Кіріспе

Үндістандағы индуистік ұлтшыл саяси партия – Ахил Бхарат индуистік Махасабха. 1915 жылы Мадан Мохан Малвия құрған Махасабха, негізінен Британдық Радж кезінде және Үндістан Ұлттық Конгресінде дәстүрлі индуистердің мүдделерін қорғайтын ықпал ету тобы ретінде жұмыс істеді. 1930 жылдары Винаяк Дамодар Саваркар басшылығымен жеке партия ретінде қалыптасты. Ол "Хиндутва" ("индуистіклік") идеологиясын дамытты және Конгресс партиясы қолдаған секулярлық ұлтшылдыққа қарсы күресті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Махасабха британдық соғыс күшін қолдады және провинциялық және орталық кеңестерде Мұсылман лигасымен қысқа мерзімді коалиция құрды. Үндістанның басшысы Махатма Гандиді индуистік Махасабха белсендісі Натурам Годсе өлтіргеннен кейін Махасабханың саяси беделі төмендеді және оны Бхаратия Жана Сангг тез арада басып озды.

Атауы

Ұйым бастапқыда "Сарвадешик индус Сабха" ("Жалпы елдік индус жиналысы") деп аталды. 1921 жылы қазіргі атауы "Ахил Бхаратия Хинду Махасабха" ("Бүкіл Үндістан индустардың ұлы жиналысы") болып өзгертілді.

Бұрынғы оқиғалар

1905 жылы Британдық Үндістанда Бенгалияның бөлінуіне байланысты туған дау-дамайлар кезінде индус Махасабхасының алғашқы өкілдері пайда болды. Сол кездегі вице-король лорд Керзон басшылығымен Бенгал провинциясы екі жаңа провинцияға – Шығыс Бенгал және Ассамға, сондай-ақ Бенгалға бөлінді. Жаңа Бенгал провинциясында индустар басымдық құрды, ал Шығыс Бенгал және Ассам провинциялары көбінесе мұсылмандармен қоныстанды. Британдық әкімшілік бұл бөліністі діни негіздермен ақтады. 1906 жылы Бүкіл Үндістан Мұсылман Лигасының құрылуы және 1909 жылғы Морли-Минто реформалары арқылы Британдық Үндістан үкіметінің мұсылмандарға жеке сайлау құқығын беруі индус көшбасшыларын индус қауымының құқықтарын қорғау үшін бірлесіп ұйым құруға итермеледі. 1909 жылы Лал Чанд пен У. Н. Мукерджи «Пенджаб индуистік Сабхасын» («Пенджаб индуистік жиналысы») құрды. Сабха өзін діни ұйым емес, «барлық индустар қауымының» мүдделерін қорғауға бағытталған «қамтушы қозғалыс» деп жариялады. 1909 жылдың 21-22 қазанында Сабха Пәнжаб провинциялық индуистік конференциясын ұйымдастырды, ол индуистік мүдделерді қорғамағаны үшін Үнді ұлттық конгресін сынады және индуистік саясатты ілгерілетуге шақырды. Бұл конференцияда Сабха басшылары индустардың жеке мемлекетке ие болуы керектігін және мұсылмандарға бұл мемлекетте ешқандай құқық берілмеуі керектігін қатты ұсынды. Сабха Пәнжабта тағы бес жылдық облыстық конференция ұйымдастырды. ХХ ғасырдың басында Пәнжабта индустардың бірлігі үшін жасалған кең ауқымды жұмыс Бүкіл Үндістан индуистік Сабхасының құрылысына негіз болды. Келесі бірнеше жылда Біріккен провинциялар, Бихар, Бенгал, Орталық провинциялар және Берар, Бомбей президенттігі сияқты Пәнжабтан тыс жерлерде де бірнеше индуистік Сабхалар құрылды. 1910 жылы Алахабадта өткен конгресс сессиясында Бүкіл Үндістан индуистік Сабхасын құру туралы ресми шешім қабылданды. Конституцияны әзірлеу үшін Лала Байжнат басқаратын комиссия құрылды, бірақ ол көп нәтиже бермеді. 1910 жылы Алахабадта өткен индус көшбасшыларының тағы бір конференциясы Бүкіл Үндістан индуистік Сабхасын құруға бастама жасады, бірақ ішкі тартыстарға байланысты бұл ұйым жұмыс істемеді. 1913 жылдың 8 желтоқсанында Пәнжаб индуистік Сабхасы Амбала сессиясында Бүкіл Үндістан индуистік Сабхасын құру туралы қаулы қабылдады. Конференция 1915 жылы Харидуарда өткен Кумбх-мела кезінде бүкіл Үндістаннан келген индус көшбасшыларының жалпы конференциясын өткізуді ұсынды.

Үндістанның тәуелсіздік қозғалысы

Хинду Махасабха Үндістанда британдық үстемдікке қарсы үнді тәуелсіздік қозғалысын толық қолдамады. Дегенмен, ол өзінің шарттарымен және индуистердің мүддесін қорғау мақсатында қозғалысқа қатысты. Мысалы, ол Саймон комиссиясын бойкоттады. Содан кейін ол Нехру есебін дайындаған көп партиялық комитет құрамына кірді. Бірақ, Махасабханың пікірінше, есеп мұсылмандарға тым көп жеңілдіктер бергендіктен, оны қабылдамады. Сол сияқты, Махатма Ганди Коммуналдық марапатқа қарсы аштандық жариялағанда, Махасабха Гандимен және басқа партиялармен бірлесіп Пуна шартына қол қойылып, әлсіз топтарға лайықты өкілдік беруді қамтамасыз етті. Саваркар басшылығымен Хинду Махасабхасы индуистерді әскерилендіру кеңестерін құрды, олар 2-ші дүниежүзілік соғыста британдықтарға көмектесу үшін қарулы күштер жинады.

Азаматтық мойынсұнбаушылық қозғалысы

Махатма Гандидің жетекшілігімен Конгресс ел жүзінде зорлықсыз азаматтық наразылықтың бірнеше науқанын өткізді. Махасабха 1930 жылғы Азаматтық мойынсұнбаушылық қозғалысына қатысудан ресми түрде бас тартты.

Мұсылман лигасы және басқалармен одақтасу

1937 жылы өткен Индияның провинциялық сайлауында Үндістан Ұлттық Конгресі үлкен жеңіске жетіп, Һинду Махасабхасын жойды. Алайда 1939 жылы Конгресс министрліктері вице-король Лорд Линлитгоудың Екінші дүниежүзілік соғыста Индияны соғысқа қатысушы деп жариялауына наразылық білдіріп, орнынан кетті. Бұл Һинду Махасабхасының кейбір провинцияларда Үкімет құру үшін Мұсылман Лигасымен және басқа да партиялармен бірігіп жұмыс істеуіне әкелді. Мұндай коалициялық үкіметтер Синд, Солтүстік-Батыс Шекаралық провинция және Бенгалияда құрылды. Синдте Һинду Махасабха мүшелері Ғұлам Хусейн Хидаятулланың Мұсылман Лигасы үкіметіне қосылды. Саваркардың өз сөздерімен: «Жақында ғана Синдте Синд Һинду Сабхасы шақыру бойынша Лигамен бірлесіп коалициялық үкіметті басқаруға жауапкершілікті алды». 1943 жылдың наурыз айында Синд Үкіметі Пакистан құруға қолдау білдірген субконтиненттегі алғашқы провинциялық Ассамблея болды. Һинду Махасабхасының Индияның кез келген саяси бөлінуіне қарсылық білдіргеніне қарамастан, Синд Үкіметінің Махасабха министрлері отставкаға кетпеді, керісінше олар тек «наразылық білдірді». Солтүстік-Батыс Шекаралық провинциясында 1943 жылы Һинду Махасабха мүшелері Мұсылман Лигасының Сардар Ауранг Зеб Ханмен бірлесіп үкімет құрды. Махасабханың кабинет мүшесі – қаржы министрі Мехр Чанд Ханна. Бенгалияда Һинду Махасабха 1941 жылдың желтоқсан айында Фазлул Хақтың басшылығындағы Кришак Пража партиясының прогрессивті коалициялық министрлігіне қосылды. Саваркар коалициялық үкіметтің табысты жұмыс істеуін бағалады. Мұкержи бұл хатта Фазлул Хақ басқарған Бенгал Үкіметінің өзінің одақтасы Һинду Махасабхасымен бірге Бенгал провинциясында «Индиядан шығу» қозғалысын жеңу үшін барлық мүмкін күш-жігерді жұмсайтынын және осыған қатысты нақты ұсыныс жасағанын қайталады. Провинцияны басқару Конгресс тарапынан күш-жігер жұмсалғанмен, бұл қозғалыстың сол аймақта тамыр жая алмауы тиіс. Біз, әсіресе жауапты министрлер, жұртшылыққа Конгресс бастаған қозғалыстың азаттығы қазірдің өзінде халық өкілдеріне тиесілі екенін айта аламыз. Кейбір салаларда төтенше жағдай кезінде оның көлемі шектелуі мүмкін. Индиялықтардың ағылшындарға сенуі керек, бұл ағылшынның мүддесі үшін емес, ағылшындардың алатын кез келген артықшылығы үшін емес, провинцияның қорғанысы мен бостандығын сақтау үшін. Сіз, губернатор ретінде, провинцияның конституциялық басшысы ретінде әрекет етесіз және министріңіздің кеңесімен толыққанды басшылыққа алынасыз. Тіпті Индия тарихшысы Р.С. Мажумдар да бұл фактіні атап өтті және былай деді: «Сяма Прасад хатты Конгресс ұйымдастырған жаппай қозғалысты талқылаумен аяқтады. Ол бұл қозғалыстың ішкі тәртіпсіздікке әкеліп соқтығысуы және халық сезімін қоздырып, соғыста ішкі қауіпсіздікке қауіп төндіретінін білдірді. Ол кез келген билік оны басуы керек деп ойлады, бірақ оның айтуынша, оны тек қана қуғын-сүргін арқылы жасауға болмайды». Ол бұл жағдайды шешу үшін қабылданатын қадамдарды тізім бойынша көрсетті.

Махатма Гандидің өлтірілуі

1948 жылғы 30 қаңтарда Натурам Годсе Махатма Гандиге үш рет оқ атқылап, Делиде оны өлтірді. Годсе және оның құтты болған серіктері Дигамбар Бэдж, Гопал Годсе, Нараян Апте, Вишну Каркаре және Маданлал Пахва индуист Махасабхасының көрнекті мүшелері ретінде анықталды. Олармен бірге полиция Саваркарды да тұтқындады, ол бұл құйрыққа басшылық еткен күдікпен айыпталды. Сот процесінің нәтижесінде қалғандары айыпты деп танылып, үкім шығарылса, Саваркар дәлелдердің жетіспеуіне байланысты босатылды. Капур комиссиясы былай деді:
Барлық осы фактілерді ескергенде, Гандиді өлтіруге жасалған құйрықтан басқа ешқандай теорияға орын жоқ.

Годседі оңалтуға тырысу

Инду Махасабха Натурам Годсені Үндістанның тәуелсіздік күресіндегі "нағыз ұмытылған батыр" деп есептейді және Махатма Гандини Үндістанның бөлінуіне кедересі келмегені үшін сынап бағалайды. 2014 жылы Бхаратия Джаната партиясының билікке келуінен кейін, Хинду Махасабха оны ақтауға және патриот ретінде көрсетуге әрекеттерін жалғастырды. Олар Премьер-министр Нарендра Модиден Натурам Годсеге ескерткіш орнатуды сұрады. Гандидің 30 қаңтардағы қайтыс болған күніне орай, 2015 жылы "Деш Бхакт Натурам Годсе" ("Патриот Натурам Годсе") атты деректі фильмін жасады. Натурам Годсеге храм салу және 30 қаңтарды "Шаурья Дивас" ("Батырлар күні") ретінде атап өтуге тырысты. Пуне сотында осы деректі фильмге тыйым салу туралы азаматтық сот ісі қозғалды.

Карнатакадағы дау

2021 жылдың қыркүйек айында Карнатакадағы Хинду Махасабханың мемлекеттік бас хатшысы Дәрмендра, Масурудағы Нанжангудта лицензиясы жоқ храмды бұзғандықтан Карнатаканың бас министрі Басаварадж Боммайды өлтірумен қорқытты және Махатма Гандиді өлтіру туралы мәлімдеме жасады. Осы қаулылары үшін ол және оның екі серігі – Раджеш Павитран мен Прем Пулали тұтқындалды.

Идеология

Гинду Махасабха басқа діни қауымдастықтарды үкіметтен шығаруға шақырмаса да, Үндістанды Гинду Раштра ("Гинду ұлты") деп таныды және Гинду мәдениетінің, дінінің және мұрасының басымдылығына сенді. Гинду Махасабха Үндістанның касталық жүйесіне және қол сұғылмаушылықты қолдаған саясатына қарсы болды, сондай-ақ Нагпур мен Канпурда барлық касталық кешкі ас ұйымдастырды. Саваркар Үндістанның касталық жүйесі мен қол сұғылмаушылықты қатаң сынады және оны Индияның ең үлкен қарғысы деп санады. 2015 жылдың сәуір айында Гинду Махасабхасының бас хатшысы Мунна Кумар Шукла шіркеуге шабуыл жасау заңсыз емес екенін және ешқандай заңды бұзбайтынын мәлімдеді. Ол НДА үкіметінен шіркеулерге шабуыл жасаған индустарды заңдық және әкімшілік тұрғыдан қорғауды сұрады. Ол шіркеулерді тек дінге көшіру орталықтары деп түсіндірді. Шукла сондай-ақ, мұсылман қыздарына үйленіп, шіркеулерге шабуыл жасағандарға Махасабха қорғау және сыйлықтар беретінін уәделеді. Ол Таж Махалдың да Бабри мешітінің тағдырымен аяқталады, өйткені ол Шива храмы болған деді.

Лок Сабхадағы сайлау тарихы

+ Жыл Заңнама Ұтқан орын саны Орын санының өзгеруі Нәтижесі Ref. 1951 1-ші Лок Сабха 4 1957 2-ші Лок Сабха 2 1962 3-ші Лок Сабха 1 1967 4-ші Лок Сабха 1971 5-ші Лок Сабха 1 1977 6-шы Лок Сабха 1980 7-ші Лок Сабха 1984 8-ші Лок Сабха 1989 9-шы Лок Сабха 1 1991 10-шы Лок Сабха 1 1996 11-ші Лок Сабха 1998 12-ші Лок Сабха 1999 13-ші Лок Сабха 2004 14-ші Лок Сабха 2009 15-ші Лок Сабха 2014 16-шы Лок Сабха 2019 17-ші Лок Сабха 2024 18-ші Лок Сабха

Парламент сайлауының тарихы

Жыл Дауға салынған орын Жеңіліп алынған орын +/ Дауыс саны Дауыс үлесі (%) +/ (%) Нәтижесі Уттар-Прадеш1969 167,807 0.29% Басқа1974 81,829 0.30% Басқа 1977, 1980, 1985, 1989, 1991, 1993, 1996 жылдары Хинду Махасабхасы сайлауға қатысты, бірақ ешқандай орын жеңіп алмады2002 1 Басқа 2007, 2012, 2017, 2022 жылдары Хинду Махасабхасы сайлауға қатысты, бірақ ешқандай орын жеңіп алмады Карнатка19991 02530.001%Жоқ2004 Сайлауға қатыспады 20086023200.01%Жоқ2013103450.001%Жоқ20187028400.01%Жоқ20236