Лилиан Борд: Британдық жеңіл атлет, олимпиада жүлдегері және өмірінің трагедиясы

Кіріспе

Британдық жүгіруші (1948–1970)

Лилиан Барбара Борд (13 желтоқсан 1948 – 26 желтоқсан 1970) – британдық спортшы. Ол 1968 жылы Мексика қаласында өткен Жазғы Олимпиада ойындарында 400 метрлік жүгіруде күміс медальді, ал 1969 жылы Афиныдегі жеңіл атлетикадан Еуропа чемпионатында екі алтын медальді жеңіп алды. 1970 жылы ол ішек-толқын қатерлі ісікке шалдығып, мансабы қысқарып, бірнеше айдан кейін қайтыс болды.

Ерте өмір

Борд 1948 жылдың 13 желтоқсанында Дурбанда дүниеге келген. Оның ата-анасы Джордж және Фрэнсис Борд 1947 жылдың сәуір айында ұлы Джордж Альфредпен бірге Англияның Манчестер қаласынан Оңтүстік Африкаға көшіп келген. Лилиан мен оның егіз қарындасы Айрин дүниеге келгеннен кейін көп ұзамай, үй сағынышына шалдыққан отбасы 1950 жылдың ақпан айында Манчестерге қайтып оралды. 1956 жылы отбасы Лондонның батысындағы Элингке көшіп барды, онда Лилиан мен Айрин 7 жасқа толғанда Дрейтон Грин мектебінде оқуға түсті.

Жеңіл атлетикадағы мансабы

1960 жылы 11 жасында Лилиан мен оның әпкесі Грандж орта заманауи қыздар мектебіне ауысты, ол да Элингте орналасқан және қазір Эллен Уилкинсон қыздар мектебінің бөлігі. 1961 жылы дене шынықтыру мұғалімі Сью Гибсон (Мидлсекс округінің дискіні лақтыру чемпионы) 12 жастағы Лилианның жүгіруге ерекше қабілеті бар екенін байқады. Ол оны Лондон Олимпиадасына, толыққанды әйелдерден тұратын жетекші жеңіл атлетика клубына, жаттығу базасы Лондонның солтүстік-батысындағы Альпертонда орналасқан клубқа қосылды. Мұнда ол эстафетада және 100 және 150 ярдтық спринттерде өнер көрсетті. Келесі жылы, 1962 жылы, ол ұзын секірумен айналыса бастады және сол қыс бойы жаттығудан кейін спринттерде де, ұзын секіруде де айқын жақсарды. 1963 жылы 14 жасында ол 17 фут (5 м) секірумен барлық Англия мектептерінің чемпионатында (қазір Англия мектептерінің чемпионаты деп аталады) жасөспірімдер арасында ұзын секіруде жеңіске жетті, содан кейін әйелдердің әуесқой жеңіл атлетика қауымдастығының ұлттық жасөспірімдер чемпионатында ұзын секіруде екінші орын алды. Ол маусымды Оңтүстік облыстар аралық жарысында ұзын секіруде жеңіспен аяқтады, оның 17 фут (5 м) секіруі сол жылы британдық жас қыздар арасындағы ең үздік көрсеткіш болды. Әкесі Джорджтың баптауымен және халықаралық ұзын секіруші және бесқырлы Мэри Рэндтен шабыт алған ол 1964 жылғы маусымнан бастап күштік жаттығуларға баса назар аударды, сонымен қатар қысқа спринттерден 440 және 880 ярдқа көтерілуді жоспарлады, себебі Джордж оның болашағы осында деп сендірді. Ол 1964 жылы 220 және 880 ярдтық жарыстарда дебют жасады, екі жарыста да сәйкесінше 26.2 және 2:30.8 уақыттарымен жеңіске жетті. 1965 жылы 16 жасында Борд Лондон Олимпиадасының құрамында әйелдердің ААА жасөспірімдер чемпионатында 4 × 100 м эстафетасында жеңіске жетті. Сол жылы ол ұзын секіруде 5.80 м және 60 ярдтық (7.2) және 300 ярдтық (42.0) жарыстарда үй ішінде жеңіске жетіп, өзінің жан-жақтылығын көрсетті. Сонымен қатар, ол 100 ярдтық ең жақсы уақытын 10.9-ға және 220 ярдтық ең жақсы уақытын 24.7-ге төмендетті. Жас ережелеріне байланысты Борд 1966 жылдың сәуір айына дейін 440 ярдтық жарыста дебют жасай алмады, ол 17 жасқа толып, енді үлкендер санатында Лондонның Саутхолл қаласындағы клубтар аралық жарыста 58.1 секундпен екінші орын алды. Содан кейін ол Оңтүстік облыстар чемпионатында 57.3 секунд көрсетті, ал әйелдердің ААА үлкендер чемпионатының 440 ярд финалында 54.6 секундпен төртінші орын алды, бұл Еуропада 17 жастағы спортшының ең жылдам уақыты болды. Осы уақытта ол мектепті бітіргеннен кейін Чизвик политехникалық институтында хатшылық курсын оқыды және жаттығу арасында машинистка болып жұмыс істеді.

In 1960, at the age of 11, Lillian and her sister moved to Grange Secondary Modern Girls' School, also in Ealing and now part of The Ellen Wilkinson School for Girls. It was here in 1961 that Physical Education teacher Sue Gibson (a Middlesex county discus champion) spotted that Lillian, now aged 12, had a special talent for running. She took her to join London Olympiades, the leading all female athletics club, which had a training base at Alperton, north west London. Here she competed in relays and 100 and 150 yard sprints. The following year, 1962, she began competing in the long jump and after training through that winter, improved markedly as both a sprinter and long jumper. In 1963, aged 14, she won the junior long jump title at the All England Schools Championships (now known as The English Schools Championships) with a leap of 17 feet (5 m), and then finished second (17 feet (5 m)) in the long jump at the Women's Amateur Athletic Association's national junior championships. She ended the season with victory in the long jump at the Southern Inter Counties meeting, her leap of 17 feet (5 m) the best by a British junior girl that year. Trained by her father George and inspired by an illustrious club mate, international long jumper and pentathlete Mary Rand, she concentrated on the sprints from the 1964 season with an emphasis on strength work and with a view to eventually moving up from the short sprints to the 440 and 880 yards, where George felt sure her future lay. She made her debut over both 220 yds and 880 yds in 1964, winning both events in times of 26.2 and 2:30.8, respectively. In 1965, aged 16, Board was a member of the London Olympiades squad that won the 4 × 100 m relay title at the Women's AAA junior championships. Later that year, she showed her versatility with a career best leap of 5.80 m in the Long Jump and indoor wins over 60 yards (7.2) and 300 yards (42.0). She also lowered her 100 y best time to 10.9 and her 220 y best to 24.7. Due to age rules, Board was unable to make her debut at the 440 yds until April 1966 when, aged 17 and now a senior, she finished a close second in an inter club meeting at Southall, London, in 58.1 seconds. She then ran 57.3 in the Southern Counties Championships, before taking fourth place in the Women's AAA senior 440 yds final in a time of 54.6, the fastest ever recorded by a 17 year old in Europe. Meanwhile, she took a secretarial course at Chiswick Polytechnic after leaving school, and worked between training sessions as a typist.

1966 жылғы маусым

1966 жылғы 400 метрлік қашыққа жүгірудегі нәтижелері оған сол жылдың тамызында Ямайканың Кингстонда өткен Ұлттар Достастығы ойындарына Англия құрамасына қатысу мүмкіндігін берді. Онда 400 метрлік жарыстың іріктеу кезеңінде (54.7) жеңіске жеткен Борд финалда 54.7 секунд көрсетіп, бесінші орынды иеленді, бұл оның жеке нәтижесінен аздап кем болды. 17 жастағы спортшы үшін бұл өте лайықты нәтиже еді. Алайда, 30 тамыздан 4 қыркүйекке дейін Будапештте өткен Еуропа чемпионатында ол Ұлыбритания құрамасына ілікпеді. Бірақ, осы көңілі толмауы ұзаққа соқпады, өйткені қыркүйек айының соңында ол Ұлыбритания құрамасы сапында тұңғыш рет өнер көрсетіп, Францияға қарсы Лилльде өткен матчта 400 метрлік қашықтықта (55.9) төртінші орын алды.

1967 жылғы маусым

Ол 1967 жылғы 9 шілдеде Лос-Анджелесте АҚШ-қа қарсы өткен жарыста 400 метрлік жүгіруде жеңіске жетіп, халықаралық аренада өзін таныстырды, оған он сегіз жасы ғана болған. Ол соңғы орыннан бірінші орынға шығып, керемет қарқында жеңіске жетіп, 52,8 секунд көрсетті – еуропалық әйелдер арасында екінші үздік нәтиже. Бұл жарыс британдық телеарнадан тікелей эфирде көрсетіліп, оның есімін көпшілікке танытты. Жылдың ең маңызды жарысында осындай сәнді жеңіске қол жеткізу оның мансабындағы шешуші кезең болды. Осы үлкен жетістіктен кейін ол бес халықаралық жарыста 400 метрлік жүгіруде төрт рет жеңіске жетті, ең бастысы – 1967 жылғы Еуропа кубогының финалында 15 қыркүйекте Киевте Ұлыбритания әйелдері үшін жалғыз жеңіске (53,7 секундта) қол жеткізді. Сол маусымда ол 200 метрлік жүгірудегі жеке рекордтық көрсеткішін 24,6 секундқа, ал 880 ярдтық жүгірудегі көрсеткішін 2:08,7 секундқа төмендетті. Ұзаққа сонар табысты маусымды танып, ол Спорт жазушылар қауымдастығының "Жылдың спортшысы" атанды.

1968 жылғы маусым және Олимпиада ойындары

1968 жылғы маусымды Брайтондағы клубтар арасындағы кездесуде 440 ярдтық жүгіруде жеңіске жетіп, 54.8 уақытпен Олимпиадалық іліктесу нормасын оңай өтті. Содан кейін Мәскеудегі халықаралық жарыста 400 метрде (53.5) жеңіске жетіп, әлемдік рейтингте көшбасшы болды. Бірақ, шілдедегі әйелдер арасындағы AAA чемпионатында 400 метрде дерлік жеңіске жету мүмкіндігін пайдаланбастан, 800 метрге қатысуды шешті. Өзінің іліктесуінде (2.05.7) жеңіске жеткеннен кейін, осы жарыстағы үлкен әлеуетін көрсетіп, тамаша 2:02.0 (британдық әйелдер арасында екінші ең жылдам нәтиже) көрсетті. Югославиялық Вера Николичтің 2:00.5 уақытымен жеңіске жеткені жаңа әлемдік рекорд болды. Осы сәтті жарыстан кейін ол 1968 жылғы Мексика қаласындағы жазғы Олимпиада ойындарына 400 метрде алтын медальді жеңіп алуға басты үміткер ретінде қатысты. 400 метрлік жарыста (53.00) оңай жеңіске жеткеннен кейін, ол жартылай финалда өзінің ең жақсы көрсеткішімен 52.56 уақытты көрсетті. 16 қазанда өткен финалда ол финиш сызығына 100 метр қалғанда ғана көшбасшылыққа шығып, соңғы түзу бойда басымдығын сақтады. Жеңіске жетуіне көз жеткізгендей болды, бірақ Францияның Колетт Бессон оны финиш сызығына жақын жерде қуып жеңіп, 0.09 секундқа екінші орынға түсірді. 52.12 секундтық жаңа Ұлыбритания рекорды алтын медальді жеңіп алуға жеткіліксіз болды. Дегенмен, 19 жастағы спортшының алғашқы Олимпиадасы өте жақсы өтті.

1969 жылғы маусым және Еуропа чемпионаты

1969 жылы Борд маусымды 100 метрге 11.9 көрсеткішімен және 4 × 400 метрлік әлемдік рекордқа (3:37.6) 52.9 үлес қосып бастады, бірақ шілде айының басында арқасының байланысын жыртып алды, нәтижесінде ол маусымның бес аптасын өткізе алмады. Тамыз айында ол 4 × 400 м эстафетасында 52.5 секундтық қорытынды көрсетіп, Ұлыбританияның Лондонның Уайт-Ситидегі халықаралық жарыста АҚШ-ты жеңуіне көмектесті; содан кейін Франциямен Мидлсбродағы матчта 400 метрде (53.7) Олимпиададағы қарсыласы Колетт Бессоннан «құтылды». Дегенмен, арқасы әлі де ауырсынып, қысқа қашықтықта жүгіргенде одан да нашарлайтындықтан, ол 1969 жылдың қыркүйегінде Афиныде өткен жеңіл атлетикадан Еуропа чемпионатында 800 метрге қатысуға шешім қабылдады. Бұл жарыста ол әлі де жаңа болғандықтан және сол маусымдағы көрсеткіштері бойынша Еуропада 8-орынды иеленгендіктен, 800 метрде алтын медальді жеңіп алуға үміткер емес еді. Ол өзінің іріктеу кезеңін оңай жеңіп өтті (2:04.2), содан кейін екі күннен кейін 18 қыркүйекте финалда тамаша өнер көрсетті, соңғы бұрылыста қарсыластарынан шапшаңдықпен озып, 2:01.4 уақытымен жеке рекордын жаңарта отырып, сегіз метрден озып жеңіске жетті, бұл жаңа чемпионат рекорды болды. Ол бұл еуропалық титулды жеңген алғашқы британдық әйел болды, ал екіншісі 2012 жылы Линси Шарп атанды. Екі күннен кейін, 20 қыркүйекте, Борд Ұлыбритания құрамында 4 × 400 м эстафетасына қатысты. Соңғы кезеңде ол үйге тікелей кіре сала он метрге қалып қойған қарсыласы Бессонды, француз құрамасының негізгі ойыншысын, драматикалық фотофиниш арқылы жеңіп, Ұлыбритания үшін алтын медальді жеңіп қана қоймай, 3:30.8 уақытымен жаңа әлемдік рекорд орнатуға да көмектесті. Екі алтын медаль жеңіп алған ол «Ойындардағы ең үздік әйел спортшы» деп танылды. Борд, Розмари Стирлинг, Пэт Лоу және Джанет Симпсоннан құралған эстафета командасы бұл жарыста титулды жеңген алғашқы британдық команда болды. Одан әрі, ол 1970 жылғы Жаңа жылдық құрметке спортқа сіңірген қызметі үшін Британ империясы орденінің мүшесі болып тағайындалды. Британдық жеңіл атлетиканың «алтын қызы» ретінде танымал болған Борд, сұлулығы мен медальдарының арқасында өте танымал қоғамдық тұлғаға айналды және өзіне тағы бір лақап ат алды: «Британияның сүйікті қызы». 1969 жылдың желтоқсан айында ол Уэльстің Маунтин Эш ауылында жыл сайын өткізілетін Нос Галан (Жаңа жылдық фестивальде) «құпия жүгіруші» болды, бұл фестиваль көне валлик жүгіруші Гуто Ниф Бранды еске алу үшін ұйымдастырылады.

In 1969, Board began the season with a personal best 11.9 for 100 metres and a 52.9 contribution to a 4 × 400 metres world record (3:37.6), but in early July she strained ligaments in her back, forcing her to miss five weeks of the season. She returned in August with a 52.5 anchor leg in the 4 × 400 m relay to help Great Britain defeat the USA in an international match at London's White City; and then gained a modicum of 'revenge' on her Olympic nemesis, Colette Besson, when taking the 400 m (53.7) in a match against France in Middlesbrough. However, her back was still painful, more so when she ran shorter distances, so she decided to go for the 800 metres at the 1969 European Athletics Championships in Athens that September. Still inexperienced at the longer event and ranked only 8th in Europe on her performances that season, she was not strongly fancied for 800 m gold. She won her heat comfortably (2:04.2) and then, two days later, produced a superb performance in the final on 18 September sprinting away from her rivals on the final bend and winning by eight metres in a personal best time of 2:01.4, a new championship record. She was the first British woman to win this European title, the second being Lynsey Sharp in 2012. Just two days later, 20 September, Board lined up for Great Britain in the 4 × 400 m relay. Running the last leg, she came from ten metres down entering the home straight to beat her old rival Besson, who was anchoring the French squad, in a dramatic photo finish, not only winning gold for Britain but also helping to set a new world record of 3:30.8. Having claimed two gold medals, it was no surprise that she was named as 'Best Woman Athlete in the Games'. The relay team, featuring Board, Rosemary Stirling, Pat Lowe and Janet Simpson, was the first British team to win that title at the competition. A further accolade came when she was appointed as a Member of the Order of the British Empire, for services to sport, in the 1970 New Year Honours. Known as the Golden Girl of British athletics for her blonde good looks and medal success, Board had become a very popular public figure, earning herself another nickname: 'Britain's favourite girl'. In December 1969, she was the 'mystery runner' at the Nos Galan (New Year's Eve) festival, held annually in the Welsh village of Mountain Ash to commemorate the legendary Welsh runner, Guto Nyth Bran.

1970 жылғы маусым

1970 жылғы маусымның басында Борд екі мильдік жарыстарға қатысты, бір жағынан 800 метрге шыдамдылықты арттыру үшін, екінші жағынан Ұлыбритания атынан барлық қашықтықта өнер көрсетуші алғашқы спортшы болу мақсатымен, өйткені оның жинағында 1500 метрлік қашықтықтан басқасының бәрі болған. Миляға тұңғыш рет қатысқанда 4:55.7 көрсеткеннен кейін, ол 16 мамырда Римде өткен халықаралық миля жарысына шақырылды. Онда ол жеке нәтижесін 4:44.6 секундқа жеткізіп, Италияның бұрынғы миля әлем рекордшысы Паола Пигниден кейін екінші орынды иеленді. Оның көрсеткен уақыты оны әйелдер арасындағы миля бойынша Ұлыбританияның барлық уақыттардағы тізімінде екінші орынға көтерді, одан бұрын тек осы қашықтықтағы тағы бір әлем рекордшысы Энн Смит болған.

Бастапқы денсаулық мәселелері

Римдегі бір шақырымдық жарыстан кейін ол асқазанның ауруынан зардап шегуді бастады. Бұл вирустық инфекция деп диагностикаланды және оған таблеткалар тағайындалды. Ол әлі де нашар сезінгенмен, 13 маусымда Эдинбургте 4 × 800 м әлемдік рекордқа 2:07.0 уақытпен үлес қоса алды. Лондонның Кристалл Палас қаласында өткен Әйелдер ААА чемпионатында 800 метрлік жарыста жеңіске жеткенде, ол алты күннен кейін 2:06.8 көрсетті, жарысқа дейін қатты ауырып, екі есе қиналған болатын. Беті сары және салмағы кем болған ол, 20 маусымда 800 метрлік финалда шаршап үшінші орынды (2:05.1) иеленді. Ем іздеу үшін 1970 жылдың қараша айында Бавария Альпындағы Мюнхенге жақын Роттах-Эгрен ауылына сапар шегіп, Батыс Германиядағы оның Рингберг қатерлі ісіктер клиникасында даулы дәрігер доктор Йозеф Исселспен емделді. Оның дәстүрден тыс емдеуге сенімін ұстана отырып, оған пайдалы тағамдардан қатаң диета тағайындалды, ал сусын ретінде тек булақ суы мен шөп шайы берілді. Содан кейін Исселс инфекция таратуға көмектеседі деп сенгендіктен, оның тонзилласы мен екі алдыңғы тісі алынып тасталды. Оның жағдайы нашарлап, 11 желтоқсанда клиниканың жансақтау бөліміне көшірілді. Келесі күні оған ішіндегі суды шығару үшін операция жасалды.

Ерте өлім

1970 жылғы 21 желтоқсанда күдікті перитонитпен Мюнхен университетінің клиникасына жіберілді. Оған перитонит болмағаны анықталды, бірақ асқазанның бітелуін жою үшін операция жасау қажет болды. Бұл операция 23 желтоқсанда жасалды. Ол операциядан кейінгі салдарлардан жазылып кетті, бірақ 24 желтоқсанда комаға түсіп, одан ес білмеді. Екі күннен кейін, 22 жасында Мюнхенде қайтыс болды. 1971 жылғы 1 қаңтарда Путни Вейл крематорийінде кремацияланды. 1971 жылғы 21 қаңтарда Лондондағы Сент-Пол соборында оның құрметіне еске алу шарасы өткізілді. Мюнхенде оның атымен аталатын авеню Мюнхен Олимпиадалық стадионына дейін созылады. 1971 жылы оның күйеуі Дэвид Эмери «Лилиан» атты өмірбаянын жариялады. Daily Express газетінің оқырмандары оны 1970 жылдың «Жыл спортшысы» деп таныды. Британдық спортшы Ребекка Лайн 2006 жылғы Еуропа жеңіл атлетика чемпионатында 800 метрлік жүгірісте жеңіп алған қола медалін Лилиан Бордқа арнады. Мюнхен Олимпиадалық стадионынан метро стансасына дейінгі жол Лилиан Борд Вег деп аталды. Оның туған қаласы Элингтегі Гринфордтағы Лилиан Борд Уэй оның есімін иеленеді. Әкімшілік қатеге байланысты оның есімі дұрыс жазылмаған. Лилиан Борд кубогы – Ирен Борд және ИААФ Әйелдер комиссиясының төрағасы Мареа Хартман мен Әйелдер ААА-сы ұсынған естелік кубок, ол Бордтың қайтысынан кейін жыл сайын қатерлі ісікке қарсы жинау жөніндегі ең үздік жұмысы үшін табысталады.

Жетістіктер

1967 Еуропа кубогы Киев, КСРО 1-ші 400 м 53.7 1968 Жазғы Олимпиада Мехико, Мексика 2-ші 400 м Ұлыбритания рекорды (52.12) 1969 Еуропа чемпионаты Афина, Грекия 1-ші 800 метр Чемпионат рекорды (2:01.4) 1-ші 4 × 400 метр Әлемдік рекорд (3:30.8)

Ұлттық атақтар мен жазбалар

1967 жылы WAAA чемпионатында алты атақ жеңіп алды, оның ішінде 440 ярдтық жүгіруде. 11 Ұлыбритания рекордын орнатты, соның ішінде 1968 жылы 400 метрде 52,12 секундтық рекорды. 1968 жылдың қыркүйегінен 1970 жылдың маусымына дейін төрт әлемдік эстафета рекордын орнатуға көмектесті (4 × 110 ярд, 4 × 400 м (екі рет) және 4 × 800 м), әрқашан соңғы кезеңді өзі жүгірді.

Жеке рекордтар

Жарыстың атауыЖыл100 метр11.911969200 метр23.421968400 метр52.121968800 метр2:01.41969Майлдық жүгіру4:44.61970Ұзындыққа секіру5.80 м1965

Ол майлға тек екі рет қатысты және 1967 жылы ұзындыққа секіруден бас тартты.

Жеке өмір

Ол қайтыс болған кезде спорт журналисі Дэвид Эмеримен никелесіп болған еді. Эмери оның ауруының бар кезеңінде оның қасында болды. Кейін ол оның егіз қарындасы Иренге үйленді. Ұсыныс жасаушы және тігінші ретінде танымал болған Борд көбінесе өзіне киім тігіп, соның ішінде 1970 жылғы қаңтарда Елизавета II патшайымнан MBE орденін алғанда киген қызғылт түсті пальтосын да өзі тіккен. Ол BBC телеарнасының "Спорт сұрағы" викторинасының алғашқы жалғарылған бағдарламасындағы жалғыз әйел-қатысушы болды, ол 1970 жылғы 5 қаңтарда эфирге шықты. Басқа қатысушылар – футболшылар Джордж Бест және Том Финни, сондай-ақ крикетші Рей Иллингворт болды. (Команда капитандықтарын боксшы Генри Купер мен регбиші Клифф Морган жүзеге асырды, ал бағдарламаны Дэвид Вайн жүргізді.) Телевизиядағы ең танымал және ұзақ жылдар бойы көрсетіліп келе жатқан бағдарламалардың бірінің (қазір 53-ші жылы) осы тарихи эпизодының жазбасы BBC архивінен жоғалып кеткен.