Кіріспе

Британдық журналист және тарихшы (1914–2010)

Базил Рисбриджер Дэвидсон (9 қараша 1914 – 9 шілде 2010) – африка тарихы мен саясаты туралы 30-дан астам кітап жазған британдық журналист және тарихшы. Екі қазіргі заманғы жазушының пікірінше, "Дэвидсон, африка тарихы мен саясаты туралы көптеген кітаптарының біріншісі 1956 жылы жарық көрген, белсенді журналист ретінде, жаңа саланың кең халықаралық оқырманға таралуына ең көп үлес қосушы болып саналады".

Ерте өмір

Базил Дэвидсон 1914 жылдың 9 қарашасында Ұлыбританияның Бристоль қаласында дүниеге келді. 16 жасында мектепті бітірмей, Лондонға көшіп кетті. 1938 жылы ол The Economist газетінің Париж тілшісі, соңынан The Star газетінің дипломатиялық тілшісі болып жұмыс істеді. 1930-жылдары Италия мен Орталық Еуропаны көптеп саяхаттады.

Соғыс уақытындағы қызмет

Дэвидсонды құпия барлау қызметі (SIS) және МИ-6 D бөліміне жұмысқа алды. Ол 1939 жылғы желтоқсанда Будапештке жаңалықтар агенттігі құру сылтавымен жіберілді. 1941 жылғы сәуірде нацистердің шапқышылығы басталғанда, ол Югославияның Белград қаласына қашып кетті. Мамыр айында итальяндық әскерлер оны тұтқынға алды, бірақ кейін тұтқын алмасу келісімі арқылы босатылды. 1942 жылдың соңынан 1943 жылдың ортасына дейін ол Египеттің Каир қаласында Югославияның Арнайы операциялар тобының (SOE) бөлімін басқарды, онда ол Джеймс Клугманның бастығы болды. 1943 жылғы 16 тамызда ол Боснияға парашютпен секіріп, алдағы айларды партизандармен байланыс жасаумен өткізді, осы туралы ол 1946 жылы жарық көрген «Партизандық сурет» атты кітабында баяндады. Дэвидсон Югославиядағы Срем және Фрушка Гораға қарай жылжыды. Ол бірнеше рет тұтқындалуға және қаза табуға жақын болды. SOE оны Венгрия басып алған Бачка аймағына көтеріліс қозғалысын ұйымдастыру үшін жіберді, бірақ Дэвидсон жағдайдың қолайсыз екенін түсініп, Дунай арқылы Фрушка Гораға қайта оралды. 1944 жылғы маусымда неміс әскері Фрушка Гораны қоршап алып, ондағы партизандарды жоюға тырысты, бірақ Дэвидсон мен оның серіктері тар мүшкелден құтыла алды. Кеңес әскерлері Югославияға енгеннен кейін Дэвидсон әуемен эвакуацияланды. Дэвидсон партизандар мен коммунистік көшбасшы Иосип Броз Титоға зор құрметпен қарады. 1945 жылғы қаңтардан бастап Дэвидсон Лигурия және Генуядағы партизандармен байланыс офицері қызметін атқарды. Ол 1945 жылғы 26-27 сәуірде Генуяда неміс әскерлерінің капитуляциясына куә болды. Ол подполковник шынжырғымен соғысты аяқтады және Әскери крестпен марапатталды, сондай-ақ екі рет құжатта еске алынды.

Африка және жазушылық мансап

Дэвидсон соғыстан кейін журналистикаға оралды. Бастапқыда ол Париждегі «Таймс» газетінде жұмыс істеді, бірақ суық соғыс басталған кезде соғыстағы рөлінен кейін коммунистік көзқарастарға ие деп есептелді. 1949 жылы ол газеттен кетіп, «Демократиялық бақылау одағының» (UDC) хатшысы болды және солшыл «Жаңа мемлекетші» газетінде жұмыс істей бастады. Алайда, суық соғыс оның Орталық Еуропаға оралуына кедергі келтірді, ал апартеидке қарсы күрескен кәсіподақтар шақырғаннан кейін Дэвидсон Африкаға қызығушылық танытты. Ол Оңтүстік Африкадағы ақ үстемдік пен Африкадағы отаршылдыққа қарсы мақалалар мен кітаптар жариялады, содан кейін «Daily Herald» (1954–57) және «Daily Mirror» (1959–62) газеттерінде жұмыс істеді. Ол танымал жазушы ретінде мансабын бастады. Ол бес роман және Африка тарихы мен саясатына арналған 30-ға жуық кітап жазды. Бұл оның тәуелсіздік дәуірінде Африка бойынша маңызды сарапшылардың бірі екенін бекітті. 1960 жылы оның «Африканың жоғалған қалалары» кітабы ең үздік кітап үшін Анисфилд-Вольф сыйлығын жеңіп алды. 1969 жылдан бастап Дэвидсон апартеидке қарсы қозғалысқа қатысып, ақырында оның вице-президенті болды. Ол, әсіресе 1980 жылдардан бастап, пан-африканизмді жақтады, сондай-ақ Родезиядағы ақшыл үкіметті және Анголадағы Америка қолдауындағы Анголаның толық тәуелсіздігі үшін ұлттық одақ (UNITA) ұйымын сынады. Ол Ангола мен Эритреяда Эфиопиядан тәуелсіздік күресі кезінде ұзақ уақыт өткізді. 1984 жылы Дэвидсон «Channel 4» телеарнасы үшін «Африка» атты сегіз бөлімді деректі фильм жасады. Академик болмаса да, Дэвидсон Африка мәселелері бойынша сарапшы ретінде танылды және Шығыс және Африка зерттеулері мектебі сияқты университеттерде бірнеше құрметті лауазымдарға ие болды. Дэвидсон Еуропа мен Африка университеттерінен құрметті дипломдар мен бірқатар азаматтық наградалар алды. 1976 жылы ол Амилкар Кабрал медалін жеңіп алды. 1980 жылы Ұлыбританияның Ашық университетінен, ал 1981 жылы Эдинбург университетінен құрметті диплом алды. «Африка» фильмдер сериясы үшін ол 1984 жылы Нью-Йорктегі Халықаралық кино және теледидар фестивалінде Алтын сыйлықты жеңіп алды. 2002 жылы Португалия президенті Хорхе Сампайю оны Инфанте Д. Энрике орденінің Үлкен офицері ретінде марапаттады.