Кіріспе
Чикано ағылшын тілі немесе мексикалық-американдық ағылшын тілі – американдық ағылшын тілінің диалектісі, негізінен мексикалық-американдықтар (кейде чикано деп аталады) қолдайды, әсіресе Техастан Калифорнияға дейінгі Оңтүстік-Батыс АҚШ-та, сондай-ақ Чикаго қаласында. Чикано ағылшын тілі кейде испан және ағылшын тілдерінің қосылысы болып табылатын спанглишпен жаңылыстырылады; алайда, чикано ағылшын тілі – толыққанды қалыптасқан және туған тіл диалектісі, «оқушы ағылшын тілі» немесе аралық тіл емес. Ол тіпті испан тілін білмейтін немесе мексикалық тегі жоқ кейбір сөйлеушілердің ана тілі болып табылады.
Chicano English, or Mexican American English, is a dialect of American English spoken primarily by Mexican Americans (sometimes known as Chicanos), particularly in the Southwestern United States ranging from Texas to California, as well as in Chicago. Chicano English is sometimes mistakenly conflated with Spanglish, which is a mixing of Spanish and English; however, Chicano English is a fully formed and native dialect of English, not a "learner English" or interlanguage. It is even the native dialect of some speakers who know little to no Spanish, or have no Mexican heritage.
Атау беру мәселелері
Чикано ағылшынша сөйлейтін көптеген адамдар өздерін "чикано" терминімен байланыстырмайды. Мысалы, зерттеуге қатысқан сегіз испания тілді адамның ешқайсысы өздерін "чикано" деп санамады. Осыған қарамастан, Чикано ағылшын тілі осы тілдік нұсқау үшін ең көп қолданылатын және танымал термин болып табылады. Чикано ағылшын тілі туралы кейбір зерттеулерде "мексикалық-американдық ағылшын", "латиноамерикандық ағылшын" және "мексикалық тамыры бар ағылшын" сияқты терминдер қолданылған.
Тарих
Испан тілінде сөйлейтін техано, нуевомексикано, калифорниялықтар және миссиялық үндістер қауымдастықтары Американың оңтүстік-батысында, бұл аймақ Жаңа Испанияның Ішкі Провинцияларының бір бөлігі болған кезден бері қалыптасқан. Тарихи түрде испан тілінде сөйлейтін көптеген адамдар американдану процесінің бір бөлігі ретінде ағылшын тілін алғашқы тілі ретінде қабылдады. Мексикалықтардың көптеп қоныс аударуы 20-шы ғасырда басталды, себебі Мексика революциясынан (1910) қашқан адамдардың көші-қоны және мексикалық теміржолдардың АҚШ-қа қосылуы (Санта-Ана, 1991) осыған себеп болды. Испан тілді халық АҚШ-тағы ең ірі және ең жылдам өсіп келе жатқан этникалық топтардың бірі болып табылады. Лос-Анджелес агломерациясында олар халықтың 45%-ын құрайды (2014 жылы 13,3 миллион адамның шамамен 6 миллионы). Көші-қонның нәтижесінде және Калифорниядағы иммигранттардың әлеуметтік жағдайының ерекшелігінен, этникалық қауымдастық пайда болды, ол толығымен еуропалық америкалық (англо) қауымдастыққа сіңбеген. Ол испан мәдениетімен (сондай-ақ, үздіксіз қоныс аудару арқылы нақты байланыстармен) символдық байланыстарды сақтайды, бірақ тілдік тұрғыдан қарағанда, ол негізінен испан тілінде емес, ағылшын тілінде сөйлейтін қауымдастық. Дегенмен, олардың әрқайсысының ерекше акценті бар. Чикано ағылшын тілінде сөйлейтіндердің фонетикалық тізімі жергілікті аңгло қауымдастығының тізімімен бірдей болып көрінеді. Мысалы, ұзын және қысқа дауыстылар, сондай-ақ ағылшын дауыстылары айқын түрде ажыратылады. Болжам бойынша, чикано акценті мен жергілікті аңгло акценті арасындағы басты айырмашылық – чиканолардың аңгло қауымдастықтарында байқалатын фонетикалық өзгерістерге, мысалы, аңгло ішкі Солтүстік аймағының тұрғындарына тән дауыстың көтерілуіне әрқашан қатыспауы. Испан тілді адамдар Испания тілінде сөйлейтін әлемнің басқа бөліктерінен оңтүстік-батысқа көшіп келгендіктен, Чикано ағылшын тілі қазір оңтүстік-батыстағы әртүрлі ұлттық тарихы бар көптеген испандық американдықтардың әдеттегі диалектісі болып табылады. Испандықтардың нәсілдік тегі әртүрлі болғандықтан, Чикано ағылшын тілі Оңтүстік-Батыстағы испандық емес және латындық емес американдықтардан айырмашылықты көрсетеді. Чикано ағылшын тілінде сөйлейтіндерге қатысты тараған стереотип, АҚШ-тағы басқа нәсілдік/этникалық азшылықтарға қатысты стереотиптерге ұқсас, олар ағылшын тілін жетік меңгермейді және көбінесе білімсіз болады. Бұл тілдік идеология америкалық чиканолар мен испандықтарға қатысты жағымсыз пікірлермен байланысты. Мұндай стереотиптерді чикано өмірі мен диалектілерін бейнелейтін танымал фильмдерде көруге болады. Бұл фильмдердің көпшілігі Оңтүстік Калифорнияда түсірілген. Мысалы, "Ми Фамилия", "Американ Ми" және "Каннан қан" фильмдерін атауға болады. Бұл фильмдер Оңтүстік Калифорнияның чикано диалектісін сөйлейтін адамдарды және чиканолармен байланысты стереотиптердің кейбіреулерін көрсетеді.
Просодия
Чикано ағылшын тілінің ырғағы испан тіліне тән буындық уақыт аралығы мен, буындардың шамамен бірдей уақытқа және шамамен бірдей күшпен айтылуы, және жалпыамерикандық ағылшын тілінің стресс-уақыт аралығы – тек стрессті буындардың бірқалыпты уақытпен айтылуы – арасындағы аралық прозодияға ие. Чикано ағылшын тілінде стандартты емес ағылшын интонациясының күрделі үлгілері де бар, мысалы, сөйлемнің ортасында және соңындағы маңызды сөздердегі тональдық көтерілу, сондай-ақ сөйлемнің басындағы жоғары тон, бұл көбінесе әсер еткен буындардың созылуымен бірге жүреді. Белгілі бір сөздерді ерекше баса көрсету қажет болғанда, көтеріңкі сырғанаулар қолданылады. Көтеріңкі сырғанаулар бір сөйлемде бірнеше рет пайдаланылуы мүмкін. Құрама атаулар мен етістіктерде негізгі стресс екінші сөзге түседі. Көтеріңкі сырғанаулар кез келген уақытта, моно- немесе полисиллабикалық сөздерде кездесуі мүмкін.
Қосындылар
Кейбір чикано ағылшын тіліндегі дауыссыз дыбыстардың айтылуы африкалық америкалық ағылшын тіліндегіге ұқсас. Чикано ағылшын тілінде көбінесе /ð/ дыбысы /d/ дыбысымен алмастырылады, мысалы, "these" және "them" орнына "dese" және "dem" деп айтылады. Сөздің соңындағы t/d дыбыстары, егер олар дауыссыз дыбыстар тобының бөлігі болса, жойылуы мүмкін. Мысалы, "missed" сөзі "miss" деп айтылады. Бірақ жас сөйлеушілерде дауысты дыбыс Калифорниялық дауысты дыбыс өзгерісіне байланысты кері тартылады. "salary" және "celery" сөздері біріктіріліп айтылады, яғни екі дыбыс бірдей болып естіледі. Бұл Лос-Анджелесте, Солтүстік Нью-Мексикода, Альбукеркиде және Эль-Пасода кездеседі. "showing" сөзі "shoween" сияқты естіледі. Кейбір чикано акценттерінде сұйық дауыссыз дыбыстар алдындағы және дыбыстары арасындағы айырмашылық азаяды, соның салдарынан "fill" және "feel" сөздері гомофондар болып естіледі. Бұл сондай-ақ жалпы Калифорния ағылшын тілінің де ерекшелігі. Дыбыстары көптеген американдық және британдық диалекттердегідей сәл алға жылжуы мүмкін, бірақ олар негізгі Калифорния ағылшын тіліндегіден аз жылжыған болады. Кейбір , , және басқа ұзын дауыстылар монофтонгтар ретінде айтылады. Бұл испан тілінің әсері болуы мүмкін, бірақ Миннесота және Висконсин сияқты басқа американдық ағылшын диалекттерінде де осындай дауыстылар монофтонгтануы байқалады, ал ағылшын тілінде олар көбінесе дифтонгтар болып табылады. Сондай-ақ, мұндай дауыстылар бастапқыда ұзын монофтонгтар болып табылады, сондықтан жалпы эффект басқа көптеген ағылшын диалекттерімен салыстырғанда фонетикалық іске асыру жүйесін жеңілдету болып табылады.
Түрлілігі
Чикано ағылшын тілінің фонологиясында айтарлықтай өзгеру бар. Оның нақты шекараларын белгілеу қиын, мүмкін диалекттің Оңтүстік-Батыс пен Орта-Батыс аймақтарындағы бөлек шығу тегі болғандықтан. Теджано ағылшыншасы деп аталатын бір субвариант, негізінен оңтүстік Техаста қолданылады. Калифорнияның субварианттары да кеңінен зерттеледі, әсіресе Лос-Анджелес мегаполисінің, Солтүстік Нью-Мексиконың испан ағылшын тілінде, жасы, ұлты немесе әлеуметтік-экономикалық жағдайынан асып түсетін, өзінің жеке дауысты ауысуы бар деп мәлімделген: соңғыдан бұрын (солай сезіну толтыру дыбысына қосылады), кез келген ырғақтан бұрын (солай костюм саң дыбысына қосылады), соңғыдан бұрын (солай қабық шаштың дыбысына қосылады) және кез келген ырғақтан бұрын (солай тостаған полиция қызметкерінің дыбысына қосылады). Алайда, Альбукеркидегі колледж студенттерінің сөйлеуін зерттеген кейінгі зерттеуде , . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Шығыс Лос-Анджелес
Чикано ағылшын тілінің бұл түрі көбінесе Шығыс Лос-Анджелесте қолданылады және Калифорния жағалауындағы еуропалық американдықтардың ағылшын тілі мен афроамерикандық сөйлеу тілінің ықпалына түскен.