Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гавай аралдарындағы жанартаулық конус
Volcanic cone in the Hawaiian Islands
Пуу Ōō (сондай-ақ Pu‘u‘ō‘ō деп те жазылады, және көбінесе Пуу Оо деп жазылады, , pooooOHoh) – Гавай аралдарындағы Килауэа жанартауының шығыс жарылыс аймағындағы жанартаулық конус. Пуу Ōō-ны құраған ұзақ созылған жарылыс 1983 жылдың 3 қаңтарында басталды және 2018 жылдың 30 сәуіріне дейін дерлік үздірілмей жалғасты, бұл соңғы екі ғасырдағы ең ұзаққа созылған жарылыс болып табылады. 2005 жылдың қаңтарына қарай магманың ағынынан жабылып, Гавайидің оңтүстік-шығыс жағалауына жаңа жер қосылды. Жанартаудың салдарынан кемінде 189 ғимарат, сондай-ақ тас жолдың бөліктері, бір шіркеу, дүкен, Вахаула келушілер орталығы және Вахаула хайуау сияқты көптеген ежелгі гавайилік нысандар қирады. Лаваның қалыңдығыға дейін жететін бөліктері лава астында қалғандықтан, жағалау жолы 1987 жылдан бері жабық.
Puu Ōō (also spelled Pu‘u‘ō‘ō, and often written Puu Oo, , pooooOHoh) is a volcanic cone on the eastern rift zone of Kīlauea volcano in the Hawaiian Islands. The eruption that created Puu Ōō began on January 3, 1983, and continued nearly continuously until April 30, 2018, making it the longest lived rift zone eruption of the last two centuries. By January 2005, of magma covered an area of more than and added of land to the southeast coast of Hawaii. The eruption claimed at least 189 buildings and of highways, as well as a church, a store, the Wahaula Visitor Center, and many ancient Hawaiian sites, including the Wahaula heiau. The coastal highway has been closed since 1987, as parts of the road have been buried under lava up to thick.
Этимология
Бастапқыда вулканологтар төбеге "Пуу О" деген ат қойған, себебі оның аймақтың картасында көрсетілген орны "1965 жылғы лава ағыны" деген сөздің "о" әрпімен сәйкес келді. Кейін Калапана ауылының ақсақалдарынан жаңа төбені атауды сұрады, олар Пуу ʻŌʻō атауын таңдады, яғни "қазу таяғының төбесі" деген мағынаны білдіреді. Бұл атау сондай-ақ "Ōō құсының төбесі" деп те аударылады. 2021 жылы Гавайи географиялық атаулар кеңесі кеңестің жазу ережелеріне сәйкес келу үшін конустың жазылуын Pu‘u‘ō‘ō деп өзгертті. Гавайи вулканы обсерваториясы да көп ұзамай осы жаңа ұсынылған атау ережесін қабылдады.
The hill was initially nicknamed "Puu O" by volcanologists, as its position when marked on a map of the area coincided with an "o" in "Lava flow of 1965". Later, the elders of the village of Kalapana were asked to name the new hill, and chose Puʻu ʻŌʻō, meaning hill of the digging stick. The name is also often translated as "Hill of the Ōō Bird". In 2021, the Hawaiʻi Board of Geographic Names updated the spelling of the cone as Pu‘u‘ō‘ō for consistency with the board's spelling guidelines. The Hawaiian Volcano Observatory began following the new recommended naming convention shortly thereafter.
1983 - 1986 жж. - Биік лава фонтандары биік шоқ пен шашырау конусын жасайды
Пуу-Оо атылуы 1983 жылдың 3 қаңтарында шығыс жарылыс аймағының шалғайдағы жаңбырлы орманында жерді жарылғанда басталды. 1983 жылдың маусым айына қарай, белсенділік күшейіп, Пуу-Оо кратеріне шоғырланды. Келесі үш жылда 44 атылу эпизоды болды, лава фонтандарының биіктігі шығыс Гавайидегі жолдарда қозғалысты тоқтатты. Биік лава фонтандарынан төгілген күл мен лава шашырандыларынан конус пайда болды.
The Puu Ōō eruption began when fissures split the ground in the remote rainforest of the eastern rift zone, on January 3, 1983. By June 1983, the activity had strengthened and localized to the Puu Ōō vent. Over the next three years, 44 eruptive episodes with lava fountains as high as stopped traffic at points across east Hawaii. The fallout of cinder and spatter from the towering lava fountains built a cone high.
1986 1991: атылу шығысқа қарай Көпаянахаға ауысады
1986 жылдың шілдесінде Пуу-Ооға магма жеткізетін арна жарылып, атылу кенеттен төменге қарай жылжып, Купаянаха кратері пайда болды. Жаңа кратермен бірге атылу стилі де өзгерді: лава көлінен үздіксіз, тыныш ағын эпизодтық биік фонтандардың орнына келді. Бірнеше аптадан кейін лаваның негізгі ағын арнасының үстінде қалқан пайдалып, лава түтігі құрылды. Лава түтігі сұйық пахохоэ лавасының жылуын сақтап, ұзақ қашықтыққа ағып кетуіне мүмкіндік берді. Бір жыл ішінде көлден асып шыққан лава Купаянаханың үстінде кең және төменгі қалқанды құрылымды жасады. Лава ағындары алғаш рет 1986 жылдың қараша айында Капау қаласынан көрінді. Сол айдың ішінде лава Капаху арқылы өтіп, жағалау жолын жауып, соңында кратерден мұхитқа жетті. Бірнеше аптадан кейін лава шығысқа қарай жылжып, бір күні ішінде Калапана қаласындағы 14 үйді көмді. Калапанадағы лава ағыны лава түтігі жүйесі тоқтағанда тоқтады. 1990 жылы атылудың ең қиратушы кезеңі басталды, лава шығысқа бұрылып, Калапана және Каиму ауылдарын толығымен жойды. Каиму шығанағы мен Калапананың қара құмды жағажайы да лавамен толық жабылды. Тоғыз айдың ішінде кеңейіп келе жатқан лава ағынының салдарынан 100-ден астам үй қирады. 1991 жылдың басында жаңа түтіктер лаваны Калапанадан бұрып, Гавай вулкандары ұлттық паркіне қайта бағыттады.
In July 1986, the conduit feeding magma to Puu Ōō ruptured, and the eruption abruptly shifted downrift to form the Kūpaianahā vent. With the new vent came a new style of eruption: continuous, quiet effusion from a lava lake replaced the episodic high fountaining. After a few weeks, a roof formed over the main lava outflow channel, which created a lava tube. The lava tube allowed the fluid pahoehoe lava to retain heat and flow long distances. In less than a year, overflow from the lake created a broad and low shield about above Kūpaianahā. Lava streams were first visible from the town of Kapaau in November, 1986. In the course of that month, lava cut a swath through Kapaahu, covered the coastal highway, and finally reached the ocean from the vent. Some weeks later, the lava flow shifted eastwards and buried 14 houses in the town of Kalapana within one day. The lava flow at Kalapana ceased when the lava tube system shut down. In 1990, the eruption entered its most destructive phase, when flows turned eastward and completely destroyed the villages of Kalapana and Kaimū. Kaimū Bay and Kalapana Black Sand Beach were also completely covered with lava. Over 100 homes were destroyed by the ever broadening flow field in a nine month period. New tubes diverted lava away from Kalapana early in 1991, and lava once again entered the ocean within Hawaii Volcanoes National Park.
1992 2013: Тұрақты лава ағыны
Купаянахадан шыққан лаваның көлемі 1991 жылға дейін үнемі азайып, 1992 жылдың басында кратер өліп қалды. Содан кейін жарылыс Пуу Ооға қайта оралды, онда конустың батыс және оңтүстік-батыс жағындағы жақтаудағы тетіктер жаңа лава қалқанын құрды. Көп ұзамай лава түтікшелері лаваны тетіктерден мұхитқа жеткізе бастады, ал арасында аз ғана жер бетіндегі ағындар болды. 1997 жылдың басында, Пуу Оодан оңтүстік-батысқа қарай қысқа қашықтықтағы Напау кратерінде қысқаша жарылыс болғаннан кейін, екі айлық үзіліспен, екі жақтағы тетіктер сол кезден бері басты орынды иеленді. 1997 жылдың 29 қаңтарында Килауэаның шығыс жарылыс аймағында бір-бірінен кейін жер сілкіністері болды. Жарылыс аймағының терең жерінде магма Пуу Оо тетігіне апаратын арнадан шығып, жалғасып жатқан жарылыстың көзін кесіп тастады. Пуу Оодағы лава тоғаны сарқылып, 16 шақырым қашықтықта тұратын тұрғындар кратердің едені 152 метрге төмендеп, Пуу Оо конусының батыс қабырғасы құлаған кезде төменгі, құрлы-құрлы дауысты естіді. Бірнеше сағаттан кейін магма жер бетінен жаңа жол тапқанда, жақын маңдағы Напау кратерінде жер жарылып, лава фонтандары түнгі аспанды жарық етті. Алайда бұл аймақтағы белсенділік ұзаққа созылмады, көп ұзамай белсенділіктің орталығы Пуу Ооға ауысты. 2007 жылдың қаңтарына қарай 3,1 куб километр лава Килауэаның оңтүстік жағалауын жауып, оған қосылды. Жаңа жағалауның ұзындығы белгілі болды. Лава ағыны 189 құрылысты қиратты және автокөлік жолының бір бөлігін лавамен жауып тастады. 2007 жылы жер сілкіністерінен кейін Пуу Оодағы белсенділік баяулады және кратер едені құлдырады, тамыз айының соңында кратерде жану байқалмайды. Лава солтүстік-шығыс жарылыс аймағындағы жарылыстардан шыға бастады және а.а. лавасының баяу жылжуымен батысқа және оңтүстікке жайылды. Ағын көбінесе 1983–1986 жылдардағы ағындардың үстінен өтті, ал жақын маңдағы орманға шағын еніп кірді. 2008 жылдың шілде айының соңында қосымша ағындар Пуу Ооның шығыс тетікшелерінен кеңейді, ал қазан айында көптеген жаңа жарылыстар түтікше бойымен ашылып, Корольдік бақтар ауданына кеңейді және 2008 жылдың қарашасында жағалаудың үлкен бөлігін жауып тастады. 2011 жылдың 5 наурызында Пуу Оо кратерінің едені құлдырап, кейін құлдырады. Екі сағаттан кейін Килауэаның орталық шығыс жарылыс аймағында Пуу Оо мен Напау кратері арасында жаңа жарылыс болды. Лава фонтандарының биіктігі 20 метрге жететіні хабарланды. 2011 жылдың 26 наурызында лава кратердің еденін толтыра бастады, ол USGS HVO веб-камерасында көрінеді. USGS лаваның жинақталуы 1 маусымда кратердің едені шығыс кратер жиегінен төмен қалды деп мәлімдеді. 2011 жылдың 21 қыркүйегінде Пуу Оо кратеріндегі батыс лава көліндегі лава 20-21 қыркүйекте Пуу Ооның батыс жағымен төмен қарай ағып кеткен лава ағындарының сериясын қоректендірді. 21 қыркүйектегі сағат 0225 UTC шамасында кратердегі белсенділік және батысқа қарай ағып кету кенеттен азайды, өйткені лава Пуу Ооның жоғарғы шығыс жағымен өтіп, кратерден айналып өтті. Жаңа жарылыс арналы а.а. лава ағынын құйып, оңтүстік-шығысқа қарай жылдам төмендеді. Екінші ағын бірінші ағынның батысына қарай келесі күні басталды. Сонымен қатар, лаваның кішкентай қабаты құрғаған шығыс лава көлінің түбін белсенді түрде толтырды және Пуу Оо кратерінің батыс шетінде шағын ағындар белсенді болмады. Арналы а.а. лава ағыны 23 қыркүйекте ұзаққа жетті, содан кейін Кахауалеа табиғи қорығында тоқтады. Белсенді лаваның көп бөлігі 23-27 қыркүйекте Пуу Халулудан оңтүстікке және батысқа (Пуу Оодан солтүстік-шығысқа) тарады. Пуу Оо кратерінде 25 қыркүйекте шығыс қабырғаның түбінен және 25-26 қыркүйекте батыс қабырғаның түбінен шығатын қысқа лава ағыстарымен шағын лава белсенділігі қайтадан жанданды. Пуу Оо кратерінің едені біртіндеп төмендей бастады. 26 қыркүйекте шығыс көлде лава белсенділігі қайта жанданды. 26-27 қыркүйекте кратердің едені төмендеуін жалғастырып, солтүстік кратердің еденінде жарықтар пайда болды. 2011 жылғы белсенділік ақырында Корольдік бақтар ауданындағы қалған барлық үйлерді жойды. Джек Томпсон 2012 жылдың 2 наурызында үйін эвакуациялады. Оның эвакуациясын және үйге оралуын Ли Хилберт жазған.
The volume of lava erupted from Kūpaianahā declined steadily through 1991, and in early 1992, the vent died. The eruption then returned to Puu Ōō, where flank vents on the west and southwest sides of the cone constructed a new lava shield. Soon lava tubes were feeding lava from the vents to the ocean, with few surface flows in between. The flank vents have held center stage ever since, with the exception of a two month pause in activity, early in 1997, which followed a brief fissure eruption in Nāpau Crater, a short distance southwest of Puu Ōō. On the evening of January 29, 1997, a series of earthquakes struck Kīlauea's east rift zone. Deep within the rift zone, magma was escaping from the conduit leading to the Puu Ōō vent, cutting off the supply to the ongoing eruption. The lava pond at Puu Ōō drained, and residents 10 mile (16 km) away heard a low, rumbling roar as the crater floor dropped 500 feet (152 m) and the west wall of the Puu Ōō cone collapsed. A few hours later, as magma found a new path to the surface, the ground cracked in nearby Nāpau Crater, and lava fountains lit up the night sky. However, activity in this area was short lived, and the center of activity soon shifted back to Puu Ōō. As of January 2007, 3.1 cubic km of lava had covered and added to Kīlauea's southern shore. The new shoreline was long. The lava flows have destroyed 189 structures and covered of highway with as much as of lava. In 2007, after a cluster of earthquakes, activity in Puu Ōō subsided and the crater floor collapsed, with no incandescence visible in the crater after the end of August. Lava began emerging from a series of cracks in the northeast rift zone and spread slowly east and south as a perched flow, with slow advances of aā. The flow spread mostly over flows of 1983–1986, with minor incursions into adjoining forests. In late July 2008, additional flows extended from the eastern vents of Puu Ōō and in October multiple new fissures opened along the length of the tube expanding into Royal Gardens Subdivision and covered a large area of the coastal flats in November 2008. On March 5, 2011, the floor of the Puu Ōō crater deflated, then collapsed. Two hours later, a new eruption occurred in Kīlauea's middle east zone, between Puu Ōō and Napau Crater. Lava fountains were reported to be 65 feet (20 m) high. On March 26, 2011, lava began to refill the crater's floor, being visible in USGS HVO webcam. The USGS stated that the accumulation of lava had put the crater floor about below the eastern crater rim, as of June 1. On September 21, 2011, lava in the west lava lake in Puu Ōō Crater fed a series of lava flows that traveled down the west flank of Puu Ōō during September 20–21. At about 0225 UTC on September 21, activity in the crater and overflows to the west suddenly decreased, as lava broke through the upper east flank of Puu Ōō, bypassing the crater. The new fissure fed a channelized aā lava flow that advanced rapidly downslope southeast. A second flow to the west of the first began the next day. In addition, a small pad of lava actively refilled the bottom of the drained east lava lake and small flows were barely active at the west edge of Puu Ōō Crater. The channelized aā lava flow reached long on 23 September and then stalled within the Kahaualeʻa Natural Area Reserve. Most of the active lava spread south and west of Puʻu Halulu ( northeast of Puu Ōō) during 23–27 September. Minor lava activity resumed within Puʻu ʻOʻo Crater with short lava flows issuing from the base of the east wall on 25 September and from the west wall base during 25–26 September. The crater floor of Puu Ōō slowly subsided. Lava activity resumed within the east lake on 26 September. The floor of the crater continued to subside during 26–27 September, opening up cracks in the north crater floor. The 2011 activity ultimately destroyed all remaining homes in the Royal Gardens Subdivision. Jack Thompson evacuated his home March 2, 2012. His evacuation and return to the property was documented by Leigh Hilbert.
2014 2016: Лава ағыны Пахоаға қауіп төндіреді
2014 жылдың 27 маусымында Пуу-Оо конусының солтүстік-шығыс беткейінде жаңа жерлер ашылды, олар солтүстік-шығысқа қарай тар лава ағынын қамтамасыз етті. 18 тамызда лава ағыны жер бетіндегі жарыққа еніп, бірнеше күн бойы жер астымен жүріп, содан кейін қайтадан пайда болып кішкентай лава көлшегін құрады. Осы тізбек келесі күндері тағы екі рет қайталанды, лава басқа жарықтарға еніп, төменге қарай қайта пайда болды. Осылайша, 3 қыркүйек күні түске дейін ағын шамамен конус шаңырағынан немесе Вао Келе о Пуна орман қорығының шығыс шекарасына дейін жетті. Үзіліспен солтүстік-шығысқа қарай жылдамдықпен қозғалған ағын 31 қазанда Пахоа ауылына еніп, қалдықтарды қайта өңдеу орталығынан жақын болды. 2014 жылдың желтоқсанында осы лава ағынынан (Гавайи вулканы обсерваториясы ғалымдары бұл ағынды «27 маусым ағыны» деп атады) тұрақты лава шығуы Пахоа қаласына ену және Төменгі Пунаға кіру-шығудың жалғыз жолы болып табылатын 130 тас жолын кесіп тастау қаупін тудырды. Осының салдарынан Chain of Craters тас жолын қайта ашу жұмыстары басталды, бастапқыда бір жолақты қиыршықталған беткей ретінде, сондай-ақ Railroad Avenue және Government Beach Road жолдарын төтенше жағдайларда пайдалану үшін жарамды ету жоспарланды. Дегенмен, ағын Пахоаға енбей тоқтады. 2015 жылдың наурызында 27 маусымдағы ағын Пуу-Оо-Оо-дан 6 километрге дейін шегінді, бұл Пахоаға төнген қауіпті едәуір азайтты. 27 маусымдағы лава ағыны 2015 жылдың соңына дейін осы аймақта белсенді болды. 2016 жылдың 24 мамырында Пуу-Оо-Оо-ның шығыс беткейінде жаңа жер ашылды, ол 27 маусымдағы лава ағынына тоқетті, ол 2016 жылдың 8 маусымына дейін белсенді емес болды. Гавайи вулканы обсерваториясы «61g» ағыны деп атаған жаңа жерден шыққан лава оңтүстікке қарай ағып, 2016 жылдың 26 шілдесінде Камокунадағы мұхитқа кіре бастады. Конус астындағы аумақтан магманың ағуына байланысты бұл болды. Құлаудан кейін Пуу-Оо-Оо-ның төменгі жағында сейсмикалық белсенділік және жер бетінің деформациясы күшті. 3 мамырда Лейлани эстейттерінде жарықтар пайда болды, бұл 2018 жылғы Төменгі Пуна жарылысының басталуын білдірді.
On June 27, 2014, new vents opened on the northeast flank of the Puu Ōō cone that fed a narrow lava flow to the east northeast. On August 18, the flow entered a ground crack, traveled underground for several days, then resurfaced to form a small lava pond. The sequence was repeated twice more over the following days with lava entering other cracks and reappearing farther downslope. In this way, the flow had advanced approximately from the vent, or to within of the eastern boundary of the Wao Kele o Puna Forest Reserve, by the afternoon of September 3. Advancing to the northeast at intermittent rates, the flow had entered the village of Pāhoa and was within of the waste recycling center on October 31. In December 2014, a sustained lava breakout from this lava flow (informally named the "June 27 flow" by Hawaiian Volcano Observatory scientists) threatened to enter the town of Pāhoa, and to cut Highway 130, the only route into and out of Lower Puna. As a result, work was begun to reopen Chain of Craters Road, initially as a one lane gravelled surface, and to make Railroad Avenue and Government Beach Road usable as emergency routes. However, the flow stopped just short of entering Pāhoa. By March 2015, the June 27 flow retreated to within 6 kilometers of Pu‘u ‘Ō‘ō, greatly reducing the threat to Pāhoa. Lava from the June 27 flow remained active in this area through the remainder of 2015. On May 24, 2016, a new vent opened on the east flank of Pu‘u ‘Ō‘ō that cut the supply of lava to the June 27th flow, which became inactive by June 8, 2016. Lava from the new vent, informally named the "61g" flow by the Hawaiian Volcano Observatory, flowed south and began entering the ocean at Kamokuna on July 26, 2016. as magma drained from the area beneath the cone. Following the collapse, seismicity and ground deformation increased downrift of Pu‘u ‘Ō‘ō. On May 3, fissures opened up at the Leilani Estates, marking the beginning of the 2018 lower Puna eruption.