Кіріспе

Градачац () – Босния және Герцеговина Федерациясының Тузла кантонында орналасқан қала. Ол Босния және Герцеговинаның солтүстік-шығыс бөлігінде, Сава өзенінен шамамен оңтүстікке қарай орналасқан. 2013 жылғы мәліметтер бойынша, қаланың халқы 39 340 адамды құрайды. Қала өз қамалымен әйгілі.

Халық саны

Елді мекендердің халқы – Градачас муниципалитеті
Елді мекен1971.1981.1991.2013. Толық48,38454,28156,58141,836
1 Биберово Полье815730
2 Донья Меджидя1,4751,353
3 Донье Леденице1,638604
4 Доньи Лукавац803836
5 Горня Меджидя1,4471,310
6 Горние Леденице462475
7 Горни Лукавац1,2591,384
8 Градачац7,60610,66112,86812,764
9 Хргови Доњи671349
10 Ясеница579223
11 Јеловче Село1,3151,369
12 Кереп891908
13 Мионица5,4855,483
14 Новалићи478444
15 Рајска1,039956
16 Сибовац9211,009
17 Срнице Доње989404
18 Срнице Горње911818
19 Турић1,610221
20 Вида1,6511,926
21 Вучковци2,6572,679
22 Зелиња Доња1,6201,551
23 Зелиња Средња1,2951,253

Этникалық құрамы

Этникалық құрамы – Градачац қаласы
2013. 1991. 1981. 1971.
Жалпы 12 764 (100,0%) 12 868 (100,0%) 10 661 (100,0%) 7 606 (100,0%)
Босниялықтар 11 811 (92,53%) 9 454 (73,47%) 7 758 (72,77%) 6 121 (80,48%)
Басқалар 483 (3,784%) 362 (2,813%) 76 (0,713%) 59 (0,776%)
Хорваттар 227 (1,778%) 681 (5,292%) 563 (5,281%) 452 (5,943%)
Сербтер 111 (0,870%) 1 348 (10,48%) 980 (9,192%) 730 (9,598%)
Ромалар 106 (0,830%) 1 (0,009%)
Албандар 23 (0,180%) 25 (0,234%) 14 (0,184%)
Македониялықтар 2 (0,016%) 1 (0,009%) 2 (0,026%)
Словактар 1 (0,008%) 4 (0,038%) 5 (0,066%)
Югославтар 1 023 (7,950%) 1 231 (11,55%) 207 (2,722%)
Черногориялықтар 16 (0,150%) 13 (0,171%)
Венгриялықтар 6 (0,056%) 3 (0,039%)

Этникалық құрамы – Градачац муниципалитеті
2013. 1991. 1981. 1971.
Жалпы 41 836 (100,0%) 56 581 (100,0%) 54 281 (100,0%) 48 384 (100,0%)
Босниялықтар 37 130 (94,38%) 33 856 (59,84%) 31 219 (57,51%) 26 905 (55,61%)
Хорваттар 918 (2,334%) 8 613 (15,22%) 9 011 (16,60%) 8 447 (17,46%)
Басқалар 789 (2,006%) 1 455 (2,572%) 222 (0,409%) 193 (0,399%)
Сербтер 345 (0,877%) 11 221 (19,83%) 11 727 (21,60%) 12 455 (25,74%)
Ромалар 127 (0,323%) 1 (0,002%)
Албандар 23 (0,058%) 35 (0,064%) 16 (0,033%)
Югославтар 4 (0,010%) 1 436 (2,538%) 2 010 (3,703%) 321 (0,663%)
Македониялықтар 3 (0,008%) 10 (0,018%) 5 (0,010%)
Словактар 1 (0,003%) 8 (0,015%) 10 (0,021%)
Черногориялықтар 29 (0,053%) 28 (0,058%)
Венгриялықтар 9 (0,017%) 4 (0,008%)

Тарих

Градичацтың жупасы алғаш рет 1302 жылы айтылған, ал қаланың алғашқы жазбаша аталуы 1465 жылға (сондай-ақ Грачац) дейін барып жетеді. Қала 1512 жылы Осман империясының құрамына кірді, оның нахиясы (қауымдастық) алғаш рет 1533 жылы, ал кадилық (ауданы) 1634 жылы тіркелді. 1701 жылы елді мекенге паланка (қала) мәртебесі берілді, ал 1710 жылы ол әскери капитандықтың бас штабы болды. Градащевичтер әулетінің капитандыры қаланың дамуына жетекшілік етті, ал олардың ең танымал өкілі – Гусейн капитан Градащевич немесе «Боснияның аждаһасы» (Змай од Босне), 1831 жылы босниялық капитандықтың көп бөлігін көтеріліске жетектеді. Қала 1765 және 1821 жылдар аралығында салынған 18 метрлік қабырғалары бар бекініске және 1824 жылы Гусейн капитан Градащевичтің римдіктер салған негіздерде 22 метрлік күзет мұнарасына ие. Гусейния мешіті 1826 жылы салынды. 1929 жылдан 1939 жылға дейін Градачац Врбас Бановинасының, ал 1939 жылдан 1941 жылға дейін Хорватия Бановинасының құрамында болды, бұл Югославия Корольдығының бір бөлігі еді. 1992–1995 жылдардағы Босния соғысы кезінде қала ауыр бомбалауға ұшырады. Ол Брчконың жанындағы Босния сербтерінің Серб Республикасының екі ірі бөлігін байланыстыратын тар солтүстік дәлізінде орналасқан. Соғыстан кейін Градачац Босния және Герцеговина Федерациясының Тузла кантонының құрамына кірді.

Жылу көздері

Бірінші шипажай, "Илиджа" шипалық орталығы 1882 жылы Градачацтағы термалды суларға салынған. Судың температурасы 286 метр тереңдікте 29,30°C. Жақын жерде Хазна және Видара көлдері де орналасқан. Екі көл де 1964 және 1967 жылдары қаланың өнеркәсіптік аймағының су тасқынына ұшырауына себеп болған, қаланы су шабуылынан қорғау жобасының бөлігі ретінде салынған.

Экономика

Градачацақтағы ең маңызды өнеркәсіп салалары – тоқыма, химия, машина жасау және тамақ өңдеу. Градачацақ – дәстүрлі халықаралық өрік жәрмеңкесі "Sajam šljive" (сондай-ақ "Šljivarevo" деп те аталады) өтетін орын. 2015 жылдың тамызында дәстүрлі халықаралық өрік жәрмеңкесі "Sajam šljive" өтті. Оған Босния және Герцеговинадан, Хорватиядан, Сербиядан, Словениядан, Германиядан, Түркиядан және Венгриядан 250 қатысушы келді. Ең белгілі жергілікті компаниялардың бірі – 1960 жылы киім тігуге арналған шағын фабрика ретінде құрылған "Кула". Бүгінде "Кула" – Шығыс Еуропадағы 700 қызметкері бар, жылына 300 000 дана өнім шығаратын заманауи және беделді компания. "Кула" ел ішіндегі және Еуропадағы сән көрмелеріне қатысады. "Куланың" модельдері Брюссель, Лейпциг, Дюссельдорф және Брнодағы сән жәрмеңкелерінде көрсетілді.

Білім

Муниципалитетте екі жоғары мектеп, жеті бастауыш және 14 аудандық мектеп бар.