Кіріспе
Америка Құрама Штаттарын пойызбен аралаған көшпелі көрме. Екі ұлттық "Бостандық пойызы" АҚШ-ты аралады: 1947–1949 жылдардағы арнайы "Бостандық пойызы" көрмесі және 1975–1976 жылдардағы АҚШ-тың екі жүз жылдығына арналған "Америка бостандық пойызы". Әрбір пойыздың өзіндік қызыл, ақ және көк түсті бояу схемасы, 48 штат бойынша жеке маршруты мен бағыты болды. Олар келушілерге тоқталып, американдық мәдениетті және осыған қатысты тарихи артефакттарды көрсетті. 2026 жылы "Бостандық пойызын" қайта іске қосу жоспарлануда. 1940 жылдардағы "Бостандық пойызы" көрмесінде қара және ақ терілі көрермендерге еркін араласуға мүмкіндік берілді. Бірмингем (Алабама штаты) және Мемфис (Теннесси штаты) қалаларының шенеуніктері ақ және қара терілі адамдарға бір уақытта көрмені тамашалауға рұқсат бермегендіктен, "Бостандық пойызы" жоспарланған сапарларын өткізіп жіберді, бұл оқиға үлкен дау-дамайға себеп болды.
Two national Freedom Trains have toured the United States: the 1947–49 special exhibit Freedom Train and the 1975–76 American Freedom Train which celebrated the United States Bicentennial. Each train had its own special red, white and blue paint scheme and its own itinerary and route across the 48 contiguous states, stopping to visitors and displaying Americana and related historical artifacts. There are plans to run a Freedom Train again in 2026. The 1940s Freedom Train exhibit was integrated—black and white viewers were allowed to mingle freely. When town officials in Birmingham, Alabama, and Memphis, Tennessee, refused to allow blacks and whites to see the exhibits at the same time, the Freedom Train skipped the planned visits, amid significant controversy.
1947-1949 жылдардағы "Азаттық пойызы"
Бірінші бостандық пойзын 1946 жылғы сәуір айында АҚШ-тың Бас прокуроры Том Кларк ұсынды, ол соғыстан кейінгі жылдары американдықтардың бостандық қағидаларын берілгендей қабылдай бастағанына сенді. Бұл идеяны Paramount Pictures және жаңадан "Соғыс жарнамалық кеңесі" деген атаудан "Жарнамалық кеңес" болып өзгерген кеңес кіретін коалиция қолдады.
Жоспарлар мен хабарламалар
Томас Д'Арси Брофи (Kenyon & Eckhardt жарнама агенттігінің қызметкері) «Азаттық пойзын» «Американы американдықтарға сату кампаниясы» деп сипаттады. Жарнама кеңесі Пойызбен бірге радио бағдарламаларында, комикстерде және фильмдердегі хабарламаларды қамтитын басқа да іс-шараларды жоспарлады. Пойыз тоқтаған әрбір қалада олар АҚШ мерекесін тойлау үшін «Жаңару апталығын» ұйымдастырды. 1947 жылдың ақпан айында топ «Американдық мұра қоры» құрып, Брофиді оның президенті етіп тағайындады. Жаңа қордың сенімділер кеңесіне кірді: Фредерик Д. Паттерсон, Тускиги институтының президенті және Біріккен Негр колледжінің негізін қалаушы, 1947 жылдың қазан айында сенімді болып тағайындалды. Америка Еңбек Федерациясының президенті Уильям Грин және Өнеркәсіптік ұйымдар конгресінің президенті Филип Мюррей Қордың вице-президенттері болды. Ұлттық мұрағат Пойызға маңызды құжаттарды ұсынды, ал 1947 жылдың тамызында мұрағатшы Элизабет Хамер атап өткендей, «негізінен Голливуд осы көрменің қаржысын қамтамасыз етіп отыр». Қор Ұлттық мұрағат ұсынған құжаттар тізімінен бас тартты, оның ішінде 8802-ші жарлық та болды. Әділет министрлігінің тілегіне қарамастан, Қор азаматтардың құқықтары тізіміне ұжымдық келісімдерді қоспады. Соңғы тізімде қара тарихына қатысты жалғыз құжат – Азат ету туралы жарлық болды, тіпті осы жағдайда да, ілеспе түсіндірмелер құжатты шығарған ақ нәсілді президент Авраам Линкольнға бағытталған. Саяхатқа дайындалу кезінде ұйымдастырушылар АҚШ-ты нацистермен салыстыруды және шетелдік араласуға тікелей шақыруды азайтуға шешім қабылдады. Олар американдықтар үшін ортақ идеологияны құруға күш салды. Кларк былай деп жазды: «Демократияны сіңіру – біздің әртүрлі топтарымызды бір американдық отбасыға біріктіру үшін қажетті катализатор. Одан басқа, біз өмір салтымыздың жалғасуын қамтамасыз ете алмас едік. Америкашылдықты уағыздау – өзімізге сенім білдірудің тікелей мәлімдемесі». Пойзда «Жақсы азамат» сияқты, костюм киген еркектер бейнеленген көрмелер болды. Көрмелерде американдық бостандықтар тұтынушылық тұрғысынан анықталды және тауар өндірісінің артықшылығымен мақтанды. Әйелдер үшін (көбінесе «қыздар» немесе «әпкелер» деп аталады) жақсы азаматтық киім, белгілі бір қоғамдық іс-шараларға қатысу және бала тәрбиелеу тұрғысынан анықталды.
Атқару
ALCO PA дизельді-электр локомотивтері 48 штаттың 300-ден астам қалаларын аралаған сапарында АҚШ Конституциясының, Тәуелсіздік декларациясының, Трумэн доктринасының және Құқықтар туралы билльдің түпнұсқаларын тасымалдаған пойызды тартты. Аляска мен Гавайи 1959 жылға дейін штат мәртебесіне ие болмағандықтан, бұл пойыз сол кездегі барлық АҚШ штаттарын аралады. Бұл 48 штаттың бәріне барған алғашқы пойыз болды (1936 жылғы Рексал пойызы жақын келді, бірақ Неваданы өткізіп алды). Пойыз бен оның танымал құжаттарын күзету үшін үздік теңізшілер таңдалды. Теңізшілер тобына полковник Роберт Ф. Скотт басшылық етті. Сапарында болған Марк пен Мэри Элен Мерфи былай деп еске алады: "Теңізшілердің сыпайы, бірақ талапкерліктерімен сағат сайын 1200-ге жуық адамды асығыс өткізіп, әрбір көрмені қарауға орташа есеппен үш секундтан берді. Сары мен жасыл вагондармен өтетін адамдар аймақтық және патриоттық музыканы тыңдады, радиодан әр жаңа тасбаға сайын, жұмсақ дауыспен «жылдамдаңыз» деген шақыру естілді". «Тәуелсіздік пойызының» тіпті ресми әні болды, оны Ирвинг Берлин жазса, Бинг Кросби мен Эндрюс систерз орындады. Пойыздың алғашқы ресми тоқтауы 1947 жылдың 17 қыркүйегінде Филадельфияда (Пенсильвания штаты) болды. Одан кейін пойыз Жаңа Англияға, Атлант мұхитының жағалауымен Флоридаға, елдің оңтүстік штаттары арқылы Калифорнияға, Тынық мұхитының жағалауымен Вашингтонға, содан кейін солтүстік штаттар арқылы Миннесотаға бағытталды. Елдің периметрін айналып келгеннен кейін, пойыз Миннесотадан Колорадоға, одан соң Канзас пен Миссуриге, солтүстікке Висконсинге, одан оңтүстікке Огайо өзенінің аңғарына, тағы солтүстікке Мичиганға, соңында шығысқа Нью-Джерсиге қарай жол тартты. Пойыздың ресми сапары 1949 жылдың 22 қаңтарында Вашингтон қаласында аяқталды, ал соңғы ресми тоқтауы 1948 жылдың 26 қазанында Мэриленд штатының Хавр-де-Грейс қаласында болғаннан кейін үш айға жуық уақыт өткен соң аяқталды. Пойыз маршрутындағы ерекше тоқталым – 1948 жылдың 5-9 шілдесінде Чикаго теміржол көрмесіне қатысуы болды. Американдық мұра қоры кейбір сатушыларға кітаптар мен бейнекарталар сияқты «Тәуелсіздік пойызының» тауарларын сатуға лицензия берді, ал рұқсатсыз саудагерлерге басқа да керек-жарақтарды сатуға тыйым салды. Баспа басқармасы поездді көбінесе оң пікірмен қарсы алды. Бірақ Джон О'Доннелл «Вашингтон таймс геральд» газетінде былай деп жазды: «Біздің түсінігімізше, Джон Рокфеллердің күйеу баласы Уинтроп Алрих басқаратын комитет бұл науқанды бастамақ. Олардың тарихи автобусы Ақ үйден үлкен салтанатпен кетеді. Шапандарыңды ұстап тұрыңдар, жігіттер, сіздер тағы бір сапарға шығасыздар және киімдеріңіздегі көбелектерді қорғауды ұмытпаңыздар». Жарнама кеңесінің пікірінше, «Тәуелсіздік пойызы» сәтті өтті, әсіресе оны сүйемелдеген жергілікті митингтер мен медиа хабарламалары арқасында. Осылайша, бұл көп қырлы жоба Суық соғыстағы болашақ күш-жігер үшін үлгі болды.
"With polite and firm prodding the Marines hurried through as many as 1200 persons an hour, giving each an average of three seconds to look at each exhibit. As they shuffled through the beige and green cars, they listened to regional and patriotic music played over a public address system and to a 'move faster' exhortation by a suave Marine voice which came through the speaker every time a record changed." The Freedom Train even had an official song, written by Irving Berlin and performed by Bing Crosby and the Andrews Sisters. The train's first public display stop occurred in Philadelphia, Pennsylvania, on September 17, 1947. From there, the train traveled in a route that took it up to New England, down the Atlantic coast to Florida, across the nation's southern states to California, up the Pacific coast to Washington, then across the northern states to Minnesota. After touring the perimeter of the nation, the train moved inland from Minnesota to Colorado then Kansas and Missouri, north to Wisconsin, then south to the Ohio River valley, north again to Michigan and finally east to New Jersey. The train's official tour end occurred on January 22, 1949 in Washington, D. C., nearly three months after its last public display October 26, 1948, in Havre de Grace, Maryland. A notable stop on the train's itinerary was its appearance at the Chicago Railroad Fair from July 5 – 9, 1948. The American Heritage Foundation gave licenses to some vendors to sell Freedom Train gear such as books and postcards, while barring unauthorized merchants from selling other Freedom paraphernalia. The white press favored the train with mostly positive coverage. One exception was John O'Donnell, who commented in the Washington Times Herald: " we understand a committee headed by Winthrop Alrich, son in law of John D. Rockefeller Jr., is launching the campaign. Their wayward historical bus is scheduled to depart with great huzzahs from the White House Hold on to your hats, boys, you're going for another ride and remember to keep the moths out of that uniform." In the view of the Advertising Council, the Freedom Train succeeded, especially through the local rallies and media messages which accompanied it. This multifaceted project thus became a model for future efforts in the Cold War.
Сегрегация туралы дау
1947 жылғы 22 мамырда "Азаттық пойзы" жоспарының жариялануы қара американдықтардың бостандығының жай-күйі туралы қызу пікірлерге себеп болды. Америкалық қара ақын Лэнгстон Хьюз "Азаттық пойзы" атты сынды өлең жазды, онда ол ақ және қара нәсілді жолаушылар бөлек вагондарда жүретін, сегрегацияланған оңтүстік штаттары арқылы өтетін "Азаттық пойызы" туралы суреттеді. Өлеңді Пол Робсон оқыған. Кері әсерге ұшырап, Батыс блогын өзінің қарсыласынан еркіндік тұрғысынан басым көрсетуге тырысқан Труман әкімшілігі 1947 жылдың қыркүйегінде пойызды сегрегациядан тазартатын саясатты жариялады, ол екі аптадан кейін жолға шығуы тиіс болған. Теннесси штатының Мемфис қаласының мэрі Джеймс Плезантс-младший қара және ақ нәсілді адамдарға "Азаттық пойызына" тек бөлек уақыттарда ғана кіруге рұқсат етілетінін мәлімдеді. (Плезантс ХХ ғасырдың бірінші жартысында Мемфис саясатындағы ең ықпалды тұлға – Босс Эдвард Х. Крамптың қолдауымен әрекет етті.) "Азаттық пойызының" ұйымдастырушылары пойыздың Мемфистегі жоспарланған тоқтауын тоқтатқаннан кейін, қала әкімі Плезантс "расааралық "соқтығысу мен итеруден" сөзсіз туындайтын "расалық проблемаларды" болдырмау үшін бөлек қарау уақытының қажеттігін айтты. Басқа қалалардағы "Азаттық пойызының" тоқтау орындарына қала әкімі жасырын агенттер жіберді, олар алдымен оңтүстік қалаларының кейбіреулерінде қарау кезінде сегрегация сақталғанын, сондай-ақ, басқа жерлерде "Азаттық пойызының" ақ клиенттері қара американдықтардың болуын ұнатпағанын хабарлады. Монтгомериде, Алабама штатында Эдгар Никсон мен Роза Паркстың ынтасы жергілікті "Азаттық пойызын" жоспарлау комитетіне қара нәсілді мүшелерді тағайындауға және пойыз сапары кезінде сегрегацияны жою туралы уәде беруге әкелді. Бірмингем қаласындағы қоғамдық қауіпсіздік комиссары Булл Коннор қара және ақ адамдардың пойызды бөлек кезекте күтулері керектігін талап етті. "Бирмингем жоспарының" идеясы бойынша ақ және қара адамдар бір уақытта пойызға отырып, бір-бірімен тікелей қақтығыспауы керек еді. Қысымға ұшыраған Коннорс пен оның әріптесі Джеймс Э. Морган: "Біздің сегрегация заңымыз қаладағы ақ және қара нәсілді адамдарды қорғау және тәртіпсіздіктердің алдын алу үшін жасалған. Бұл қалаға келген әрбір қонақтың алдында тастап кететін киім емес. Егер "Азаттық пойызының" басшылары оны Бирмингемге әкелуді жөн деп тапса, олар жылы қарсы алынады, бірақ олар да, "Азаттық пойызының" қонақтары да біздің заңдарымыздан босатылмайды." NAACP және басқа ұйымдардың қысымы мен бойкотпен қорқытуының нәтижесінде American Heritage Foundation да "Азаттық пойызының" Бирмингемдегі кездесуін тоқтатты. Бұл оқиға жергілікті қара көшбасшылар Эрнест Таггарт пен И. Дж. Израиль үшін ұятты болды, олар келісімді сақтау ниетімен сегрегацияланған "Азаттық пойызының" сапарын қолдауын қорғады. Пойыздың сапары барысында оған қатысты сын-пікірлер жалғасты. "The Sunday Oregonian" газеті "Азаттық пойызында премиум-баға жоқ, бірақ шындығында кейбір азаматтар әлі де екінші сыныпта саяхат етеді" деген тақырыппен екі беттік мақала жариялады, онда қара американдықтарға қатысты дискриминация мен зорлық-зомбылық туралы толық мәлімет берілді. ФБР директоры Дж. Эдгар Гувер осы және басқа да наразылықтарды "негр-коммунистік" агитация деп сипаттады.
Our segregation law is for the protection of the white and black races in the city, and for the prevention of disorders. . It is not a mantle to be set aside at the instance of this or that visitor to the city. If those in charge of the Freedom Train should see fit to bring it to Birmingham, they will be welcomed cordially, but cannot expect that either they or visitors to the Freedom Train will be exempt from our laws. Under pressure and threat of boycott by various organizations including the NAACP, the American Heritage Foundation also canceled the Freedom Train's appearance in Birmingham. The episode was somewhat embarrassing for collaborationist local black leaders Ernest Taggart and I. J. Israel, who defended their support of the segregated Freedom Train visit in the spirit of compromise. Public critique of the Train continued during the tour. The Sunday Oregonian published a two page section titled "No Premium Fares on Freedom Train—But Actually Some Citizens Still Ride Second Class", detailing persistent discrimination and violence against Black Americans. These and other rumblings were described by FBI Director J. Edgar Hoover as "Negro Communist" agitation.
1975-76 жылдардағы Американың бостандық пойызы
Екінші бостандық пойзы, Америка бостандық пойзы, 1975-76 жылдары АҚШ-тың екі жүз жылдығын атап өту үшін елді аралап өтті. 26 вагондағы пойызды жаңадан қалпына келтірілген 3 бу локомотиві жүргізді. Пойызды бірінші болып бұрынғы Reading Company T 1 классының 4-8-4 #2101 локомотиві тартты. Екіншісі – бұрынғы Southern Pacific #4449, 4-8-4 бу локомотиві, ол пойызды Батыс аймағынан өткізді. Үшіншісі – бұрынғы Texas & Pacific 2-10-4 #610, ол Техас штатында пойызды тартты. Әр локомотив елдің әртүрлі аймағында пойызды тартты. Louisville and Nashville теміржолындағы жеңіл жүк көлемі мен жол жағдайына байланысты, дизель локомотивтері Америка бостандық пойызын New Orleans қаласынан Mobile, Alabama қаласына дейін тартты. Чикаго көлінің жағасындағы жолдарды қиып өту кезінде бу локомотиві жолдан шығып кеткеннен кейін Чикагода да дизель локомотивтері қажет болды. Пойыздың өзі New York Central және Penn Central багаж вагондарынан ауыстырылған 10 көрме вагонынан тұрды. Олар Джордж Вашингтонның Конституциясының көшірмесі, Луизиананың түпнұсқа құжаты, Джуди Гарлендтің "Оз сиқыршысынан" киімі, Джо Фрейзердің бокс шорты, Мартин Лютер Кингтің мінбері мен киімдері, Джесси Оуэнстің 1936 жылғы төрт Олимпиада алтын медалінің көшірмелері (олардың біреуі жол бойында ұрланған), Уилт Чемберленнің баскетбол буттары және Айдан әкелінген тас сияқты 500-ден астам американдық құндылықтарды тасымалдады. Пойз сондай-ақ NYC және PC багаж вагондарынан ауыстырылған екі көрме вагонынан, #40 және #41-ден тұрды. Олардың екі жағында үлкен терезелер болды, олар арқылы экспонаттарды күні-түні көруге болады. Олар Балтимор және Огайо "Араб" бу локомотивінің моделін, Джордж Вашингтонның өрт сөндіру бригадасының "Достық" өрт сөндіру машинасының көшірмесін, 1904 жылғы Oldsmobile Runabout машинасын, ай роверін, пойыздың маршрутын көрсететін картаны және "Азаттық қоңырауын" алып жүрді. Пойыздың 48 штаттағы саяхаты 1975 жылдың 1 сәуірінен 1976 жылдың 31 желтоқсанына дейін жалғасты. Саяхат кезінде 7 миллионнан астам американдық оны көрді, ал миллиондаған адамдар пойыз өтетін жерде тұрып, оны қарсы алды. Саяхат Вилмингтон (Делавэр штаты) қаласынан басталып, солтүстік-шығысқа қарай Жаңа Англияға, батысқа қарай Пенсильвания және Огайо арқылы Мичиганға, содан кейін Мичиган көлінің бойымен Иллинойс және Висконсин штаттарына дейін созылды. Орта Батыстан батысқа қарай сапар жалғасты, жазық далаларды кесіп Ютаға, содан кейін Тынық мұхитының Солтүстік-Батысына жетті. Сиэтл (Вашингтон штаты) қаласынан шығып, Тынық мұхитының жағалауымен Оңтүстік Калифорнияға дейін сапар шекті. Пойыз экипажы 1975 жылғы Рождествоны Калифорния штатының Помона қаласында өткізді, #4449 локомотивінің алдыңғы бөлігінде Санта-Клаустың үлкен суретін салды. 1976 жылы тур Оңтүстік Калифорниядан шығысқа қарай Аризона, Нью-Мексико және Техас арқылы жалғасты, содан кейін солтүстікке қарай Канзас және Миссуриге, Мексика шығанағының жағалауындағы штаттар арқылы, содан кейін тағы да солтүстікке қарай Пенсильванияға дейін сапар шекті. Саяхат оңтүстік-шығысқа қарай Нью-Джерсиге, содан кейін Атлантика жағалауымен оңтүстікке қарай жалғасты, ақырында 1976 жылдың 26 желтоқсанында Флорида штатының Майами қаласында аяқталды. Соңғы келушілер 1976 жылдың 31 желтоқсанында пойызды аралап шықты. Саяхат аяқталған кезде Америка бостандық пойзы 21 ай ішінде 40 858 километр (25 833 миль) жол жүріп, 138 қалада тоқтады. 1977 жылдың басында Канаданың Ұлттық мұражайлары 15 вагонды сатып алып, 1978 жылдан 1980 жылға дейін Канаданың тарихына арналған жылжымалы музей ретінде Discovery Train теміржол туры үшін пайдаланды.