Кіріспе

Америкалық өнертапқыш және кәсіпкер (1888–1969)
кәсіпкер Роберт Гилмур ЛеТурно (30 қараша 1888 – 1 маусым 1969), Вермонт штатының Ричфорд қаласында дүниеге келген, жер қазу машиналарын өнертапқан өнімді ойлап табушы және LeTourneau Technologies, Inc. мен LeTourneau университетінің негізін қалаушы. Оның зауыттары Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде одақтас әскерлері қолданған жер қазу және инженерлік техниканың шамамен 70 пайызын қамтамасыз етті, ал Канададағы Алкан тас жолының жартысынан астамы ЛеТурно құралдарымен салынды. Өмірі бойында ол жер қазу техникасына, өндіріс процестеріне және станок құралдарына қатысты 300-ге жуық патент алды.

Үлестер

ЛеТурно есімі бүкіл әлемде жер қазу және жылжытумен байланыстырып айтылатын болды. ЛеТурно қазіргі кезде кеңінен қолданылатын жер қазу машиналарын көптеген түрлерін ойлап табуға және дамытуға зор үлес қосты. Ол өзінің заманынан жылдар, кейде ондаған жылдарға озық техниканы пайдаланып машиналар жасады және ауыр техниканы дамыту мен өндірудегі көшбасшы ретінде әлемдік танылдыққа ие болды. ЛеТурноның тапқырлығы мыналармен байланысты: жер қазуда резеңке дөңгелектерді қолдану; скреперлерге қатысты көптеген жетілдірулер; төмен қысымды, жоғары беріктік резеңке дөңгелектерді әзірлеу; екі дөңгелекті трактор блогы ("Турнапулл"); электрлі дөңгелек жетегі; және жылжымалы теңіздік бұрғылау платформалары. Әйелі, марқұм Эвелин Петерсонмен (1900-1987) бірге Техас штатының Лонгвью қаласында жеке, христиандық ЛеТурно университетін құрды. ЛеТурно берілген христиан және христиандық мақсаттарға жомарт қайырымдылық жасаушы ретінде кеңінен танымал болды, соның ішінде Нью-Йорк штатының Рашвилл қаласындағы "ЛеТурно христиандық орталығы" лагері және конференциялар өткізілетін орын, сондай-ақ Джорджия штатының Токоа қаласындағы Джорджия баптисттік конференция орталығы. Замандастары ЛеТурноны көбінесе "Құдайдың кәсіпкері" деп атаған.

Ерте өмір

Роберт ЛеТурно 1902 жылы он төрт жасында мектепті тастады. Ол Вермонттан Дулутқа (Миннесота штаты) көшіп, кейін Портлендке (Орегон штаты) барды, онда ол Шығыс Портленд темір зауытында шәкірт темірші болып жұмыс істеді. Құю және машина жасау шеберлігін үйрену барысында, ол халықаралық хат-хабар мектептерінің курсы бойынша механиканы оқыды, бірақ ешқашан курстық тапсырмаларды аяқтаған жоқ. Кейін ол Сан-Францискоға көшіп, иесінің тікелей шақыруымен Мур және Скотт темір зауытында жұмыс істеді. Сан-Францискодағы жер сілкінісі мен өрттен кейін жұмыс табу қиын болды. Ол Ерба Буэна электр стансасында жұмыс істеп, дәнекерлеуді үйренді және электр энергиясын қолданумен танысты. Осы кезеңде ЛеТурно ағаш кесуші, кірпішші, шаруаның жұмыскері, кенші және ағаш ұстасының көмекшісі сияқты түрлі жұмыстарда еңбек етті, соның нәтижесінде қол өнері саласындағы білім жинады, ол өмірінде өте құнды болды. 1909 жылы ол автокөлік туралы хат-хабар курсын бітіріп, өзіне "Мотоциклдер бакалавры" деген атақ берді, себебі ол көліктердің құрылысын зерттеді және жаңадан сатып алған мотоциклін бір күнде бөлшектеп, қайта жинау арқылы тәжірибесін аяқтады. Станислав өзені арқылы көпір салу жобасында жұмыс істегеннен кейін және Фресно сырғанағымен танысқаннан кейін, ол өзінің механикалық дағдыларын пайдалануға құштар болды. 1911 жылы ЛеТурно Стоктон қаласында Superior Garage ашты, онда ол жартылай үлеске 1000 доллар салды, бұл сол аймақта автомобильдерді сату және қызмет көрсету үшін арнайы салынған алғашқы ғимарат болуы мүмкін. 1917 жылы ол Миннесотадан келген компания иесінің қызы Эвелин Петерсонға үйленді. ЛеТурно автожарыс кезінде алған мойын жарақатының салдарынан әскери қызметтен бас тартты. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Калифорния штатының Вальехо қаласындағы Маре Айленд әскери кеме құрылысы кемежайында техникалық жөндеушінің көмекшісі болып жұмыс істеді, онда ол электрші-механик ретінде оқытылды және дәнекерлеу шеберлігін жетілдірді. Соғыстан кейін ЛеТурно Стоктонға оралып, Superior Garage бизнесінің банкрот болғанын білді. Ол қарыздың өзінің үлесін өтеу үшін Холт Manufacturing Company компаниясының жұлқы тракторын жөндеуге кірісті, содан кейін трактор иесі оны трактор және сырғашпен жерді тегістеуге жұмысқа алды.

Өндіріске көшу

Бұл жұмыс түрі ЛеТурноға ұнады, 1920 жылдың қаңтар айында ол пайдаланылған Holt тракторын сатып алып, жалдаған сырғашымен бірге жерді жаңартпалау мердігері ретінде бизнес бастады. 1921 жылдың мамыр айында ол Стоктон қаласында жер учаскесін сатып алып, инженерлік шеберхана құрды, онда түрлі сырғанақтарды жобалап, жасады. Мердігерлік қызмет пен жер қазу жабдықтарын өндіруді біріктіре отырып, оның бизнесі кеңейді және 1929 жылы Калифорнияда "R. G. LeTourneau, Inc." компаниясы ретінде тіркелді. ЛеТурно 1920-шы және 1930-шы жылдардың басында көптеген жер қазу жобаларын аяқтады, соның ішінде Невададағы Хувер бөгетіне дейінгі Боулдер тас жолы, Мэрисвиллдің су қорғау бөгеттері, Оранж округының бөгеті және Калифорниядағы Ньюхолл айналма жолы. 1933 жылы ЛеТурно мердігерлік қызметтен зейнетке шығып, жер қазу жабдықтарын өндіруге назар аударды. 1935 жылы ол Иллинойс штатының Пеория қаласында өндіріс орнатын салды, ал бизнестің одан әрі дамуымен 1938 жылы Джорджия штатының Токкоа қаласында, 1941 жылы Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының Ридалмер қаласында, 1942 жылы Миссисипи штатының Виксбург қаласында және 1945 жылы Техас штатының Лонгвью қаласында өндіріс орналары ашылды. 1953 жылы ЛеТурно өзінің жер қазу жабдықтарының барлық желісін Westinghouse Air Brake Company компаниясына 30 миллион долларға сатты. Кейіннен ол 1972 жылы Marathon Manufacturing Company компаниясына, 1994 жылы Rowan компаниясына, ал 2011 жылы Joy Global компаниясына сатылды, ол Komatsu Mining Corp. компаниясымен сатып алынып, қайта аталды. Содан кейін ол өзінің шеберлігін электр жетекті дөңгелек концепциясын әзірлеуге жұмсады. 1958 жылы жетпіс жасқа келгенде ЛеТурно жер қазу жабдықтарын өндіру бизнесіне қайта оралып, мердігерлерге өзі әзірлеген революциялық электр жетекті дөңгелек жүйесіне негізделген жоғары сыйымдылыққа ие жер қазу, тасымалдау және материалдарды тасымалдау машиналарын ұсынды. Электр жетекті дөңгелек электр дөңгелек жетегі деп те аталады.

Кейінгі мансап

1965 жылы I.C.S. ЛеТурноға инженерлік дипломды тапсырды, ол курсты бітіргеннен кейін 50 жыл өткен соң. ЛеТурно сол кезде 76 жаста болды және дипломды қабылдап, басқарушы көмекшісі Нельс Стеренстромға әжуалай: "Енді менде диплом бар. Енді мен білімді адаммын" деді. 1966 жылы 77 жасында ЛеТурно өзінің «ЛеТурно Технологиялары» компаниясының президенттігін ұлы Ричардқа өткізді. ЛеТурно күн сайын жұмыс істей берді және оны қарапайым кеңсесіндегі сызу тақтасының үстінен, үлкен жүктерді жылдамдатудың және экономикалық тиімділігін арттырудың жаңа жолдарын іздеп табуда көруге болар еді.

Жеке істер

ЛеТурно өмірі бойы христиан дінін ұстанатын адам ретінде көптеген беделді лауазымдарды атқарды, оның ішінде Христиандық және миссионерлік одақ шіркеуінің басшысы, Христиандық іскер азаматтар комитетінің (CBMC) президенті және Гидеон халықаралық ұйымының президенті болды. Ол 30 жыл бойы апта сайын мыңдаған шақырым қашықтықты ұшып, АҚШ және шетелдерде христиандық лекциялар оқыды. ЛеТурно өзінің жалақысының 90 пайызы мен компания табысының барлығын діни қайырымдылыққа жұмсап, қалған 10 пайызымен күн көріп өтті. "Сіз Құдай сөзін ұлық, нақты шындыққа айналдырдыңыз", - деді радио бағдарламасының жүргізушісі Роберт Рипли ЛеТурноға, сосын өзінің ерекше стильде көрермендерге қарап айтты: "Сенсеңіз де, сенбесеңіз де, осылай шақырулылардың ісі болады". ЛеТурно практикалық оқытудың дәстүрлі сабақтармен үйлесімде болуының тиімділігіне берік сенді және 1946 жылы Лонгвьюдегі қолданылмай жатқан әскери госпитальді сатып алды. Ол бұрынғы Хармон бас госпиталі орналасқан жерде ЛеТурно техникалық институтын құрды, ол жұмыс, білім және христиандық куәлік беру философиясына негізделген техникалық және механикалық білім беру, дәстүрлі колледж курстары мен миссионерлік техникалық мамандарды даярлауды қамтамасыз етті. ЛеТурно техникалық институты 1961 жылы жеке колледжге айналды, ал кейіннен "университет" мәртебесін алып, ЛеТурно университеті болды. 1953 жылы ЛеТурно Батыс Африкадағы Либерия елiнде отарлау, жерді игеру, ауыл шаруашылығын дамыту, мал шаруашылығын енгізу, жаңару және қайырымдылық шараларын қамтитын даму жобасын бастады. 1954 жылы Оңтүстік Америкадағы Перу елiнде Либериядағыдай мақсаттармен колонизация жобасы құрылды. Перудегі жоба "Tournavista" деп аталды.

Инсульт және өлім

1969 жылдың наурыз айында ЛеТурно ауыр инсульт алды және одан ешқашан сақайнамады. Ол 1969 жылдың 1 маусымында сексен жасында дүние салды. ЛеТурноны әйелі Эвелиннен басқа, төрт ұлы – Ричард, Рой, Тед және Бен, сондай-ақ қызы Луиза Дик жанында қалды.

Мұрасы мен марапаттары

Құрылыс саласы бойынша "Жер қазудың шебері" деп танылған Ле Турно қазірге дейін жер қазу және материалдарды тасымалдау жабдықтарының ең ұлы ойлап табушысы саналады. Осы дәуірдегі аз ғана өндірушілер жер қазу өнеріне Ле Турнодай әсер еткен. Өмірінің соңына екі жыл қалғанда Ле Турно жер қазу жабдықтарының болашағы туралы ойларын былай жазды: "Келесі бірнеше жылда құрылыс машиналарынның көлемі ұлғая береді, қуаты арта түседі. Сыйымдылығын "тонна" деп емес, "жүздеген тонна" деп, ал жылдамдығын "жүзден" емес, "мың ат күші" деп өлшейтін боламыз. Біз қазірдің өзінде ірі тасымалдау агрегаттарында мұны көріп отырмыз. Сеніңіз, мердігерлер мен кеншілер үлкен әрі тиімді тасымалдау агрегаттары мен жер қазу жабдықтарын іздегенде, мен бірінші болып, ең жақсысын ұсынамын". Ле Турно 1929 жылдан 1966 жылға дейін компаниясының президенті және директорлар кеңесінің төрағасы болып жұмыс істеді. Ол сонымен қатар бас инженер болып, өмірінің бар сағатында инженерлерімен және қызметкерлерімен бірге жеке жұмыс істеді. Жер қазу жабдықтарымен өмірін өткізген Ле Турноны өз машинасының басқару пультінде де, корпоративтік мәселелермен айналысқанда да кездестіруге болатын. Оның біріншісін артық жақсы көретіні белгілі еді. Сәтті кәсіпкерлерге тән жоғары мәдениеттен бас тартып, Ле Турно жаңа машиналарын жобалаған инженерлермен бірге сурет салу тақтасында немесе фабрикадағы жұмысшыларын қадағалап уақытын өткізуді ұнатты. Токкоа Фоллс колледжіндегі Ле Турно залы оның құрметіне аталған. Токкоа әуежайы, сондай-ақ Р.Г. Ле Турно алаңы деп аталады, оны Ле Турно салған және оның құрметіне аталған. Өмірі бойында инженерлік, өндірістік және ауыр техниканы дамыту саласындағы еңбектері үшін 30-дан астам сыйлық пен награда алды. 1936 жылы "Болдер бөгеті" жобасына жер қазу жабдықтарын жеткізгені үшін "Алты компания" оған "1931-1935 жылдарғы қызметі үшін алғыс" сыйлығын табыс етті. 1956 жылы Франк П. Браун медалімен марапатталды. Жер қазу индустриясына қызмет еткені үшін алғыс білдіру одан кейін көптеген мердігерлерден келді. 1958 жылдың ақпан айында Ле Турно ауыр құрылыс индустриясының жетекшілерінің қауымдастығы – "Биверлердің" үшінші жылдық марапат беру кешінде "Биверлер сыйлығымен" марапатталды. Ле Турноға сыйлықты табыстаған Сан-Францискодағы Гай Ф. Аткинсон компаниясының президенті Джордж Х. Аткинсон: "Ле Турно мырзаның өнертапқыш дарысының өнімдерінен пайда көрмеген сала жоқ деуге болады" деді.