Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тұжырымдамалық құбылыс
Perceptual phenomenon
Көп тұрақты қабылдау (немесе екі тұрақты қабылдау) – бақылаушының кездейсоқ, субъективті өзгерістердің болжамсыз тізбегін сезінуі. Көбінесе көру қабылдауымен (оптикалық иллюзияның бір түрі) байланысты болғанымен, көп тұрақты қабылдауды есту және иіс сезу арқылы да бастан өткеруге болады.
Multistable perception (or bistable perception) is a perceptual phenomenon in which an observer experiences an unpredictable sequence of spontaneous subjective changes. While usually associated with visual perception (a form of optical illusion), multistable perception can also be experienced with auditory and olfactory percepts.
Жіктеу
Түсініктің көп тұрақтылығы адамның көру жүйесі анық және бірегей түрде түсіндіре алмайтын тым беймәлім визуалды үлгілермен шақырылуы мүмкін. Белгілі мысалдарға Некер кубі, Шредер баспалдағы, қозғалыс арқылы құрылым, монокулярлық бәсекелестік және бинокулярлық бәсекелестік жатады, бірақ көптеген басқа да көру қабілетін шатастыратын үлгілер белгілі. Осы суреттердің көпшілігі өзара қосылмайтын екі қабылдау күйінің арасында ауысуға себеп болғандықтан, олар кейде бистабильді қабылдау деп те аталады. Есту және иіс сезу мысалдары екі құлаққа немесе екі мұрынға келіспейтін, сонымен қатар бәсекелесетін сигналдар түскен кезде пайда болуы мүмкін.
Perceptual multistability can be evoked by visual patterns that are too ambiguous for the human visual system to definitively and uniquely interpret. Familiar examples include the Necker cube, Schroeder staircase, structure from motion, monocular rivalry, and binocular rivalry, but many more visually ambiguous patterns are known. Because most of these images lead to an alternation between two mutually exclusive perceptual states, they are sometimes also referred to as bistable perception. Auditory and olfactory examples can occur when there are conflicting, and so rival, inputs into the two ears or two nostrils.
Қасиеттері
Бір ережеден (белгіленбеген термин) оның альтернативасына (белгіленген термин) өту қабылдау теріске шығару (парадигмалық өзгеріс) деп аталады. Бұл өздігінен және кездейсоқ болатын, қасақана әрекеттермен жоюға болмайтын құбылыс, бірақ ауысу процесіне белгілі бір деңгейде әсер етуге үйренуге болады. Теріске шығару жылдамдығы стимулдар мен бақылаушылар арасында күрт өзгереді. Биполярлық бұзылысы бар адамдарда бұл процесс баяулайды.
The transition from one precept (an undefined term) to its alternative (the defined term) is called a perceptual reversal (Paradigm shift). They are spontaneous and stochastic events that cannot be eliminated by intentional efforts, although some control over the alternation process is learnable. Reversal rates vary drastically between stimuli and observers. They are slower for people with bipolar disorder.
Мәдениет тарихы
Адамның осы құбылыстарға деген қызығушылығы ежелгі заманнан бастау алады. Көп тұрақты қабылдауға деген тарту, эндогендік қабылдау өзгерістерінің белсенділігінен немесе динамикалық қабылдаудың тұрақты сенсорлық стимулдардан ажырауынан туындауы мүмкін. Көп тұрақты қабылдау голланд литографы М.С. Эшердің өнерінде жиі кездесетін ерекшелік болды, оған Роджер Пенроуз сияқты математикалық физиктер күшті әсер еткен.
Human interest in these phenomena can be traced back to antiquity. The fascination with multistable perception probably comes from the active nature of endogenous perceptual changes or from the dissociation of dynamic perception from constant sensory stimulation. Multistable perception was a common feature in the artwork of the Dutch lithographer M. C. Escher, who was strongly influenced by mathematical physicists such as Roger Penrose.
Нақты әлемдегі құбылыстар
Бұл құбылысты Айдан немесе басқа планеталардан, тіпті біздің планетамыздан алынған кратерлердің суреттерінде де байқауға болады. Екі көзбен қарағандағы кратерлер, көздеріміз сияқты, әдетте ойыс болып көрінеді. Дегенмен, фотосуреттер сияқты бір көзбен қарауда тереңдікті сезіну қабілетінің жоқтығы көпмәнді қабылдауға алып келеді, нәтижесінде кратерлер шұңқырлар емес, платолар сияқты көрінуі мүмкін. Адамдар үшін "көрінетін" түсіндіру сол жақтан жарық түсетінін болжауға негізделген, сондықтан суретті 180 градусқа бұру қабылдаудың күрт өзгеруіне себеп болуы мүмкін. Бұл құбылыс ойыс/дөңес немесе қарапайым жоғары/төмен екіұштылығы деп аталады, және ол компьютерлік көру жүйелерін де жаңылыстырады.
Photographs of craters, from either the moon or other planets including our own, can exhibit this phenomenon. Craters in stereo vision, such as our eyes, normally appear concave. However, in monocular presentations, such as photographs, the elimination of our depth perception causes multistable perception, which can cause the craters to look like plateaus rather than pits. For humans, the "default" interpretation comes from an assumption of top left lighting, so that rotating the image by 180 degrees can cause the perception to suddenly switch. This phenomenon is called the concave/convex, or simply up/down, ambiguity, and it confuses computer vision as well.
Танымал мәдениетте
Әдебиетте Сэмюэл Р. Деланидің "Далгрен" атты ғылыми-фантастикалық романы шеңберлі мәтін, көп тұрақты қабылдау және бірнеше кіру нүктелерін қамтиды. Көп тұрақты қабылдау "Mystery Science Theater 3000" телешоуының театрлық бөлімдерінде байқалады, себебі Crow T. Robot қуыршағының құрылысы оның басын көрсетіліп жатқан фильмге емес, камераға қарағандай етіп көрінеді. Шоудың авторлары бұл мәселені атап өтіп, тіпті Кроуды Некер кубогына немесе Айналатын бишіге (The Spinning Dancer) теңеген.
In literature, the science fiction novel, Dhalgren, by Samuel R. Delany, contains circular text, multistable perception, and multiple entry points. Multistable perception arises with the theater segments of Mystery Science Theater 3000, as due to the construction of the Crow T. Robot puppet, its head can appear to be facing towards the camera rather than towards the film being shown. This was addressed by the creators of the series, even likening Crow to a Necker cube or The Spinning Dancer.