Кіріспе
Американдық музыкант (1931–1991)
Джеймс Эдвард Кливленд (5 желтоқсан 1931 – 9 ақпан 1991) – американдық госпел әншісі, музыканты және композиторы. "Госпел патшасы" деп танылған Кливленд, дәстүрлі қара госпелі, соул, поп және джазды үлкен хорларға арналған әндерге енгізу арқылы қазіргі госпел дыбысын қалыптастырудың негізгі күші болды. Мансабы бойы Кливленд жүздеген жазбаға қатысып, төрт Грэмми сыйлығын жеңіп алды. Ол Голливудтың Даңқ аллеясында жұлдызы бар алғашқы госпел музыканты болды. 1984 жылы Госпел Музыкасының Даңқ залына енгізілді. Оның бұрынғыдан келе жатқан жетістіктері үшін көптеген адамдар оны барлық уақыттағы ең ұлы госпел әншілерінің бірі деп есептейді. Оның ең танымал жазбалары: "Ием, маған шыдауға көмектес", "Тыныштық болсын", "Мен шаршаған жоқпын", "Сенімің қайда?", "Құдайдың махаббаты", "Құдай маған күлімсіреді" және "Иса – менің өмірімдегі ең жақсы нәрсе".
Ерте өмір және мансап
Чикагода туған Кливленд Пилигрим баптистік шіркеуінде бала кезінде саппаран ретінде ән айта бастады, онда Томас А. Дорси музыка министрі, ал Роберта Мартин хорға сүйемелдеуші пианиношы болды. Ол жасөспірім шағында жергілікті госпел тобының құрамында болғанда дауыс байланысын күшпен жұмсады; осының салдарынан оның кейінгі мансабындағы ерекше белгісіне айналған ерекше, қарқынды дауысы қалыптасқан деседі. Жасөспірім кезінде Кливленд өзінің жас досы Джесси Джимерсон Филлипс құрған «Мәсіх үшін жан жеңімпаздары» (Soul Winners for Christ) миссионерлік тобының мүшесі болды. Кейіннен Филлипс Роберта Мартиннің «Менде үміт бар» (I Have Hope) атты соңғы жазылған әнін жазды. «Мәсіх үшін жан жеңімпаздары» тобына жас Ричард Д. Хентон да кірді, ал штаб-пәтері Чикагодағы «Үлкен егін» (Greater Harvest) баптистік шіркеуінде орналасқан еді; Луис Х. Бодди пастор болды. Дауысының өзгеруі Кливлендті пианист ретіндегі дағдыларын жетілдіруге, содан кейін композитор және аранжировщик болып жұмыс істеуге итермеледі. Ол сондай-ақ Арета Франклинмен бірлесіп, оның көптеген наградаларға ие болған және миллиондаған тиражбен сатылған «Amazing Grace» альбомы үшін әндер жазды және бірлесіп жұмыс істеді. Онда «Қымбат естеліктер» (Precious Memories), «Құдай сені қорғайды» (God will take care of you) және «Мария, сен жылама» (Mary Don't You Weep) сияқты әндер бар еді.
Госпеляйрлар
1950 жылы Кливленд Норсалус Маккиссик пен Бесси Фолк жетекшілік ететін "Госпеляйр" триосына қосылды. Оның аранжировкалары "(Маған соны бер) Ескі заманғы дін" және "Бұл мен, о, Раббым" сияқты дәстүрлі әндерді жаңартып, көкейкесті етті. Трио тарағаннан кейін, топтың әріптесі Роберта Мартин оны композитор және аранжировщик ретінде жұмысқа алды. Кливлендке үлкен даңқ әкелген ән – "Peace Be Still" әнінің орындалуы болды.
Альбертина Уокер және Карауандар
Кливленд балалық шағындағы досы Альбертина Уокермен, «The Caravans» тобының негізін қалаушы композитор, аранжировщик, пианист, кейде әнші, сондай-ақ баяндамашы ретінде жұмыс істеді. «The Caravans» бүгінгі евангелиелік аңыздардың бастауы болды. Кливлендтен басқа, топ құрамында Ширли Цезарь, «Евангелиенің бірінші ханымы» ретінде танымал; топтың ең жақсы хиттерін бірге жазған Кассиетта Джордж; Делорес Вашингтон; R&B әртісі Мики Ховардтың анасы Джозефин Ховард; индустриядағы маңызды туынды болған «Мэри, сен жылама» әнімен танымал Инез Эндрюс; «Евангелиенің ең ұлы әңгімешісі» Дороти Норвуд; Джеймс Херон; 1970 жылдардың соңында әйгілі би әншісі болған Лолеатта Холлоуэй және тағы да басқалар бар еді. 1954 жылдың қарашасында Уокер Кливлендке алғашқы жазбасын жасау мүмкіндігін берді. Біраз уақыт студияға бармай, ол «States Records» компаниясын оны өзінің тобымен жаздыруға көндірді. Кливленд 1957 жылы «States Records» жабылғанға дейін «The Caravans» тобымен бірге жазды. Кейін Кливленд 1970 жылдардың соңында Уокермен қайта қосылып, екі альбом шығарды: 1977 жылы шыққан «Reunion» және 1979 жылы Чикагодағы «Trinity All Nations Choir» хорымен бірге жарық көрген «Please Be Patient With Me» классикалық альбомы. Бұл альбом Уокерге алғашқы алтын пластинкасын сыйлады. 1959 жылы ол жеке орындаушы ретінде Рей Чарльздің «Hallelujah, I Love Her So» хитінің нұсқасын жазды. 1960 жылға қарай Кливленд, өзінің жұмысына блюз рифтерін енгізіп, Энтони Хейлбут «таза фанки» деп сипаттаған евангелиелік музыкадағы жаңа үнді білдірді. «Voices of Tabernacle» (Детройт) хорының қолдауымен «Soul Stirrers» тобының «The Love of God» әнінің орындауымен ол евангелиелік музыканың кәсіби шеберлері ғана емес, көптеген тыңдаушылардың назарына ілікті. Әннің сәттілігі мен сенсациясы оның өмірін түгелдей өзгертетін тарихи лейблмен келісімшартқа қол қоюына себеп болды.
Савой жазбалары
1962 жылы Джеймс Кливленд тарихи джаз лейблі Savoy Records-пен келісімшарт жасады және сол жылдан бастап 1991 жылы қайтыс болғанға дейін соул госпел жазбаларының үлкен каталогын шығарды, олардың көпшілігі тікелей концерттерде жазылған. Тікелей концерттік жазбалар дәстүрі Нью-Джерси штатының Натли қаласындағы Бірінші баптист шіркеуінің пасторы, әйгілі Періштелік хордың туған жері, Лоуренс Робертспен басталды. Робертс тыңдаушылардың ғибадатты ән арқылы тікелей сезінуге және оның бір бөлігі болуға мүмкіндік беретін жазба жасау идеясын ұнатты. Savoy лейблінің атқарушы продюсері Фред Мендельсонмен бірлесіп, Кливленд және Натлидің Періштелік хоры 1963 жылдың қыркүйегінде мыңдаған данасы сатылған және Кливлендке алғашқы алтын альбомын сыйлаған «Peace Be Still» атты керемет шедеврді жаздырмас бұрын екі альбом шығарды. «Peace Be Still» альбомы шыққаннан кейін кем дегенде он бес жыл бойы Billboard чарттарында тұрды.
Кливленд әншілері
Кливленд Лос-Анджелеске көшіп, Грейс Мемориал Құдай шіркеуінің музыка министрі болды, онда клавишашы Билли Престонмен және Нью-Джерси штатының Натлидегі Періштелік хормен жұмыс істегеннен кейін одан да көп танымалдылыққа ие болды. Ол жаңадан құрылған Джеймс Кливленд әншілерімен гастрольдеуге қайта оралды, оның құрамында Одесса Маккастл, Джорджия Уайт, Юджин Брайант және Билли Престон болды. 1964 жылы Кливленд Джеймс Кливленд әншілерін қайта ұйымдастырды, оның құрамына Одесса Маккастл, Роджер Робертс және Джин Виале (соул евангелиесін енгізіп, Кливленд әншілерімен бірге ән салған алғашқы латын американдығы) кірді. 1965 жылы Кливленд өзінің тобына Клайд Браун мен Чарльз Барнетті қосты, ол сол кезде 1960 жылдардың соңына дейін АҚШ және шетелдерде кеңінен гастрольдеп, барлық маңызды ареналарда өнер көрсетті. Осы ынтымақтастықтан "Мен үшін жеткілікті болатын жұмақ", "Екі қанат" және "Иеміз мені қазір иелік етеді" сияқты жазбалар пайда болды. Кейінірек Марва Хайнс және танымал сопрано солисі Клео Кеннеди сияқты басқа әншілер де қосылды. Олар Кливленд 1991 жылы қайтыс болғанға дейін тоқтаусыз өнер көрсетті.
Оңтүстік Калифорнияның қоғамдық хоры
Кливленд өзінің табысын пайдаланып, жеке хорын құрды – Оңтүстік Калифорния қауымдастық хорын. Бұрынғы жылдары бірнеше рет номинацияланғаннан кейін, Джеймс 1975 жылы Оңтүстік Калифорния қауымдастық хорымен 1974 жылғы «In the Ghetto» альбомы үшін алғашқы «Грэмми» сыйлығын жеңіп алды. 1970-1990 жылдар аралығында ол SCC хорымен бірнеше альбом жазды. Олардың ең сәтті альбомдары – 1979 жылы «Грэмми» сыйлығына ұсынылған «It's a New Day», онда индустрияның танымал әні «God Is» бар, және 1981 жылғы «Where Is Your Faith» альбомдары болды. Оның соңғы «Грэмми» сыйлығы 1991 жылы қайтыс болғаннан кейін, SCC хорымен жазған соңғы альбомы «Having Church» үшін берілді, онда Кливлендтің Трэмейн Хокинстің «What Shall I Do?» әнінің есімділігі жазылған, ал әннің авторы және композиторы Куинси Филдинг.
Баптистік шіркеу
1970 жылы қарашада Кливленд Лос-Анджелесте өзінің жеке миссионерлік қызметін және Корнерстоун институционалдық баптистік шіркеуін құрды. Шіркеу өмірінің соңына дейін он мүшеден мыңдағанға дейін өсті. Оның шіркеу хорымен бірінші альбомы, "The Voices of Cornerstone", 1980 жылы шықты, онда Кливлендтің "Jesus, Lover of My Soul" әнінің әдемі орындалуы және Эльбернита "Твинки" Кларк жазған "A Praying Spirit" әні, оны The Clark Sisters жазды. Шіркеу хорының екінші альбомы, "My Expectations", 1981 жылы шығып, орташа деңгейде мақтауға ие болды. Ол қайтыс болған кезде шіркеуде 7000-нан астам мүше болды.
Джеймс Кливленд баяндама жасады
1970 жылдардан 1990 жылға дейін Кливленд концерттері мен жазбаларында онымен бірге жұмыс істеу үшін көптеген әртістерді жинады. Ол сол кездегі ең белгілі шіркеу хорларымен және тәуелсіз әртістермен таныстыруды, олармен бірге өнер көрсетуді және жазбалар жасауды жалғастырды – олардың көптегені өздерінің аңыздарына айналды, соның ішінде The Donald Vails Choraleers (Детройт); Гарольд Смит Маджестикс, олармен ол "Lord, Help Me to Hold Out" классикалық әнін жазды; Лос-Анджелес шіркеу хоры, Кливлендпен бірге жазған соңғы хор; Флинт, Мичиган қаласынан New Jerusalem Baptist Church Choir; Генри Джексон; Крейг ағайындары; Омаха, Небраска қаласынан Salem Inspirational Choir, олармен ол "I Don't Feel Noways Tired" әйгілі әнін жазды; Ричард "Мистер Клин" Уайт; Бишоп Альберт Джеймисон және Triboro Mass Choir; Исаак Уитмон; Марва Хайнз; Дебби Остин; The Fourth of May; Квентелла Калдвелл; Сара Джордан Пауэлл; Филадельфия Mass Choir; Хьюстон Mass Choir; New Jersey Mass Choir; және Цинциннати, Огайодан шыққан, Grammy сыйлығын жеңіп алған Charles Fold Singers, олармен Кливленд бес альбом жазды, соның ішінде 1979 жылғы "Make Me an Instrument" альбомы. Бұған қоса, Кливленд өзі де басқа әртістерге көмектесіп, Арета Франклин, Рэй Чарльз және Элтон Джон сияқты танымал әртістердің жазбаларына үлес қосты.
Арета Франклиннің таңғажайып рақымы
Кливленд 1960-шы жылдары Детройтке көшіп, атақты Нью-Бетел баптистік шіркеуінің музыкалық жетекшісі лауазымына тағайындалды, онда Соул патшайымы Арета Франклиннің әкесі К. Л. Франклин пастор болып қызмет еткен. 1972 жылы Джеймс Аретамен бірлесіп, Грэмми сыйлығын жеңіп алған және миллиондаған дана сатылған тарихи "Amazing Grace" альбомын жасады, ол барлық уақыттағы ең ұлы евангелие альбомы деп танылады. Лос-Анджелестегі Уоттс ауданындағы Нью-Темпл Миссионер Баптист шіркеуінде, Оңтүстік Калифорния қауымдастық хорымен бірге тікелей жазылған бұл альбомдағы оның өнері және Аретаның поп-артист ретіндегі жетістіктері оны евангелие музыкасының тарихи ескерткішіне айналдырды және ол бүгінгі күнге дейін сатылуда. Альбомның толық жазбалары (Amazing Grace жобасының өңделмеген студиялық жазбасы) жаңадан шығарылған CD форматында да қолжетімді. Бұл тарихи жазбаны режиссер Сидней Поллак түсірген, бірақ аудио мен бейнені синхрондау үшін клаперборд қолданылмағандықтан фильм пайдасыз деп танылды және 47 жыл бойы жарыққа шықпады. Ол 59 жаста болған. Кейбір хабарлар өлімнің себебін жүрек жеткіліксіздігі деп көрсетеді, әншінің өлімінен аз бұрын комаға түскенін айтады. Оның қабір танысу рәсіміне 8 мыңнан астам адам жиналды. Ол Калифорния штатының Инглвуд қаласындағы Инглвуд паркі зиратына жерленген.
Мүліктік және мұрагерлік мәселелер
1991 жылғы ақпанда Кливлендтің қайтысынан кейін, оның мүлігіне байланысты бірнеше дау туып, оның құны сол кезде 4 миллионнан 6 миллион долларға дейін бағаланған болатын.
Андре М. Кливленд
1991 жылдың қазан айында музыка продюсері Андре М. Кливленд (онда 34 жаста болған) Джеймс Кливлендтің мұрагерлеріне қарсы сотқа шағымданып, ол Кливлендтің асырап алынған ұлы екенін мәлімдеді. Heilbut (2012) мәліметтері бойынша, Кливленд евангелие музыкасы саласында гей ретінде кеңінен танылған.