Кіріспе
Шотланд бизнесмені
Сэр Брайан Саутер (5 мамыр 1954 жылы туған) – шотланд бизнесмені. Әпкесі, леди Энн Глоагпен бірге автобус және пойыз операторы "Stagecoach Group" компаниясын құрды. Ол сондай-ақ автобус және автобус операторы Megabus, пойыз операторы South West Trains, өзінің инвестициялық компаниясы Souter Holdings Ltd және Souter Charitable Trust-ты іске қосты. Саутер Шотландияда саяси белсенділікпен айналысып, Шотландия Ұлттық партиясын (SNP) қаржылай қолдады. 2000 жылы Шотландия үкіметі Жергілікті Өзін-Өзі Басқару Заңының 2А-тармағын жоюды ұсынғанда, бұл тармақ жергілікті биліктің "гомосексуализмді насихаттауына" кедергі келтірген. Саутер олардың жоспарларына қарсы "Тармақты сақтау" науқанын бастады және Шотландия бойынша жеке референдум ұйымдастыру үшін жеке қаражатынан 1 миллион фунт стерлинг жұмсады. Бұл науқан және басқа да даулы мәлімдемелер оның гомофобияға ұшырағаны туралы айыптауларға әкелді. 2011 жылы ол көлік және ерікті секторға қызметтері үшін рыцарь атағын алды. Бұл құрмет Шотландияның Лейбористік партиясының саясаткерлері мен геи құқықтарын қорғаушылар тарапынан сынға ұшырады. 2019 жылдың қазан айында Саутер Souter Investments компаниясының жалпы акцияларының 28%-ын қайырымдылық мақсаттарына, шамамен 109 миллион фунт стерлингке аударғанын жариялады. "The Scotsman" газеті бұл туралы "Эндрю Карнегиден бері шотландтың жасаған ең ірі қайырымдылық сыйлығы болуы мүмкін" деп сипаттады. Бұл Саутердің қайырымдылық қорының 13 жыл ішінде "13 000 пайдалы іске" қолдау көрсету үшін 98 миллион фунт стерлинг жұмсағаннан кейін болды. 2020 жылы "Sunday Times Rich List" журналының мәліметінше, Саутер мен оның әпкесі Энн Глоагтың жалпы байлығы 730 миллион фунт стерлингке жетеді, бұл өткен жылмен салыстырғанда 145 миллион фунт стерлингке азайған.
Балалық шағы мен білімі
Соутер Шотландияның Перт қаласында дүниеге келген. Оның әкесі автобус жүргізушісі болған, ал Брайан бала кезінде әкесімен бірге автобус бағдарымен жиі саяхаттайтын. Мектепте ол экономика мен есепке қызығушылық танытты, кейін ол: «Экономика мен есеп пәндерін математикадан алмастыру – жасаған ең дұрыс шешімдерімнің бірі болды» деді. Мектепті бітірген соң, ол 1994 жылы Абертей университеті болып қайта аталған Данди технология институтында коммерция пәнінің мұғалімі болу үшін оқыды. Бітіргеннен кейін Глазго қаласындағы Стратклайд университетінде оқып, Бухгалтерлік есеп және экономика саласы бойынша CA дипломын алды. Диплом алғаннан кейін Соутер Артур Андерсен & Co компаниясында тіркелген бухгалтер болып жұмыс істеді.
Кафе
Әкесінің жұмысынан босатылуына байланысты алған ақшасын пайдаланып, 1980 жылы қарындасы Энн Глоаг пен қайын інісі Робин Глоагпен бірге «Stagecoach» тобын құрды, ол Дундиден Лондонға автобустарды қатынатты. Ұлыбританияда автобус тасымалдарын либерализациялаудан кейін кеңейу жалғасты, ал 1980-жылдардың соңында «Stagecoach» Камберленд пен Гэмпширдегі «National Bus Company» еншілес компанияларын, сондай-ақ Шығыс Мидлендс, Риббл, Саутдаун және «United Counties» компанияларын сатып алды. «Stagecoach» Шотландия, Ньюкасл және Лондонда автобус тасымалдарын сатып алды, ал бірнеше жылдан кейін Манчестер де қосылды. 1993 жылы «Stagecoach» 134 миллион фунт стерлингке бағаланды және Лондон қор биржасында жаңа автобустар мен пойыздарға, сондай-ақ шетелдегі мүмкіндіктерге капитал тарту үшін акциялары шығарылды. 1990-жылдардың ортасына қарай «Stagecoach» Австралия мен Жаңа Зеландиядағы қызығушылықтарын дамытты. Компания Гонконгтағы автобус және паром операторы «Citybus» және АҚШ пен Канададағы ең ірі автобус және автобус операторы «Coach USA» сатып алу арқылы одан әрі кеңейді. Соутер бас атқарушы директор болды, кейіннен «Coach USA»-ның көп бөлігін сатты. Содан кейін «Stagecoach» бірнеше жаңа, шағын автобус компанияларын сатып алып, жергілікті бәсекелестерді бизнестен шығару үшін тегін немесе төмен бағалы автобустарды іске қосты. 2009 жылы Соутер 1,6 миллион фунт стерлинг бонус алды. «Қазіргі экономикалық ахуалда 1,6 миллион фунт стерлингтік бонус алу дұрыс емес деп ойлады» деді ол және өзінің қайырымдылық қоры «Souter Charitable Trust»-қа 900 000 фунт стерлинг сыйлады, ол Ұлыбритания мен шетелдегі гуманитарлық жобаларға көмектеседі. Қалған соманың көп бөлігі қызметкерлердің зейнетақы қорына аударылды. 2012 жылдың тамызында Соутер 2013 жылдың 1 мамырында «Stagecoach Group» төрағасы болары жарияланды, ал қаржы директоры Мартин Гриффитс Соутердің орнына бас директор болып тағайындалды. 2019 жылдың желтоқсанында Соутер жыл соңында төрағалық лауазымынан кететінін, бірақ басқарма мүшесі ретінде қалатынын мәлімдеді.
Темір жол операциялары
Соутер "Стеджкочты" Лондон қор биржасына шығарғаннан кейін көп ұзамай британдық темір жолдарына назарын аударды. Алғашқы тәжірибелер Шотландиядан Лондонға "Стеджкоч" темір жолы атты бренд астындағы қызмет көрсетуден тұрды, вагондары Каледониялық ұйқы вагонына қосылды. Ұлыбритания темір жолын жекешелендіру кезінде Stagecoach 1996 жылдан бастап South West Trains франшизасын, ал сол жылы Island Line Trains франшизасын иеленуге сәтті үміткер болды. Stagecoach 2001 және 2006 жылдары жаңа тендерлерде екеуін де сәтті сақтап қалды, бірақ 2017 жылы олар Оңтүстік-Батыс темір жолдарына өтті. 1998 жылы Stagecoach Virgin Rail Group компаниясының 49% акциясын сатып алды, ол CrossCountry және West Coast франшизаларын басқарды. 2007 жылы Stagecoach East Midlands Trains франшизасын іске қосты. 2015 жылдың сәуірінен 2018 жылдың маусымына дейін Stagecoach-тың 90% үлесіне ие Virgin Trains East Coast компаниясы InterCity East Coast франшизасын басқарды.
Мегабус
2003 жылы Соутер автобус және автобус операторы Megabus компаниясын топқа қосты. «Еуропаға қызмет көрсететін төмен бағадағы қалааралық саяхат» деген ұранымен ол Ұлыбритания және Еуропа бойынша жеңілдікпен саяхат ұсынды. 2012 жылы ол Ұлыбританияның 31 қаласында қызмет көрсетті, айналымы 2 миллиард фунт стерлингтен асты, ал жылдық пайдасы 250 миллион фунт стерлингтен жоғары болды. 2013 жылдың сәуір айында Соутер Шотландиядан Лондонға Megabus компаниясының жаңа түнгі ұйықтайтын бағытын жариялады. Ұйықтайтын автобустарды салуға 5 миллион фунт стерлинг жұмсалды, олардың құрамында 42 қабатты төсекке айналдырылатын 53 былғары орындық бар. Жолаушылар сапар барысында кию үшін бірден бір ұйықтағыш киім алады. Бұл қызмет 2017 жылдың мамыр айында үнемі зиян келтіруіне байланысты тоқтатылды, ал автобустар қазір тек күндізгі бағыттарда пайдаланылады.
Souter Investments компаниясы
Соутердің 200-ден астам жеке инвестициясы бар, оларды оның компаниясы – Souter Investments басқарады. Ол активтердің кең ауқымына инвестиция жасайды, бірақ басты назары жеке капиталға және 25-тен астам тікелей бағаланбаған инвестициялардан тұратын портфельге аударған. Stagecoach компаниясын есептемегенде, портфельдің жалпы құны 12 жыл ішінде жыл сайын 9%-ға өсті.
Шотландияның дипломдалған бухгалтерлер институты
2015 жылдың сәуірінде Соутер Шотландияның дипломдалған бухгалтерлер институтының вице-президенті лауазымына ресми түрде тағайындалды, сонымен қатар жаңа тағайындалған президент, Джим Петтигрюмен бірге. 1984 жылы дипломдалған бухгалтер атанған Соутер вице-президенттік лауазымға жалғыз үміткер болды. 2017 жылдың мамыр айында ұйым оны президенті етіп тағайындады.
28-бөлім
2000 жылы Шотландия үкіметі жергілікті билік органдарына «гомосексуализмді әдейі насихаттауға» тыйым салған 28-ші заңды жоюды ұсынды. Соутер оның жойылуына кедергі келтіруді мақсат тұтқан «Клаузаны сақтау» науқанының белгілі бір көшбасшысы болды. Шотландияда 28-бап 2А тармағы ретінде белгілі болған бұл заңға қатысты, Соутер Шотландия бойынша алғашқы жеке қаржыландырылған пошта арқылы өткізілген референдумға 1 миллион фунт стерлинг жұмсады, осы арқылы халықтың пікірін білуге тырысты. Соутердің өкілі: «Ол жеке даңқ үшін емес, әке ретінде және сенімді христиан ретінде осы мәселені шешуге тырысуда» деді. 3 970 712 бюллетень таратылды, нәтижесінде 31,8% жарамды дауыс берілді, бұл көрсеткіш Шотландиядағы кез келген ұлттық сайлаудан төмен болды. Дауыс бергендердің 86,8% 28-бапты сақтауды, ал 13,2% жоюды қолдады. Соутердің ұстанымына қарсы шыққан көптеген топтар сайлауды бойкоттауға шақырды және осыған байланысты, дауыс бергендердің аздығынан Соутер мен оның жақтастарының жеңіліске ұшырағанын мәлімдеді. Шотландияның басты саясаткерлері, соның ішінде Соутер қолдаған Шотландия Ұлттық партиясы, оның сауалнамасын елемеді және нәтижелердің халық пікірін дұрыс бейнелейтініне күмәндеді. Шотландия үкіметі халықтың Соутердің науқаны тарапынан «бұрмаланған ақпарат пен жалғандықтармен» тамақтандырылғанын мәлімдеді. Гей құқықтарын қорғаушы Питер Тэтчелл: «Брайан Соутердің 28-бапты қолдауы 1950 жылдары АҚШ-тың оңтүстігіндегі нәсілдік сегрегацияны сақтау үшін бизнес тарапынан қаржыландырылған науқанның моральдық теңдесі» деді. Тэтчелл Соутердің науқаны «жек көрінішті» екенін және оның көп ақшасын қатыгез және «кішіпейілдік заңды» күшінде ұстап тұру үшін пайдаланғаны анық екенін айтты.
SNP және басқа да саяси партияларға арналған сыйлықтар
Соутер Шотландия Ұлттық партиясының (SNP) ірі қаржылық қолдаушысы болды. 2007 жылдың наурыз айында ол шотланд саясатындағы қаржыландырудың теңгерімсіздігін атап, 500 000 фунт стерлинг салым жасады. Ол қаржыландырудағы теңгерімсіздікті түзету ниетін білдірді: «Мен есімде болғаннан бері одақ үшінгі үгіл-қаржылым Лондоннан түскен қаражат есебінен мол қаржыландырылып келді, ал тәуелсіздік үшінгі күрес жеткілікті ресурстардан мүресіз болды. Менің салым жасауым осы теңсіздікті жоюға көмектеседі деп үміттенемін». Салымнан кейін SNP басшысы Алекс Салмонд «гомофобияға бойұсынуы» үшін сынға ілікті. 2011 жылдың ақпан айында Соутер тағы да SNP-ге қаржылық қолдау көрсетуге уәде берді, олар жинаған әрбір фунтқа дейін 500 000 фунтқа дейін қаржылай көмек көрсетуге дайын екенін мәлімдеді. Ол Салмонд пен SNP екінші мерзімге лайық екенін айтып, қолдауын жариялады. SNP сайлауда үлкен жеңіске жетті, ал Салмонд қарсылығызсыз премьер-министр болып қайта сайланды. 2014 жылдың тамызында BBC Соутердің Шотландия тәуелсіздігі үшін жүргізілген науқанға 1 миллион фунт стерлинг салым жасағанын хабарлады. Никола Стерджен 2014 жылдың қарашасында SNP басшысы болғаннан бері Соутер одан әрі қаржылық көмек көрсетпеді, бірақ 2014 жылдың желтоқсанында ол Либералды демократтар партиясының Льюс бөлімшесіне 3 500 фунт стерлинг салым жасады. 2023 жылы Соутер Хумза Юсуфтың үкіметіне үкімет пен бизнес өкілдері арасында кешкі ас ұйымдастыруға көмектесті. Патрик Харви, Нөлдік көміртегі ғимараттары, белсенді көлік және тұрғын үй құқықтары министрі: «Бұл нақты болуы керек, менің партиям ғана емес, сонымен қатар Шотландия үкіметі Брайан Соутердің құндылықтарымен келіспейді» деді.
Қайырымдылық жұмыстары
1992 жылы Соутер және оның әйелі Соутер қайырымдылық қорын құрды, ол Ұлыбританияда және шетелдегі гуманитарлық жобаларға, әсіресе, бірақ тек қана христиандық бағытты ұстанатын жобаларға көмек көрсетеді. Бұл жобалардың ішінде безгекке қарсы күрес және Африкадағы мектеп оқушыларын күнделікті тамақпен қамтамасыз ету де бар. Қор 13 000 пайдалы мақсатқа 98 миллион фунт стерлингтен астам қаржы бөлген. Tearfund, The Message Trust, Oasis Trust және Jam International сияқты ұйымдар жыл сайын қордан қаржы алады. 2019 жылдың сәуір айында Соутердің "Stagecoach Southeast" компаниясы бейнелеу өнершілерінің жыл сайынғы Тернер сыйлығының демеушісі болып жарияланды, бірақ Саутердің демеушілікке қатысуына байланысты қоғамдық сыннан кейін бірнеше күннен соң тараптардың өзара келісімімен демеушілік тоқтатылды.
Құрметтер мен марапаттар
1989 жылы Соутер Шотландияның Бизнес жетістіктері сыйлығының иегері атанды. 1997 жылы Стратклайд университетінен құрметті доктор дәрежесін алды. 1998 жылы Шотландияның үздік кәсіпкері сыйлығымен марапатталды. 1999 жылы Абертей университетінен екінші құрметті доктор дәрежесін алды. 2004 жылы Insider Elite Awards сыйлығының «Жыл кәсіпкері» атағын жеңіп алды. 2008 жылы автобус индустриясына қосқан үлесі үшін арнайы сыйлықпен марапатталды. 2010 жылдың маусым айында Парижде өткен Еуропалық мобильділік көрмесі аясындағы «Talent In Mobility» сыйлығында «Ең үздік мансаптық қызметі» үшін арнайы сыйлық алды. 2010 жылдың қазан айында «Эрнст & Янг» Ұлыбританияның «Жылдың үздік кәсіпкері» атанды. 2011 жылы Пертшир сауда палатасының «Бизнес жұлдызы» сыйлығындағы ең үлкен жетістіктер үшін сыйлықты табыс етті. 2012 жылдың 18 сәуірінде Ұлыбританияның саяхат және қонақжайлылық индустриясының Даңқ залына енгізілді, бұл құрметке ие болған алғашқы қоғамдық көлік кәсіпкері.
Аттылық
Соутер 2011 жылғы Туған күн сыйлықтарында көлік және ерікті секторға көрсеткен қызметтері үшін рыцарь атағымен марапатталды. Бұл мәселе дау тудырды және шотландтық Лейборист партиясының депутаты Кэти Джеймисон сынға алды, ол рыцарь атағы мен Шотландия Ұлттық партиясына аударған ірі сомадағы ақша арасында байланыс бар екенін айтты. Джеймисон жасаған ресми мәлімдемесінде: «Бірінші министр және оның партиясы оларға ірі сомада ақша берген бай адамдармен құрған қарым-қатынастарын мұқият қарастыруы керек. Адамдар Саутер мырзаның келесі қандай тілектерін орындауға ниеттенгенін білуге құқылы» деді. Салмонд бұл мәселеде қандай да бір құқық бұзушылық болғанын жоққа шығарды және шотландтық депутат Джим Шериданның талабы бойынша өзін тергеуге жіберді. Лорд Фрейзердің Кармиллидегі тәуелсіз баяндамасы Салмондты қандай да бір құқық бұзушылықтан ақтап, «Менің ойымша, Алекс Салмонд Бірінші министр ретінде Министрлік кодексін бұзған жоқ және ол кез келген бұзушылықтан толық ақталды» деп мәлімдеді. Соутерге берілген рыцарь атағын гомофобиямен күрескендер де сынады. Олар бұл марапаттың гомосексуалдар қауымдастығын қорлағанын және Соутердің бұрынғы әрекеттерін ескере отырып, гомофобияны марапаттағандай әсер қалдырғанын айтты. 2011 жылдың шілдесіне дейін 5000 адам қол қойды.
Жеке өмір
1998 жылы Соутер ағылшынның солтүстігінен келген адамдарды (олар оның клиенттерінің көп бөлігін құрайды) "сыра ішетін, картоп қызырған тағам жейтін, мемлекеттік тұрғын үйлерде тұратын, бұрынғы Лейборист партиясына дауыс беретін көпшілік" деп сипаттады. Соутер әйелі мен төрт баласымен Шотландияның Перт қаласында тұрады. Ол Назарет шіркеуінің мүшесі және Перттегі Назарет шіркеуінің Ұш Тұғыр шіркеуіне қатысады.