелер
Сыншылар саясаткерлердің «келуден бас тартуды» тым кеңінен анықтайтынын, заңнан қасақана қашқан адамдарды ұмыту немесе логистикалық қиындықтарға байланысты сотқа келмегендермен шатастыратынын айтады. Тәуекелді бағалау құралдары күдіктінің тәуекел деңгейін есептегенде барлық «келуден бас тарту» жағдайларын бірдей қарастырады. Бір ғалым «келуден бас тартуды» үш санатқа бөлуді ұсынды: «нағыз қашу» (аумақтан қасақана қашу); жергілікті жасырыну (заң шегінде қалып, еске салған жағдайда да сотқа келмеу); және аз шығынды «келуден бас тарту» (әділеттен қашу мақсатында емес, басқа себептермен келмеу). Сыншылар мұндай жағдайларға әртүрлі шаралар қабылдау қажет дейді. Сотқа жиі шақырылатын сотталушылар сот күндерін ұмытып, шатастырып алуы мүмкін. Ел бойынша сот юрисдикциялары алдағы сот отырыстарын еске салып, «келуден бас тарту» көрсеткіштерін төмендетті. Нью-Йоркте сотқа шақыру нысандарын жаңарту және адамдарға сот күндерін SMS арқылы хабарлау «келуден бас тартуды» тиісінше 13% және 21% қысқартты. Сыншылар сотқа бару, әсіресе, төмен кірісті адамдар үшін қиын болуы мүмкін екенін атап өтті. Зерттеулер көлік және бала күтіміне қол жетімсіздікті екі маңызды фактор ретінде анықтады. Олардың пікірінше, сотқа қатысумен байланысты логистикалық қиындықтар мен қаржылық ауыртпалықтар нәтижелерінде байқалған айырмашылықтарға себеп болды. Жалдаушылар кейбір адамдарға, соның ішінде үйсіз және есірткіге тәуелді адамдарға қосымша қолдау қажет екенін және қылмыстық санкциялар туралы қорқыту тиімсіз екенін айтады. 2019 жылы Нью-Орлеанда жеті ересектің біреуіне қамау ордері болды; 2017 жылы Нью-Орлеанда шығарылған ордерлердің жартысынан астамы «келуден бас тарту» салдарынан болды. Әділет министрлігінің Фергюсон полиция бөлімін тексеруі Миссуридегі қалалық соттың мыңдаған «келуден бас тарту» ордерлерін шығарғанын және оларды тұрғындарға айыппұл мен төлемдер салу үшін пайдаланғанын көрсетті. Қамау ордері бар адамдар ұсталудан қорқып, білім алу және жұмыс іздеу мүмкіндіктерін іздеуден жаңылған болуы мүмкін. Олардың жүргізуші куәліктері алынып тасталуы мүмкін және мемлекеттік жәрдемақыға қол жеткізе алмайды.
АТС таралуы туралы сұрақтар
Сотқа келмеу жиілігі қылмыстық жазаларды қажет ететіндей деңгейде екендігі мәселесі даулы болып тұр. Сотқа келмеу көбінесе ең төменгі деңгейдегі, зорлықсыз қылмыстарда кездеседі: негізінен жол қозғалысы сотында. Жол қозғалысы ережелерін бұзғаны үшін айыппұл алған немесе шақыру қағазы келген адамдардың барлығы сотқа бармауы тұтқындау ордері шығаруға себеп болатынын білмейді. Ауыр қылмыстар үшін сотқа келмеу жағдайлары сирек. Әділет статистика бюросының соңғы деректеріне сәйкес, қылмыстық іс бойынша күдікпен ұсталғандардың 83% сот отырысын өткізіп жібермейді. Сотқа келмегендердің көпшілігі бір жыл ішінде қайтадан сотқа келеді. Сотқа келмеу көрсеткіштерін өлшеу және салыстыру да қиындық тудырады. Кейбір юрисдикцияларда сотқа бір рет келмеу – бұл бір сотқа келмеу жағдайы саналады, яғни адам бір сот ісі бойынша бір рет келмесе, жаңа сотқа келмеу жағдайы тіркеледі. Ал басқа юрисдикцияларда бір сот ісі бойынша барлық сотқа келмеу жағдайлары бір сотқа келмеу ретінде қарастырылады.