Кіріспе

Love in Excess (1719–1720) – Элиза Хейвудтың ең белгілі романы. Онда граф Д’Эльмонттың құмарлыққа толы ерліктері, роман барысында өзгеруі баяндалады. "Love in Excess" өз заманында өте танымал болды, алғашқы жариялануынан кейінгі төрт жылда бірнеше рет қайта басылды. Бір кезде оның сатылымын "Гулливердің саяхаты" мен "Робинзон Крузо" кітаптарымен салыстырған. Кейінірек бұл ақпараттың қате екені анықталды; роман 23 жыл ішінде шамамен 6000 данада сатылды.

Қорытынды

Романның бірінші бөлігінде Аловиза мен Аменаның, жоғары топтағы екі жас әйелдің, граф Д'Эльмонттың назарына түсу үшін бәсекелестігі баяндалады. Наратор "әйелдерге өз ойларын білдіруге тыйым салатын дәстүр" туралы айтады. Бұл романның сюжеті де, тақырыбы да үшін маңызды. Аловиза Д'Эльмонтқа аты-жөні жазылмаған хат жазады. Бұл Д'Эльмонтты Аменаға құда түсуге итермелейді. Аменаның әкесі қызының Д'Эльмонтпен кездесуіне рұқсат бермейді. Олардың құпия кездесулерінің бірінде Аловизаның қызметшісі Шарло оларды тоқтатып, Аменаның үйін оятады. Аловиза оларға өз пәтерінде кездесуге рұқсат беру арқылы көмектескім деген ниетпен көрінеді; алайда Аловиза Аменаның әкесімен сөз келісіп, Аменаны елді мекеннен тыс монастырға жібереді. Д'Эльмонт ағасы Шевалье Брилианды күтіп алу үшін кетеді. Сөз арасында Шевалье Аловизаның әпкесі Анселлинаға (Амиенде тұрады) ғашық болғаны белгілі болады. Екінші бөлімде Д'Эльмонтқа сеніп тапсырылған Мельораға "шынайы" ғашық болуы суреттеледі. "Теңдесі жоқ Мельораны" алғаш көргенде оның "бұзылмас" жүрегі "бағынды". Д'Эльмонттың жақын досы барон Д'Эсперней оған Мельораны ұсынуға көмектеседі, өйткені ол өзі Аловизаны қалайды. Д'Эсперней бір кеш ұйымдастырады, онда Д'Эльмонт Мельораға жақындасу мүмкіндігіне ие болады, бірақ Д'Эспернейдің әпкесі Меланта, Д'Эльмонтқа ғашық болып, Мельораның бөлмесін иеленеді. Д'Эльмонт Мельораның бөлмесіне кіргенде, оның орнына ынтасы зор Мелантаны зорлайды. Аловиза Д'Эспернейдің күйеуінің сүйіктісінің кім екенін анықтауға көмектесе алатынына сенімді, сондықтан ол бұл ақпаратты алу үшін жыныстық қатынасқа баруға келіседі. Кештің қаосында Аловиза Д'Эльмонттың қылышына тиеді. Үшінші бөлім Аловизаның өлімінен басталады; Д'Эльмонт Италияға барып, Мельораны сағынып, ал Мельора білім алған монастырына қайта оралады. Кейінірек Д'Эльмонт бейтаныс адамды өлімнен құтқару үшін араласады, бетперделі бравоны немесе "жалдамалы кісі өлтірушіні" өлтіріп, өзінің өмірімен қашып кетеді. Кінәлі деп танылмау үшін Д'Эльмонт жасырын түрде құрметті адамның бақшасына түсіп қашады. Д'Эльмонт Мельораның ағасы Франквиллмен бетпе-бет келеді, оның беделін түсіргені үшін кінәлайды. Франквиллдің бұрын Д'Эльмонт құтқарған бейтаныс адам екені анықталады. Виолеттаға (ибалы "жақсы" әйелге) айттырылған болса да, Франквилл Камилла есімді әйелге ғашық болып, Виолеттаның зұлым әкесі Цитолинидің кек алуына себеп болады, ол "шексіз байлыққа ие" деп сипатталған. Д'Эльмонт Франквиллге көмектесуге тырысады, ол жасырын түрде Камиллаға хат жібереді, ол Д'Эльмонтқа жазған азғырушы Сиамарамен бірге тұрады. Сиамара (күлкілі "жаман" әйел) Д'Эльмонтты Камилладан айырып алуға тырысады, бұл Франквиллдің Камилланы елемеуіне себеп болады. Осы шатастықты жоюға тырысқан Д'Эльмонт Франквиллдің Камилланың бөлмесіне күшпен кіруіне жеткілікті уақыт бойы өзін Сиамараға ұсынып, әуесқой рөлін ойнайды. Бірақ Камилла Франквиллдің жалбарынуына көңілі толмайды, ал Франквилл мен Д'Эльмонт Сиамараның қызметшілерінің шабуылынан қашып құтылады. Виолетта Франквиллге айттырылған кезде, ол Д'Эльмонтқа ғашық болады және Франквилл мен Камилланы қайта қосуға тырысады. Мельораны монастырьдан ұрлап әкеткенін естіп, Виолетта Сиамара мен Цитолинидің кек алу жоспары туралы білген Д'Эльмонт, Франквилл және Камилла Римнен қашады, Фиделиомен бірге, ол шын мәнінде пажбен маскаланған Виолетта. Олар Сиамара қайғыдан уланып өлгенін және Виолеттаның кекшіл әкесі де қайтыс болғанын біледі. Парижге бара жатқанда, саяхатшылар Фиделионың ауырып қалғандықтан ауыр жүк алып, бай джентльмен маркиз Д'Саггильеге пана табады. Д'Эльмонт төсекте Мельорадан таң қалды, ол оны ұрлауға әкелген оқиғаларды ашады: Мельораның досы Шарлоттаға айтты, маркиз оның орнына Мельораны қалады және оны ұрлады. Мельора Д'Эльмонтпен бірге еркін кетіп, осы жолмен өзінің бостандығын қамтамасыз етеді. Осы арада Фиделионың Виолетта екені анықталады, ол өлім аузында Д'Эльмонтқа өшпес махаббатын білдіреді. Виолеттаның адалдығы марапатталады, өйткені маркиз Д'Сагилье мен Шарлотта, Франквилл мен Камилла, Д'Эльмонт пен Мельора үйленеді. Д'Эльмонт Парижге оралады, онда ол ағасымен қайта қосылады. Д'Эльмонт пен Мельора "әлі күнге дейін өмір сүруде, олар ерлі-зайыптылардың сүйіспеншілігінің керемет үлгісі".

Негізгі тақырыптар

"Өте көп махаббат" романы әйелдер құштарлығының көптеген үлгілерін ұсынады және 18 ғасырдың басындағы "некеде серіктестікке қарай мәдени өзгерісті" көрсетеді. Хейвудтың романы қоғамдық үміттер мен жеке құштарлықтар арасындағы қақтығысты зерттейді және әйелдер құштарлығының қоғамдық нормалармен қалай басылып қалғанын көрсетеді. Кітаптың бірінші бөлімінде Четвуд Хейвудтың авторы екенін көрсету орнына танымал актриса Энн Олдфилдтің арнау хатын қосты. Бірақ, оның аты романның екінші және үшінші бөлімдерінде пайда болды. Осы арнау хатынан өзге, Четвуд бірнеше кіріспе өлеңдерді де қосты. Өлеңдер Хейвудтың әңгімелеу шеберлігін және "дене және сезімдік махаббат күшін" көрсете білу қабілетін мақтайды. Романның алғашқы басылымдарында жарияланған өлеңдер "Өте көп махаббат" романын жоғары бағалады, ал 6-шы басылымда Хейвудтың барлық шығармаларына назар аударылып, оның жазушы ретінде беделінің артып кеткенін көрсетеді. Оның еңбегіне жағымды пікірлердің көп болуы, тағы да көп әйелдердің өзінің шығармаларын жариялауына ықпал етті.