Кіріспе

Мидлсекс каналы – Мерримак өзенін Бостон портымен байланыстыратын 44 шақырымдық баржа каналы. Іске қосылған кезде оның ені 9,1 метр, тереңдігі 0,9 метр, ал әрбір шлюзінің ұзындығы 24 метр, ені 3,0–3,4 метр болатын. Каналда сондай-ақ сегіз су құбыры болған. 1793–1803 жылдары салынған бұл канал АҚШ-тағы өз түріндегі алғашқы азаматтық инженерлік жобалардың бірі еді және Эри каналы сияқты басқа да ірі канал жобаларымен айналысқан инженерлер оны зерттеді. Каналды мүмкін еткен көптеген инновациялардың ішінде шлюздерін салу үшін қолданылған гидравликалық цемент және Конкорд өзенін кесіп өту үшін жасалған ерекше жүзбелі сүйрегіш жол бар. Канал 1851 жылға дейін жұмыс істеді, одан кейін көлемді тауарларды тасымалдаудың тиімді тәсілдері, көбінесе теміржолдар, оны бәсекеге қабілетсіз етті. 1967 жылы Америка инженерлер қоғамы каналды Ұлттық тарихи құрылыс инженерлік ескерткіші деп таныды. Каналдың қалдықтары әлі де сақталған және 1972 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді, ал толық маршруты, үстіне салынған бөліктерімен бірге, 2009 жылы екінші тізімге қосылды.

Тұжырымдама

1790 жылға қарай Англияда отыз жылдық тәжірибе және континенттік Еуропаның көптеген каналдары болды. Америка Тәуелсіздік соғысынан кейін жас АҚШ жағалаудан алшақтап экономикалық өсу кезеңін бастады. Американың ықпалды адамдары әрқашан Еуропа, әсіресе Ұлыбританиядан келетін жаңалықтарды қадағалап отырды, сондықтан 1790–1794 жылдары британ Парламенті сексен бір канал және су жолы актісін қабылдағанда американдық көшбасшылар назар аударды. Массачусетс штатында тауарларды негізгі порт – Бостонға жеткізу және ішкі аймақтармен байланыс орнату үшін бірнеше идея ұсынылды. Шамамен үш жыл бойы Коннектикут өзенінің жоғарғы ағысы, Коннектикут штатының Энфилд қаласындағы сарқырамадан жоғары орналасқан бөлігі, Бостонға канал арқылы Чарльз өзенімен жалғастыру жоспарланды. Салливан компания президенті болып тағайындалды, ал вице-президенті және ақыры бас инженері – Вобурн тумасы, Гарвард колледжінде ғылым лекцияларын тыңдаған және физик Бенджамин Томпсонның досы Лоамми Болдуин болды. Болдуиннің ұлдарының барлығы азаматтық инженерия саласында жұмыс істеді, ал отбасы индустриалды құрылыс революциясының маңызды тұлғаларына айналды. Болдуиннің Навигациялық компанияға берген өтініші қабылданды, Уэстонға Массачусетске саяхаттауға рұқсат берілді. 1794 жылдың шілде және тамыз айларында Уэстон, Болдуин және оның бірнеше ұлдарымен бірге жоспарланған канал үшін екі мүмкін бағытты зерттеп, анықтады. Иелері канал үшін жерді сатып алуға келісімшарттар жасады, оның бір бөлігі иелерінен қайырымдылық ретінде берілді, ал он алты жағдайда иелері жерді алу үшін мемлекеттік билік өкілеттігін пайдаланды. Негізгі жоспар бойынша каналдың басты су көзі Солтүстік Билерикадағы Конкорд өзенінің ең биік нүктесі болуы керек еді, ал қажет болған жағдайда қосымша су Вобурндағы Хорн тоғанынан алынуы керек еді. Канал Конкорд өзенімен қосылған жер 17 ғасырдан бері астық ұнтақтайтын диірмен орны болды, иелері оны барлық су құқығымен бірге сатып алды. Осы жерден канал Шығыс Челмсфордтағы (қазіргі Лоуэллдің батыс бөлігі) Мерримак өзеніне дейін 10 шақырым, ал Чарльзтаундағы Чарльз өзеніне дейін 22 шақырым төменге дейін созылды. 1794 жылдың қыркүйек айының соңында Солтүстік Билерикада жер жұмыстары басталды. Канал құрылысын бірнеше мердігерлер жүзеге асырды. Кейбір жағдайларда жергілікті жұмысшыларға бөлімдерді қазуға келісімшарт жасалды, ал басқа аймақтарда құрылыс жұмыстары үшін Массачусетс және Нью-Гэмпширден келісімшарт бойынша жұмысшылар шақырылды. Құрылыс материалдары мен жабдықтарында жаңалықтар жасалып, түрлі инженерлік қиындықтар еңсерілді. Тас құлыптарды су өткізбейтін ету үшін гидравликалық цемент (Батыс Үндістандағы Синт-Эвстациустан үлкен шығынмен әкелінген жанартау материалдарынан жасалған) қолданылды. Оның құны жоғары болғандықтан және таспен жұмыс істеудің қиындығынан кейбір құлыптар ағаштан жасалды. Жерді жылжыту жабдықтарында жаңалық жасалды, жүк тасушы машинаның бір жағы материалды қажетті жерге жылдам тастауға мүмкіндік беретін алғашқы үлгісі жасалды. 1800 жылдың желтоқсан айында су каналға бағытталды, ал 1803 жылға қарай канал Чарльзтаунда толып ақты. 1802 жылдың 22 сәуірінде алғашқы кеме каналдың бір бөлігімен жүріп өтті.

Операция

1808 жылға қарай аяқталған канал Чарльздан (төменгі аялдамасы) Мерримакқа, Нью-Гэмпширге дейін жетіп, Батыс Нью-Гэмпшир мен Шығыс Вермонтқа жүктердің үштен екісін төмен, үштен бірін жоғары тасымалдай бастады. Басқа бағытта канал «Мидлсекс ауылынан» немесе Массачусетс штатының Шығыс Челмсфордтан (Челмсфорд қаласы кейіннен бөлініп, Шығыс Челмсфорд Лоуэлл болып қайта аталды, Массачусетс, қазір Массачусетс штатының ең халқы көп төртінші қаласы, негізінен Мидлсекс каналы мен Нашуа және Мерримак өзендері бойындағы көлік инфрақұрылымы мен су қуатының арқасында дамыған Лоуэлл тоқыма өнеркәсібіне байланысты), бірнеше сирек қоныстанған Мидлсекс округінің шеткі елді мекендері арқылы, мысалы, Биллерика және Тьюксбери, содан кейін Бостонға қарай төмен ағыс бойындағы қалаларға, негізінен MA 38 тас жолымен қатар жүретін су арналарымен, Уилмингтоннан, одан Уобурнда Абержона өзені бойымен Винчестер (немесе Уотерфилд) арқылы Мистик көлдеріне, ал Арлингтон мен Сомервилл арасындағы Мистик өзенімен батыс жағалауда, Медфорд пен Шарлстаун арасындағы шығыс (сол) жағалауда, Шарлстаун ойпатындағы Бостон портына дейін созылды. Алғашқыда ол Медфордта аяқталды, бірақ кейін Чарльстаунға, Массачусетске дейін ұзартылды, Медфорд орталығынан Мистик өзеніне дейін қосымша тармақ салынды. Конкордтан Бостонға дейінгі өзенмен төмен сапар төрт күнге, ал кері сапар жоғары ағысқа бес күнге созылды. Корпорация таратылғанға дейін, иелері каналды Бостон қаласын сумен қамтамасыз ету үшін акведукқа айналдыруды ұсынды, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Канал жұмысын тоқтатқаннан кейін оның инфрақұрылымы тез құлдырап кетті. 1852 жылы компания каналдың үстіндегі қираған көпірлерді бұйырып алып тастады және каналды толтыруға бұйрық берді. Компанияға акционерлерге қаржыны төлеп, таралуға рұқсат берілді, ал оның 1793 жылғы жарғысы 1860 жылы жойылды. Компанияның құжаттары сақтау үшін мемлекетке тапсырылды. Канал корпорациясының Солтүстік Биллерикадағы жері мен бөгеті, сондай-ақ Конкорд өзеніндегі су құқығы Чарльз мен Томас Талботқа сатылды, олар қазір Биллерика Миллс тарихи ауданында орналасқан Талбот Миллс кешенін салды. 20 ғасырда канал төсегінің бөліктері жолдармен жабылған, оның ішінде Медфорд пен Винчестердегі Мистик Вэлли Парквейінің және Сомервилл мен Медфордтағы Бостон даңғылының бөліктері. Бостон даңғылы Мистик өзенін каналмен бірге кесіп өтеді. Шығыс Сомервиллдегі каналдың бөліктері 19 ғасырдың соңында Плаугхед Хиллді тегістеу арқылы толтырылды. Плаугхед Хилл 1832 жылы католиктерге қарсы қырғынның орын алған жері болды және кейіннен тасталып кетті.

Әсері

Каналдың ашылуы Мерримак өзенінің сағасы – Ньюберипорт, Массачусетс портының коммерциялық тұрақтылығын төмендетті, себебі Нью-Гэмпширдегі Мерримак аңғарынан барлық сауда бұрынғыдай кейде қиынға соққан өзен арқылы емес, канал арқылы Бостонға жүзеге асырылатын болды. Канал Лоуэллдің ірі өнеркәсіптік орталыққа айналуында да маңызды рөл атқарды. Оның ашылуы 1790 жылдары ашылған Паутукет каналындағы бизнес белсенділігінің төмендеуіне себеп болды, ол Миддлсекс каналының солтүстік жағынан Паутукет сарқырамасын айналып өтетін транзиттік канал болатын. Паутукет каналының иелері оны қуат беруге пайдалануға бейімдеді, нәтижесінде 1820 жылдары оның жағасындағы диірмендер өркендеді. Миддлсекс каналы шикізатты, дайын өнімдерді және қызметкерлерді Лоуэллге және кері тасымалдау үшін қолданылды. Конкорд өзенін пайдаланудың ұзақ мерзімді экологиялық салдары болды. Солтүстік Билерикадағы бөгеттің биіктігін көтеру өзен бойындағы маусымдық шөп шалғындықтарының суға батуына әкелуі мүмкін деген болжамға негізделді, бұл канал иелеріне қарсы көптеген сот процестеріне әкелді. Алайда, бәрі де сәтсіз аяқталды, себебі ғылымның жетілмегендігі және меншік иелерінің саяси ықпалы зор болды. Каналдың соңғы жылдары құлдырағандықтан, штат заң шығарушы органы бөгеттің биіктігін төмендетуге бұйрық берді, бірақ бұйрық орындалудан бұрын күшін жойды. 20-шы ғасырда жасалған талдаулар көрсеткендей, әлі де тұрған бөгет (ең биік болмаса да) өзен бойындағы 25 шақырымға дейінгі шөп шалғындықтарының суға батуына ықпал еткен болуы мүмкін. Осы шалғындықтардың көп бөлігі тасталып, кейбіреулері қазір Ұлы шалғындық Ұлттық жануарлар қорығының құрамына кіреді және ылғалды жерлер ретінде жіктеледі. Канал бірқатар инновацияларды енгізді және кейінгі инженерлік жобалар үшін үлгі ретінде қарастырылды. Қалқымаларды гидравликалық цементпен қалау Солтүстік Америкада осы материалды алғаш рет қолдану болып табылады. Бағыт Wye деңгейін (дұмпы деңгейінің ерте нұсқасы) пайдаланып зерттелді, бұл Америкадағы алғашқы тіркелген пайдалану болды. Солтүстік Билерикада, канал Конкорд өзенімен кездесетін жерде, кезекті қозғалысты қамтамасыз ету үшін жүзуші жол құрылымы ойластырылды.