Кіріспе

Солтүстік Еуропадан шыққан, Тацит сипаттаған белгісіз этникалық топ.

Аэсти (сонымен қатар Аэсти, Астуи немесе Аэст) – бұл ежелгі халық, оны римдік тарихшы Тацит шамамен 98 жылы жазған «Германия» трактатында алғаш рет сипаттаған. Тациттің мәліметінше, Аэсти жері Суиондардың (шведтердің) шығысында жатқан.

Шолу

Тациттің айтуынша, эсттер Суэв теңізінің оң жағында мекендейді және германдық суэвтермен ортақ әдет-ғұрыптары мен киімдері бар. Эсттердің солтүстік герман халықтарының Нертхусқа бағынған сияқты, құдайлардың анасына табынғандығы туралы пікірлер бар. Олар, көбінесе Балтық тайпасынан шыққан болғамен, көршілес гот тайпаларымен кеңінен араласқан. Тацит эсттердің "күлдірді жинайтын жалғыз халық" екенін жазды, олар оны өз тілдерінде "глейсум" деп атаған. Глейсум – күлдірді білдіретін, латын тіліне бейімделген сөз (латынша, sucinum) және эст тілінен бізге жеткен жалғыз мысал. Бұл сөздің герман тілінен шыққандығы айтылады, себебі ол гот тіліндегі "glas" сөзімен ұқсас. Дегенмен, Тацит эст тілінің басқа көршілес тайпалардың тілінен гөрі, Британияда қолданылатын тілге жақын екенін көрсетеді. Висла лагунасының ежелгі прус және қазіргі литва тілдеріндегі атаулары, сәйкесінше Аистинмари және Аистмаре, эст және "мари" ("лагуна" немесе "жаңа су шығанағы") сөздерінен туындаған сияқты, бұл лагуна маңы аймағының эсттермен байланысы болғандығын көрсетеді.

Тацит

Ежелгі жазушылар, Тациттен басталып, ол өзінің "Germania" еңбегінде оларды алғаш рет атаған римдік автор, Aestii туралы өте аз мәлімет береді. Тацит Магна-Германияға ешқашан бармағанымен, тек басқалардан алған ақпаратты жазған, төмендегі қысқа этнографиялық сипаттама – Aestii туралы ең толық ежелгі мәлімет:

"Суэвия теңізінің оң жағында Aestii тайпалары қоныстанған, олар суэвтермен бірдей әдет-ғұрыптарды сақтайды және оларша киінеді; тілдері Британия тіліне жақын. Олар Құдай-анаға табынады. Ұлттық наным-сенімдерінің ерекшелігі – жабайы шошқаның бейнесін тағу. Олар үшін бұл қару, барлық нәрсенің қорғанышы. Осылайша, Құдайға табынған әрбір адам, тіпті жауларының арасында да, қауіпсіздікке ие болады. Олардың арасында темір қаруды қолдану сирек, ал таяқтарды жиі пайдаланады. Астық және жер өнімдерін өндіруде олар немістерге тән жалқаулыққа қарсы, зейін мен шыдамдылық танытады. Олар тіпті тереңдіктерді де зерттейді және барлық тайпалардың ішінде тек олар ғана янтарь жинайды. Олар оны "glesum" деп атайды және оны жағалаудың жақын жерлерінде және тікелей жағада табады. Бірақ, барбарларға тән бейжайлық пен білімсіздік салдарынан, олар оның табиғатын білмейді және оның қалай пайда болатынын сұрамайды. Шындығында, ол ұзақ уақыт бойы теңіздің басқа да қоқыстарының арасында көзге түспей жатты; біздің сәнділікке құштарлығымыз бен ыңғайлылығымыз арқасында ғана ол атақ пен құндылыққа ие болды. Олар үшін ол пайдасыз: оны жабайы күйінде жинап, ірі-ұсақ бөліктерге бөліп, өңдемеген күйінде сатады және оның бағасын таңғажайып күйде қабылдайды. ("Germania", XLV тарау). Тациттің Aestii туралы айтқандары негізінен олардың Балтық теңізінің оңтүстік-шығыс жағалауындағы белгілі көздермен байланысына негізделген, янтарь – Тациттің өмір сүрген кезеңінде кең таралған сәндік зат. Балтық янтарь саудасы, көрінеу Жерорта теңізіне дейін жеткен; археологтар оны Солтүстік бронза дәуіріне дейін жетеді, оның негізгі орталығы Самбия аймағында болған. Бұл сауда, мүмкін, б.з.д. 13 ғасырдағы тарихи Троя соғысынан бұрын да болған, өйткені янтарь Гомердің "Илиадасында" Спартадағы Менелай сарайының байлықтарының бірі ретінде көрсетілген.

Иордания

Алтыншы ғасыр тарихшысы Джордан "Готтардың шығу тегі мен іс-әрекеттері" атты кітабында Аэстилерге екі рет сілтеме жасайды, бұл Кассиодордың готтар тарихы туралы ұзын кітабының (қазірге дейін сақталмаған) тұжырымы болды. Бірінші цитатада Аэстийлер Видиварийлерден әрі, Балтық теңізінің жағалауында екендігі айтылады: "бағынышты халық, сонымен қатар, Мұхиттың жағалауын ұстап тұр". Екінші цитата Готтық Греунгтердің патшасы Германриктың Аэстилерді бағындыруына қатысты: "Бұл билеуші өзінің даналығы мен күшімен Германия мұхитының ең шеткі жағалауында тұратын Аэсти халқын бағындырды".

Ұлы Альфред

Британ мұражайында сақталған король Альфредтің Хедебіден Трузоға саяхаты туралы Вулфстанның 11 ғасырлық қолжазбасында ортағасырлық Эсти тайпасы туралы этнографиялық ақпарат бар, онда Эсти, Эстере және Истланд терминдері Ежелгі пруссиялықтарды атау үшін қолданылады. Мәтінде елдің және оның байлығының қысқаша сипаттамасынан кейін, халықтың жерлеу рәсімдері туралы өте толық мәлімет берілген. Онда Ежелгі пруссиялықтардың ежелгі сауда порты Трузо туралы айтылады, сондай-ақ бұл жер Витланд деп аталады: "Висла өте үлкен өзен, оның жанында Витланд және Венодланд орналасқан; Витланд эстондықтарға тиесілі ["Эстумға белимпед"]".

Бремендік Адам

11 ғасырда Бремендік Адам Эйнхардты тікелей атап, (Vita Caroli Magni еңбегінде "славяндар және аисттер Шығыс теңізінің жағасында өмір сүреді" делінген), жағалаудағы тайпаны хаисттер деп сипаттайды және қазіргі Эстонияны Астланд деп атайды.