Джеймс Дайсон: Өнертапқыш, өнеркәсіп дизайнері және бизнес-магнат

Кіріспе

Британдық өнертапқыш, өнеркәсіптік дизайнер, фермер және бизнес магнаты (1947 жылы туған)

Британ империясы орденінің командирі (1998)
Корольдік инженерлік академиясының мүшесі (2005)
Бакалавр атағы (2007)
Корольдік қоғамның мүшесі (2015) – британдық өнертапқыш, өнеркәсіптік дизайнер, фермер және бизнес магнаты, Dyson компаниясын құрған адам. Ол циклондық ажырату принципі бойынша жұмыс істейтін, қапсыз шаң сорғыштың авторы ретінде әйгілі. Sunday Times Rich List 2023 тізімі бойынша ол Ұлыбританиядағы ең бай адамдардың бесіншісі, оның отбасының жалпы байлығы 23 миллиард фунт стерлингке бағаланады. 2024 жылғы наурыз айының мәліметі бойынша Forbes журналы Дайсонның байлығын 13,4 миллиард доллар деп есептейді. Ол 2011 жылдың тамызынан 2017 жылдың шілдесіне дейін Корольдік өнер колледжінің проректоры қызметін атқарды және 2017 жылдың қыркүйегінде Дайсонның Уилтшир кампусында Дайсон инженерлік және технологиялық институты деген жаңа университет ашты.

Ерте өмір және білім

Джеймс Дайсон 1947 жылғы 2 мамырда Норфолк графтығының Кромер қаласында дүниеге келді. Ол үш баланың бірі. Әкесі 9 жасында простата рагынан қайтыс болды, ал ол әкесі қайтыс болғаннан кейін балалық шағының үйін «мүсіркеусіз кедейлікте» өткен деп сипаттады. Оның әкесі қайтыс болғаннан кейін де, ол 1956 жылдан 1965 жылға дейін Норфолк графтығының Холт қаласындағы жекеменшік пансионда оқыды, себебі директор оның оқу ақысын төлеуге келісті. Мектепте ол ұзақ қашықтыққа жүгіруде өте жақсы нәтижелер көрсетті және осыдан жігерленуді үйренгенін айтты. Дайсон 1965–1966 жылдары Бям Шоу өнер мектебінде бір жыл оқыды, себебі мектептің директоры Морис де Сосмарез басшылығымен көрнекті есімді болғандығына байланысты таңдады. Дайсон де Сосмарездің жетекшілігі мен оқытуының оны дизайнер болуға шабыттандырғанын айтады. 2015 жылы Дайсон Лидс университетінде де Сосмарездің туындыларының ретроспективті көрмесінің ашылуында сөз сөйлеп, суретші және бұрынғы директордың өзіне және оның мансабына қатты әсер еткенін атап өтті. Ол 1966–1970 жылдары Корольдік өнер колледжінде жиһаз және интерьер дизайнын оқыды, содан кейін инженерлік саласына ауысты. Дәл сол Корольдік өнер колледжінде бейнелеу өнерін оқу кезінде, ол құрылымдық инженер Энтони Ханттың жетекшілігімен өнеркәсіптік дизайнға көшті.

Ертедегі өнертабыстар

1970 жылы Дайсон Корольдік өнер колледжінде оқып жүргенде Sea Truck дизайнына көмектесті. Оның алғашқы өзіндік өнертабысы – шарлы арба – дөңгелек орнына шарды пайдаланған, арбаның өңделген түрі болды және BBC-нің "Tomorrow's World" телебағдарламасында көрсетілді. Дайсон дөңгелек орнына шар идеясымен әрі қадам басқанын және қайықтарды суға түсіретін Trolleyball ойлап тапты. Ол құрлықта да, суда да сағатына 64 километр (40 миль) жылдамдықпен жүре алатын Wheelboat қайығын жасады.

Құрылғылар

1970 жылдардың соңында Дайсон циклондық ажыратуды қолданып, лас жинағанда сору күшін жоғалтпайтын шаң сорғыш жасау идеясын ойлап тапты. Ол Hoover Junior-дің өнімділігі төмендегеніне наразы болды: шаң жинағыш сүзгілері шаңмен бітеліп, соруды азайтатын. Циклон идеясы циклон технологиясын пайдаланатын ағаш өңдеу зауытынан келді. Әйелінің өнер оқытушысы ретіндегі жалақысының бір бөлігімен, бес жылдық еңбек пен шамамен 5127 прототиптен кейін Дайсон 1983 жылы "G Force" шаң сорғышын шығарды. Ұлыбританияда ешбір өндіруші немесе дистрибьютор оның өнімін таратқысы келмеді, себебі бұл алмастырылатын шаң жинағыштарының нарығын бұзатын еді, сондықтан Дайсон оны Жапонияда каталог арқылы сатты. Көгілдір түсте шығарылған G Force 2000 долларға тең немесе инфляцияны ескере отырып, 2023 жылы шамамен 5500 долларға сатылды. Ол 1991 жылы Жапонияда өткен Халықаралық дизайн жәрмеңкесінің жүлдесін жеңіп алды. 1980 жылы Дайсон қос циклонды шаң сорғышы EP0037674 патентін алды. Оның өнертабысын ірі өндірушілер қабылдамаған соң, ол өзінің жеке компаниясын – Dyson Ltd. құрды. 1993 жылдың маусымында ол Малмсбериде (Уилтшир) зерттеу орталығы мен зауытын ашты. Дайсонның "қапқа қош сау бол" деген слоганы сатып алушыларға тартымды болды. Dyson Dual Cyclone Ұлыбританияда ең көп сатылатын шаң сорғышқа айналды. Ол идеясын қабылдамаған компаниялардың сатылымдарын басып өтіп, Ұлыбританиядағы ең танымал брендтердің біріне айналды. 2005 жылдың басында Dyson шаң сорғыштары АҚШ нарығында құны бойынша көшбасшы болды деп хабарланды (бірақ сатылған бірліктер саны бойынша емес). Dyson 1986 жылдан 2001 жылға дейін Солтүстік Америкадағы технологияны Fantom Technologies компаниясына лицензиялады, содан кейін Dyson тікелей нарыққа енді. Осы жетістіктен кейін басқа ірі өндірушілер өздерінің циклондық шаң сорғыштарын шығара бастады. 1999 жылы Дайсон Хуверді (Ұлыбритания) патентті бұзғаны үшін сотқа берді, және Жоғарғы сот Хувердің өзінің патенттелген дизайнының маңызды бөлігін қасақана көшіргенін анықтады. Хувер 4 миллион фунт стерлингтік өтемақы төлеуге келісті. 2014 жылдың ортасында Дайсон Токиода "360 Eye" робот шаң сорғышын таныстыру үшін жеке қатысты. Жаңа модельде навигация үшін 360° сканерлеу және карталау, циклондық шаңды ажырату, жоғары сору үшін арнайы жасалған цифрлық мотор, жақсырақ ұстау үшін танк жүріс жолдары, толық ені бар щетка және тегін iOS немесе Android қосымшасы арқылы пайдаланушы интерфейсі бар. Fast Company журналына берген сұхбатында (2007 жылдың мамыр айы) Дайсон өмірде сәтсіздіктің маңыздылығын айтты. "Мен шаң сорғышымды дұрыс жасамас бұрын 5127 прототип жасадым. 5126 сәтсіздік болды. Бірақ мен әрқайсысынан сабақ алдым. Осылай шешім таптым. Сондықтан мен сәтсіздікке қарсы емеспін. Мен әрқашан мектеп оқушыларының сәтсіздік саны бойынша бағалануы керек деп ойладым. Көптеген қателіктер жасап, содан кейін жаңа нәрселерді ашып табатын бала, шығармашылығы жоғары болады." 2002 жылы компания голланд суретшісі М.С. Эшердің литографияларында бейнеленген оптикалық иллюзиялардың моделін жасады. Инженер Дерек Филлипс бір жылдық жұмыстан кейін су мүсінін жасады, онда су төрт рампаның үстінен жоғары қарай ағып, содан кейін келесі рампаның төменгі жағына құлайтын секілді көрінеді. "Жалған бақша" деп аталған мүсін 2003 жылы Челси гүл шоуында көрсетілді. Бұл иллюзия судың ішіне ауа көпіршіктері қосылып, жоғарыдан төменге құйылатын тесік арқылы ағып, су жоғары қарай ағып тұрғандай көрінуіне байланысты болды. 2006 жылдың қазан айында Дайсон жылдам қол кептіргіш, Dyson Airblade-ті шығарды, ол теріден суды ыстықтан емес, жұқа ауа қабатымен сыпырып алады. 2009 жылдың қазан айында сыртқы пернесіз желдеткіш іске қосылды. Кейіннен жылыту, ауаны тазарту және ылғалдандыру сияқты функциялар қосылды. 2016 жылдың сәуір айында Дайсон кішкентай және үнсіз шашты кептіргіш, Dyson Supersonic-ті шығарды.

In the late 1970s, Dyson had the idea of using cyclonic separation to create a vacuum cleaner that would not lose suction as it picked up dirt. He became frustrated with his Hoover Junior's diminishing performance: the dust bag pores kept becoming clogged with dust, which reduced suction. The cyclone idea came from a sawmill that used cyclone technology. Partly supported by his wife's salary as an art teacher, and after five years and about 5,127 prototypes, Dyson launched the "G Force" cleaner in 1983. No manufacturer or distributor would handle his product in the UK, as it would have disturbed the market for replacement dust bags, so Dyson launched it in Japan through catalogue sales. Manufactured in bright pink, the G Force sold for the equivalent of $2,000, or around $5,500 in 2023 taking inflation into account. It won the 1991 International Design Fair Prize in Japan. Dyson filed a series of patents for his dual cyclone vacuum cleaner EP0037674 in 1980, and when his invention was rejected by the major manufacturers, he set up his own manufacturing company, Dyson Ltd. In June 1993, he opened a research centre and factory in Malmesbury, Wiltshire. Dyson's slogan, "say goodbye to the bag", proved attractive to the buying public. The Dyson Dual Cyclone became the fastest selling vacuum cleaner ever made in the UK. It outsold those of some of the companies that had rejected his idea, and became one of the most popular brands in the UK. In early 2005, it was reported that Dyson cleaners had become the market leaders in the United States by value (though not by the number of units sold). Dyson licensed the technology in North America from 1986 to 2001 to Fantom Technologies, after which Dyson entered the market directly. Following this success, other major manufacturers began to market their own cyclonic vacuum cleaners. In 1999, Dyson sued Hoover (UK) for patent infringement, and the High Court ruled that Hoover had deliberately copied a fundamental part of his patented designs in making its Triple Vortex bagless vacuum cleaner range. Hoover agreed to pay damages of £4 million. In mid 2014, Dyson personally appeared in Tokyo to introduce his "360 Eye" robotic vacuum cleaner. The new model featured 360° scanning and mapping for navigation, cyclonic dust separation, a custom designed digital motor for high suction, tank treads for traction, a full width brushroll bar, and user interface via a free iOS or Android app. Interviewed by Fast Company (May 2007), Dyson asserted the importance of failure in one's life. "I made 5,127 prototypes of my vacuum before I got it right. There were 5,126 failures. But I learned from each one. That's how I came up with a solution. So I don't mind failure. I've always thought that schoolchildren should be marked by the number of failures they've had. The child who tries strange things and experiences lots of failures to get there is probably more creative." In 2002, the company created a model of the optical illusions depicted in the lithographs of Dutch artist M. C. Escher. Engineer Derek Phillips, after a year of work, created a water sculpture in which the water appeared to flow upwards to the tops of four ramps arranged in a square, before cascading to the bottom of the next ramp. Called Wrong Garden, the sculpture was displayed at the Chelsea Flower Show in 2003. The illusion was accomplished by having water containing air bubbles pumped to a slit at the top from which it cascaded down, making it appear that the water was flowing upwards. In October 2006, Dyson launched a fast hand dryer, the Dyson Airblade, that used a thin layer of air as a squeegee to remove water from the skin, rather than using heat. A fan without external blades called the Air Multiplier was launched in October 2009. Functions such as heating, air purifying and humidifying were added later. In April 2016, Dyson launched a smaller and quieter hair dryer, the Dyson Supersonic.

Ғылыми-зерттеу және даму

2017 жылы Дайсон жаңа өнімдерді зерттеу мен дамытуға аптасына 7 миллион фунт стерлинг жұмсады. Компания Ұлыбританияның робототехника және жасанды интеллект зерттеулеріндегі ең ірі инвесторы, онда 3500-ден астам инженер мен ғалым жұмыс істейді және 40-тан астам университет зерттеу бағдарламаларына қатысады. "Дейли телеграф" газетіне берген сұхбатында Дайсон: "Біз отандық емес өнімдерді көбірек қарастырамыз, бірақ біз көптеген түрлі нәрселерді жасауға асықпаймыз", - деді. "Біз жеке компаниямыз, сондықтан дайын болған кезде оны жасай аламыз". 2014 жылдың қарашасында Дайсон жаңа технологияларды зерттеу мен дамытуға қосымша 1,5 миллиард фунт стерлинг инвестициялау жоспарларын жариялады, соның ішінде Dyson UK бас кеңсесінің Мальмесберидегі кеңейтілген кампусын қаржыландыру, бұл 3000-ға дейін жұмыс орнын құруға мүмкіндік береді. Сол кездегі премьер-министр Дэвид Кэмерон: "Дайсон – Ұлыбританияның үлкен жетістігі, ал Мальмесбери кампусының кеңейтілуі мыңдаған жаңа жұмыс орындарын ашады, жергілікті экономикаға нақты серпін береді және көп еңбек ететін отбасыларға қаржылық қауіпсіздік сыйлайды. Мұндай инвестиция біздің бизнесті қолдау, жұмыс орындарын көбейту және Ұлыбританияның жарқын болашағын қамтамасыз ету жөніндегі ұзақ мерзімді экономикалық жоспарымызға сенімді екенімізді көрсетеді" деді. 2016 жылдың наурыз айында Дайсон Уилтширдегі Хуллавингтон қаласында бұрынғы Қорғаныс министрлігінің (ҚҚМ) аумағында екінші жаңа, көп миллиондық зерттеу және даму орталығын ашты. Компания алдағы бес-алты жылда Ұлыбританиядағы жұмыс күшін екі есеге көбейтуді мақсат ететінін айтты. Дайсон: "25 жыл бойы Ұлыбританияда дамып, әлемде кеңейіп келе жатқандықтан, біз Malmesbury Campus-тен тез өсіп шықтық. Әлемдік аренада жеңіске жету үшін жаңа технологияларды және тамаша өнімдерді дамыту қажет, және біз осыны істеп жатырмыз" деді. 2017 жылдың қыркүйегінде Дайсон 2020 жылы іске қосылатын электр көлігін өндіру жоспарларын жариялады, ол үшін өз қаражатынан 2 миллиард фунт стерлинг инвестициялады. Ол жоба үшін 400-ден астам адамнан тұратын команда жинады. 2019 жылдың қазан айында Дайсон электрлік автомобиль жобасы коммерциялық тұрғыдан тиімді болмағандықтан тоқтатылғанын хабарлады. 2017 жылы ол Дайсон инженерлік және технологиялық институтын ашты.

In 2017, Dyson spent £7 million a week on research and development of new products. The company is the UK's biggest investor in robotics and artificial intelligence research, employing over 3,500 engineers and scientists, and engaging in more than 40 university research programmes. Speaking to the Daily Telegraph, Dyson said, “We’re looking at more non domestic products but we are not rushing to do lots of different things,” he said. “We are a private company so we can do it when we are ready.”

In November 2014, Dyson announced plans to invest a further £1.5 billion into the research and development of new technology, including funding for an expanded campus at the Dyson UK headquarters in Malmesbury which will create up to 3,000 jobs. The then Prime Minister David Cameron, said: "Dyson is a great British success story and the expansion of the Malmesbury campus will create thousands of new jobs, providing a real boost to the local economy and financial security for more hardworking families. Investment on this scale shows confidence in our long term economic plan to back business, create more jobs and secure a brighter future for Britain". In March 2016, Dyson announced a second new multimillion pound research and development centre on a former Ministry of Defence (MoD) site at Hullavington, Wiltshire. The company said it aimed to double its UK based workforce in the next five or six years. Dyson said: "After 25 years of UK growth, and continuing expansion globally, we are fast outgrowing our Malmesbury Campus. To win on the world stage you have to develop new technology and develop great products and that's what we're doing here.". In September 2017, Dyson announced plans to produce an electric vehicle, aiming to be launched in 2020, investing £2 billion of his own money. He assembled a team of more than 400 people for the project. In October 2019, Dyson announced that the electric car project had been cancelled due to it not being commercially viable. In 2017, he launched the Dyson Institute of Engineering and Technology.

Салық мәселелері

Дайсонның салық ісі британдық баспасөзде, саяси көзқарастардың барлық аясында, қызу талқылауға түсті.

Lux-тігінділік

Дайсон 2008 жылы: «Менің ойымша, салықтық себептермен бизнесіңізді бағытталдыру дұрыс емес. Сіздің бизнесіңізді ең жақсы жасай алатын жерде орналастыру керек» деп мәлімдеді. Алайда, 2009 жылы оның компаниясы Dyson Ltd Мальтада жаңа бас компанияны тіркеді, бұл Люксембург және Мэн аралындағы компаниялар арқылы 300 миллион фунт стерлинг және 550 миллион фунт стерлинг көлеміндегі компанияаралық несиелер жасауға мүмкіндік берді, нәтижесінде 2009 және 2012 жылдар аралығында Ұлыбританияда салықтан шегерілетін пайыздық төлемдер артты. Бұл қосымша салық шегерімдері 2014 жылғы Lux Leaks ақпараттарында жарияланған Люксембург салық органдарымен жасалған келісімдерге негізделген. Dyson тобы 2014 жылы The Guardian газетіне былай мәлімдеді: «[Топтың бұрынғы] Ұлыбританиядан тыс құрылымы ешқашан едәуір салықтық артықшылықтар берген жоқ және аталған барлық ұйымдар таратылды». IPPR сарапшылар тобы 2021 жылғы Sunday Times байлар тізіміне енгендердің тек екеуі – Дайсон және Уэстон отбасы – сол жылғы салық тізіміне енгенін атап өтті. Алдыңғы үш жылда Дайсон Sunday Times Tax List-те 6-орында, 4-орында және 3-орында болды, газет Ұлыбритания қазынасына жалпы 345,8 миллион фунт стерлинг салық төленгенін бағалады.

Еуроаймақты қолдау

1998 жылы Дайсон «The Financial Times» басылымында жарияланған мәлімдемеге қол қойған 20 FTSE 100 компаниясының төрағалары мен бас атқарушыларының бірі болды. Ол, еуроаймаққа қосылмау Ұлыбританияның өндіріс базасын қиратуға әкеледі деп мәлімдеді және: «Бұл жұмыс орындары ертең жоғалып кетеді дегенді білдірмейді, бірақ уақыт өте келе шетелге көшеді және Ұлыбританияның өндіріс елі ретіндегі болашағы күңкіреп қалады. Министрлер, егер біз кіруді тым кешіктірсек, сақтауға ештеңе қалмайды, оны жақсы түсінуі керек» деді. 2000 жылдың ақпан айында фунттың күшеюі Франция мен Германияға экспорттан түскен пайдаға кері әсер ететінін айтқан Дайсон, үкімет еуроға қосылмағандықтан Мальмесберидегі зауытын Малайзиядағы жаңа зауытқа көшіруге мәжбүр боларын жеткізді. Ол: «Келесі екі жылда екі есеге өсеміз деп күтеміз. 100 миллион фунт инвестиция және 2000 жұмыс орны туралы сөз болып отыр. Бұл инвестицияны Ұлыбританияда жасағым келеді. Бірақ, бұл мүмкін болмайтын сияқты. Стерлинг бағамының жоғары болуы біздің елде Еуропа мен Азиядан келетін арзан тауарлармен бәсекелесуімізге кедеріл келтіруде. Біз жыл сайын Франция мен Германиямен шамамен 40 миллион фунт стерлингтік экспорттық сауда жасаймыз, бірақ ешқандай пайда көре алмаймыз. Егер біз еуроаймаққа қосылсақ, ең ірі сауда серіктестерімізбен тең құқықта болар едік» деді. «The Times» газетінде жарияланған редакциялық мақалада: «Дайсон мырза, Ричард Брэнсонның өндіріс нұсқасы, шағымдануды жақсы көреді. Кеше ол Ұлыбританияның еуроға қосылмауы және одан туындаған фунттың күштілігі оны шетелге көшіруге мәжбүр етеді деп шағымданды. Өткен аптада Уилтширдегі жер бағасы мен жоспарлау кешігулерін кінәлады, бірақ ешқандай мән бермеңіз. Онда ол қайда барады? Португалияға, Италияға, әлде Польша сияқты ЕО-ға кандидат елге бе? Жоқ, Дайсон мырза Азияға барумен қорқытады. Көптеген кәсіпкерлер сияқты ол да арзан валюта мен төмен пайыздық мөлшерлемелерді, сонымен қатар төмен инфляцияны, төмен жалақыны, икемді еңбек нарығын және азын реттеуді қалайды. Ол мұның бәрін еуроаймақта таба алмайды» делінген. Дайсон 2000 жылдың қараша айында өндірісті шетелге көшірумен тағы да қорқытты: «Ұлыбританияның еуроға қосылмауы – өзіне-өзі зиян келтірумен тең. Неге біз шығынмен экспорттауды жалғастыра беруіміз керек? Біз бәсекелестікке төтеп бере алмаймыз». 2002 жылдың ақпан айында Дайсон өндірісті Азияға көшіретінін хабарлады. 2003 жылдың тамызында кір жуғыш машиналарды құрастыру жұмыстары Мальмесбериден Малайзияға ауыстырылды.

In 1998, Dyson was one of the chairmen and chief executives of 20 FTSE 100 companies who signed a statement published in The Financial Times calling on the government for early British membership of the Eurozone. He claimed that failure to join the euro would lead to the destruction of the British manufacturing base and said: "It does not mean that the jobs will go tomorrow but will drift abroad over a period and the longer term future of Britain as a manufacturing nation will be blighted. Ministers had better understand that if we delay entry too long there may be nothing left to save." Claiming that the strength of the pound was affecting his company's profits on exports to France and Germany, in February 2000 Dyson threatened to shift focus from his Malmesbury plant to a new plant set up in Malaysia because the government would not join the euro. He said: "We would expect to double in size in the next two years. We are talking about a £100 million investment and up to 2,000 jobs. I would like to make that investment in the UK. But it seems that is not going to be possible. The value of sterling means we are struggling to compete at home with cheap imports from Europe and the Far East. We do around £40 million worth of export business with France and Germany each year but we aren't making any money. If we joined the euro we would be on an even footing with our biggest trading partners." An editorial published in The Times responded: "Mr Dyson, a manufacturing version of Sir Richard Branson, likes complaining. Yesterday he was complaining that Britain's failure to join the euro and the resultant strong pound will force him to move abroad. Last week he blamed the price of land and planning delays in Wiltshire, but never mind. So where will he go? To Portugal, Italy or to an EU candidate such as Poland? No, Mr Dyson threatens to go to the Far East. Like so many entrepreneurs, he wants a cheap currency and low interest rates, but also low inflation, low wages, a flexible labour market and low regulation. He will not find them in the eurozone." Dyson again threatened to shift production abroad in November 2000, saying: "It's suicidal for the UK not to join the euro. Why should we go on exporting at a loss? We're facing unfair competition." In February 2002, Dyson announced that production was being shifted to the Far East. In August 2003, the assembly of washing machines was also switched from Malmesbury to Malaysia.

Брекзит жақтастары

Дайсон 2016 жылы маусымдағы референдумға дейін Brexit-ті ашық қолдаған Ұлыбританияның ең белгілі бизнес лидерлерінің бірі болды. Референдумнан кейін Дайсон Ұлыбританияның Еуроодақтың бірыңғай нарығынан шығуы қажеттігін және бұл экономиканы "босататындығын" және Ұлыбританияға бүкіл әлемде өзінің саудалық келісімдерін жасауға мүмкіндік беретіндігін мәлімдеді. 2016 жылы Dyson Ltd экспортының 19% Еуроодақ елдеріне, ал 81% Еуроодаққа кірмейтін елдерге жіберілді. 2017 жылы Дайсон Ұлыбританияның Еуроодақтан аралық келісімсіз кетуі керек екенін және "нақтылықсыздық – мүмкіндік" екенін айтты. Ал бұрын, 2014 жылы Дайсон "немістердің үстемдігі мен зорлық-зомбылығынан" құтылу үшін Еуропалық Одақтан шығуға дауыс беретінін мәлімдеген еді. 2017 жылдың қараша айында Дайсон Ұлыбритания үкіметінің Brexit келіссөздерін сынап, "біз жай ғана кетіп қалуымыз керек, сонда олар бізге келеді" деді. 2019 жылдың қаңтар айында Дайсон компаниясының штаб-пәтерін Малмсбериден Сингапурға көшіруі жарияланғаннан кейін, ол Brexit науқанындағы екіжүзділікке қатысты айыптауларға ұшырады.

Еуропалық Сот

2015 жылдың қарашасында Dyson Еуропалық Бас Сотта ЕО энергия таңбалау заңдарына қатысты сот ісін ұтырып қалды; алайда, Еуропалық Әділет Сотындағы келесі шағымда бұрынғы шешім "жағдайларды дұрыс емес көрсеткен" және "заңды бұрмалаған" деп танылды.

Риши Сунак

Дайсон 2023 жылдың қаңтарында премьер-министр Риши Сунакты корпорациялар үшін "күннен-күнге артып келе жатқан салық жүктемесі" деп атап, оны "жеке секторды жазалау сайлауда жеңіске жеткізудің тегін жолы" деп есептейді деп айыптады. Сол жылдың мамырында Дайсон Сунақтың ғылым және технология саласына "аса немқұрайдылық танытқанын" мәлімдеді. Дайсонның Ұлыбритания саясатына араласуы нәтижесінде "New Statesman" журналы оны британдық оңшылдардың ең ықпалды 35-ші тұлғасы деп таныды. 2024 жылдың наурызында "Financial Times" газеті Дайсонның қаржы министрі Джереми Хантпен зерттеулер мен салық жеңілдіктері мәселесін талқылаған жеке кездесуде "қызғанды пікір алмасып" өткенін хабарлады. Хант Дайсонды үкіметтің экономикалық саясатын сынағанына жауап ретінде "сайлауға түсуге" шақырды, бұрын ол осы саясатты "өсудің баяулауына" алып келетін деп сынаған болатын, сондай-ақ ол Лиз Трасс пен Кваси Квартенгтің 2022 жылғы мини-бюджетін қолдаған.

Channel 4 және ITN телеарналарына қарсы жамандау ісі

2022 жылы Дайсон өзінің бір жеткізушісінің зауытындағы жұмысшыларды қанау туралы айыптауларға байланысты Channel 4 және ITN-ді сотқа шақырды. Жоғары сотта жеке тұлғаның ар-намысына нұқсан келтірмегені туралы үкім шығарылды.

Қайырымдылық

Дайсон 2002 жылы дизайн және инженерия білімін қолдау үшін Джеймс Дайсон қорын құрды. Ол ағылшын заңдарына сәйкес тіркелген қайырымдылық ұйымы болып табылады және Ұлыбританияда, АҚШ-та және Жапонияда жұмыс істейді. Қордың мақсаты – студенттерді өзгеше ойлауға және қателіктер жасауға ынталандыру арқылы жастарды инженерияны оқып, инженерлер болуға шабыттандыру. Қор мектептер мен университеттердегі инженерия білімін, сондай-ақ қайырымдылық ұйымдарымен серіктестікте медициналық және ғылыми зерттеулерді қолдайды. Ол «Инженериялық қорап» сияқты ресурстарды қаржыландыру арқылы жүзеге асырылады – бұл мектептерде оқыту құралы ретінде пайдалануға арналған ішінде әртүрлі құралдар бар қорап. 2014 жылдың мамыр айында қор Кембридж университетінде технологиялық орталық құру үшін 8 миллион фунт стерлинг көлемінде қайырымдылық жасағанын жариялады. Бұл қаржы сонымен қатар бакалавр инженерия студенттері үшін жобалау және құрылыс зертханасын құруға мүмкіндік береді. 2015 жылдың наурыз айында қор Лондон Императорлық колледжіне 12 миллион фунт стерлинг берді, бұл Ғылым мұражайынан Экспозиция жолындағы почта ғимаратын сатып алуға мүмкіндік берді. Императорлық колледж осы ғимаратта Дизайн-инженерия мектебін ашып, дизайн-инженерия бойынша жаңа төрт жылдық магистратура бағдарламасын оқыту жоспарлаған. 2021 жылға таяу қор Royal United Hospital, Bath-та 27 миллион фунт стерлингтік онкологиялық қызметтер орталығының құрылысына 4 миллион фунт стерлинг жұмсады, ол Дайсон онкологиялық орталығы деп аталады. Бұл 2011 жылы ашылған, сол ауруханадағы Жаңа туған нәрестелерге арналған орталыққа 500 000 фунт стерлинг көлемінде жасалған қайырымдылықтан кейін болды. Қор жас дизайнерлердің жұмысын Джеймс Дайсон сыйлығы арқылы қолдайды – бұл халықаралық дизайн сыйлығы «келесі буын дизайн-инженерлерін марапаттайды, ынталандырады және шабыттандырады». Дайсон сонымен қатар Джеймс және Дирдре Дайсон қорының мүшесі болып табылады, ол және оның әйелі түрлі салаларда жеке қайырымдылық жасайтын бөлек қор. 2019 жылдың маусым айында қор Дайсонның бұрынғы мектебі Грешемге 2021 жылы аяқталған жаңа STEAM білім беру ғимаратын салу үшін 18,75 миллион фунт стерлинг көлемінде қайырымдылық жасады. 2023 жылдың қарашасында қор Грешем мектебіне жетіден 13 жасқа дейінгі оқушыларға арналған STEAM білім беру мүмкіндіктерін қамтитын, жаңа ғимаратпен бірге заманауи дайындық мектебін дамыту үшін тағы 35 миллион фунт стерлинг берді.

Dyson set up the James Dyson Foundation in 2002 to support design and engineering education. It is a registered charity under English law and operates in the UK, US, and Japan. The foundation aims to inspire young people to study engineering and become engineers by encouraging students to think differently and to make mistakes. The foundation supports engineering education in schools and universities, as well as medical and scientific research in partnership with charities. It achieves this by funding resources such as the "Engineering Box", a box filled with activities for a school to use as a teaching aid. In May 2014, the foundation announced an £8 million donation to create a technology hub at the University of Cambridge. The donation would also allow for a design and construction lab to be developed for undergraduate engineering students. In March 2015, the foundation gave £12 million to Imperial College London to allow the purchase of a Post Office building in Exhibition Road from the Science Museum. Imperial College was to open the Dyson School of Design Engineering in this building, and teach a new four year master's degree in design engineering. Around 2021, the foundation gave £4million towards the construction of a £27 million hub for cancer services at the Royal United Hospital, Bath, to be called the Dyson Cancer Centre. This followed a £500,000 donation to the Dyson Centre for Neonatal Care at the same hospital, which opened in 2011. The foundation supports the work of young designers through the James Dyson Award, an international design award that "celebrates, encourages and inspires the next generation of design engineers". Dyson is also a trustee of The James and Deirdre Dyson Trust, a separate charity through which he and his wife make personal donations in various fields. In June 2019, the charity donated £18.75 million to Dyson's old school, Gresham's, to build a new STEAM Education building, which was completed in 2021. In November 2023, the charity made a further donation of £35 million to Gresham’s School to develop a state of the art Prep School with a new building incorporating STEAM education facilities for pupils aged seven to 13.

Құрметтер мен марапаттар

1997 жылы Дайсон Принс Филип Дизайнерлер сыйлығымен марапатталды. 1998 жылғы Жаңа жылдық құрметтеуде Дайсон өнеркәсіптік дизайнға қызмет еткені үшін Британ империясы орденінің командирі (CBE) атағын алды. 2000 жылы ол Килгерранның Лорд Ллойд сыйлығын алды. Сондай-ақ 2000 жылы Бат университетінен құрметті докторлық дәрежесін иеленді. 2005 жылы Дайсон Корольдік инженерлік академиясының (FREng) мүшесі болып сайланды және өнеркәсіп үшін Корольдік дизайнері болып тағайындалды. 2007 жылғы Жаңа жылдық құрметтеуде бизнеске қосқан үлесі үшін Дайсон Knight Bachelor атағына ие болды. 2015 жылы Дайсон Корольдік қоғамның (FRS) мүшесі болып сайланды. 2016 жылғы Жаңа жылдық құрметтеуде өнеркәсіптік дизайндағы жетістіктері үшін ол "Құрмет ордені" (OM) орденімен марапатталды. 2017 жылы Дайсон IEEE-нің құрметті мүшесі атанды. Дайсон 2017 жылдың 1 шілдесіне дейін Лондондағы Корольдік өнер колледжінің проректоры қызметін атқарды, 2011 жылдың тамызында Сэр Теренс Конраннан қызметті қабылдап, Дизайн және технология қауымдастығының демеушісі болды. Ол 2004 жылдың қыркүйегінде кенеттен отставкаға кетер алдында "өндірілген заттар дизайнын көрсетуде әлемде бірінші болып ашылған" Дизайн мұражайының қамқорлар кеңесінің төрағасы болды. Мұражайдың "өндірілген заттардың дизайнын дамытуға бағытталған миссиясын орындаудың орнына, тек стильдік көрмеге айналғанын" айтты. 2019 жылы Дайсон Ұлттық инженерлік академиясының халықаралық мүшесі болып сайланды, бұл оның озық технологиялар мен инновациялық өнімдерді әзірлеуге, сондай-ақ дизайн және инженерлік білім беруге қосқан үлесі үшін болды.

Жеке өмір

Дайсон 1968 жылы Дирдре Хиндмаршқа үйленді. 2003 жылы Дайсон Чиппинг Содбериге жақын Оңтүстік Глостерширдегі георгиандық стильдегі Додингтон Паркі мүлігі үшін 15 миллион фунт төледі. Ол әйелімен бірге Лондонның Челси қаласында үйлері бар. Оның Nahlin атты кемесі – ең үлкен британдық туы бар және британдық меншіктегі супер яхта, жалпы ұзындығы 90 метрді құрайды және 2013 жылғы әлемдегі 100 ең ірі яхталардың тізімінде 36-орынды иеленді. Сонымен қатар, ол G VIOF және G GSVI тіркелген екі Gulfstream G650ER жеке ұшағына ие. Бұрын ол G ULFS тіркелген ескі Gulfstream G650 ұшағына ие болған, ал қазір AgustaWestland AW 139 тікұшағына ие. Осының нәтижесінде Dyson барлық клубтық киімдердің негізгі бренді болып табылады және Rec стадионының Шығыс трибунасының атау құқықтарына ие. 2019 жылдың шілдесінде Дайсон Сингапурдың ең биік ғимараты Гуоко мұнарасының жоғарғы қабатындағы триплекс пәтерге 43 миллион фунт стерлинг жұмсады. Ол 2020 жылдың қазан айында пәтерді 36 миллион фунтқа сатты, ал 2021 жылдың сәуірінде ол өзінің тұрақты тұратын жерін Ұлыбританияға көшіргені хабарланды. Дайсон сондай-ақ Линкольншир, Оксфордшир және Глостерширдегі ауыл шаруашылығы жерлерін сатып алуға көп инвестиция жасады және 2014 жылға қарай Ұлыбританиядағы ең ірі жер иелерінің бірі болды. Дайсон Weybourne Holdings Pte компаниясының пайда алушы иесі болып табылады, бұл Сингапурдағы компания (2023 жылғы мәліметтер бойынша) Ұлыбританиядағы кем дегенде 287 миллион фунт стерлинг құндылығындағы 31 мүлікке ие.