Кіріспе

Маврикийлік физиолог және невролог Чарльз Эдуард Браун Секуард FRS (8 сәуір 1817 – 2 сәуір 1894) – қазір Браун-Секуард синдромы деп аталатын синдромды 1850 жылы алғаш рет сипаттаған Маврикийлік физиолог және невролог.

Ерте өмір

Браун Секуар Маврикий аралының Порт-Луис қаласында американдық әкесі мен француз анасынан дүниеге келген. Ол Маврикийдегі Корольдік колледжіне оқыды және 1846 жылы Парижде медицина саласында білім алды. Кейін ол Маврикийге қайтып, сол жерде тәжірибе жинау ниетімен келді, бірақ 1852 жылы Америка Құрама Штаттарына барып, Вирджиния медицина колледжінің профессоры болып тағайындалды. Ол Египет ғимаратының жертөлесінде тәжірибелер жүргізді. 1854 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды.

Кейінгі өмірі

Ол Парижге оралды, ал 1859 жылы Лондонға көшіп барды, онда паралич және эпилепсия ауруларымен айналысатын Ұлттық аурухананың дәрігері болды. Ол онда шамамен бес жыл қалды, көптеген лекцияларында жүйке жүйесінің патологиясы туралы өз пікірлерін жеткізді, олар көп назар аударды. 1864 жылы ол тағы да Атлант мұхитын кесіп өтіп, Гарвардта физиология және нейропатология профессоры болып тағайындалды. Ол 1867 жылы осы лауазымынан бас тартты, ал 1869 жылы Париждегі École de Médecine-де профессор болды, бірақ 1873 жылы қайтадан Америкаға оралып, Нью-Йорк қаласында тәжірибелік жұмыс істеуге кірісті. Нью-Йоркте оның қызы Шарлотта Мария дүниеге келді. Соңында ол 1878 жылы Клод Бернардың орнын басып, Колледж де Франста эксперименталды медицина профессоры болып Парижге қайтып келді және өмірінің соңына дейін сол қызметте болды, ол 1894 жылы Францияның Со округінде қайтыс болды. Ол Париждің Монпарнас зиратына жерленді. Браун Секуар өте даулы және ерекше тұлға болды, сонымен қатар 72 жасында жануарлардың ұрықтарынан алынған экстракттарды тері астына инъекция жасағаннан кейін жасарған жыныстық қуатын қалпына келтіргенін мәлімдегенімен де танымал. Мыңдаған ер адам бұл емді сынап көрді. Эндокринолог Роберт Гринблатт бұл емнің тиімді болуы мүмкін емес екенін жазды, себебі қалқанша безінен айырмашылығы, ұрықтар өндірген гормондарын сақтай алмайды, сондықтан жануарлардың бездерінен терапиялық дозада тестостерон алу үшін "бір сарықтың ұрықтарынан шамамен төрттен бір тонна қажет болар еді". Кейіннен оның әдісі белсенді тестостеронды бермейтіні тәжірибе жүзінде расталды. Көптеген ер адамдардың жағымды жауабы плацебо әсерінен туындаған деп есептеледі, бірақ бұл "эндокринология саласын дамытуға жеткілікті болды". 1886 жылы Браун Секуар қант клубының кеңесіне сайланды. Ол сондай-ақ Лондон Корольдік қоғамының мүшесі болды.

Шығармалары

Браун Секуар – жақындықпен бақылайтын және тәжірибе жүргізетін ғалым. Ол қан мен жануарлар жылуы туралы білімімізге, сондай-ақ жүйке жүйесі туралы маңызды деректерге үлкен үлес қосты. Ол омыртқа миының физиологиясын зерттеген алғашқы ғалым болды, сондай-ақ ауырсыну және температура сезімін жеткізетін талшықтардың омыртқа миының өзінде кесіліп өтетінін көрсетті. Оның есімі медицина тарихында оның атымен аталатын (Браун Секуар синдромы) синдромды сипаттауымен мәңгілікке қалды, бұл синдром омыртқа миының жартылай кесілуінен туындайды. Ол Маврикийде қант қамысын кескен шаруалардың омыртқа миының кездейсоқ зақымдануын байқағаннан кейін бұл синдромды сипаттады. Одан да маңыздысы, ол қазір гормон деп аталатын, қан ағысына бөлініп, алыс мүшелерге әсер ететін заттардың бар екенін алғашқылардың бірі ретінде болжады. Атап айтқанда, ол (1856 жылы) бүйрек үсті бездерін алып тастаудың маңызды гормондардың жетіспеуінен өлімге әкелетінін көрсетті. 72 жасында, Париж қаласындағы Biologie қоғамының мәжілісінде Браун Секуар шошқалар мен иттің мүйізді бездерінен дайындалған сұйықтықтың тері астына инъекция жасаудың жаңартуға және адам өмірін ұзартуға көмектесетінін хабарлады. Ғалымдар бұл құралды "Браун Секуар эликсирі" деп атайтын. Венадағы бір медициналық басылым келекелеп былай деді: "Бұл лекция жетпіс жасқа толған профессорлардың зейнетке шығуының қажеттілігін тағы да дәлелдейді". Браун Секуардың зерттеулері шамамен 500 эссе мен мақалаларда жарияланды, әсіресе ол 1868 жылы Жан Мартин Шарко және Альфред Вулпианмен бірге құрған Physiologie архивінде. Браун Секуардың 19 ғасырдың соңындағы зерттеулері алған қасиеттердің мұрагерлікке берілуіне қатысты көптеген дау-дамайлар тудырды. 1869 жылдан 1891 жылға дейін шошқалармен жүргізген тәжірибелер сериясында Браун Секуар омыртқа миының ішінара немесе семіздік нервінің толық кесілуінен кейін бірнеше аптадан соң эпилепсияға ұқсас ерекше аурулы жағдай пайда болатынын байқады. Операция жасалған жануарлардың ұрпақтары көбінесе әлсіз болып туды, ал кейбіреулері эпилепсияға бейімділік танытты. Кейбір ғалымдар бұл байқауларды Ламарк мұрагерлігінің дәлелі деп санады. Алайда, Ламарк өзі қоршаған ортаның әсерінен пайда болған қасиеттердің басқа жолмен, оларды пайдалану немесе атрофия арқылы иеленуін жоққа шығарған. Оның тәжірибелері қазір аномальды деп есептеледі; оның байқауларына баламалы түсіндірмелер ұсынылды. Бір ұсынылған түсіндірме, тәжірибе ата-анада аурудың пайда болуын және оның ұрпаққа берілуін көрсеткендігі болды.